Bộ Y tế kích hoạt các biện pháp ứng phó nguy cơ Ebola xâm nhập Việt Nam

Chủ động giám sát từ cửa khẩu đến cộng đồng

Hôm nay (24/5), Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan đã ký văn bản số 880/BC-BYT gửi lãnh đạo Đảng, Nhà nước về tình hình dịch bệnh Ebola trên thế giới và công tác chủ động phòng, chống dịch tại Việt Nam. Theo Bộ Y tế, dịch bệnh Ebola hiện đang diễn biến phức tạp tại khu vực châu Phi, đặc biệt tại Cộng hòa Dân chủ Công Gô và Uganda. Đây là bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm, có khả năng lây lan nhanh với tỷ lệ tử vong rất cao, có thể lên tới 90%.

Ebola lần đầu tiên được ghi nhận vào năm 1976 tại Nam Sudan và Công Gô. Bệnh do vi rút Ebola gây ra, lây truyền từ động vật hoang dã như dơi ăn quả, linh trưởng sang người, sau đó lây từ người sang người thông qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch tiết hoặc các dịch cơ thể của người bệnh.

WHO cho biết đợt dịch hiện nay liên quan đến chủng Bundibugyo, một trong ba chủng Ebola thường gây dịch lớn. Tại Công Gô, từ đầu tháng 5/2026 đến nay, nước này đã ghi nhận khoảng 750 trường hợp nghi nhiễm, trong đó có 177 ca tử vong. Uganda cũng đã phát hiện các ca bệnh xâm nhập từ Công Gô.

Đáng lo ngại, WHO nhận định đợt dịch lần này xuất hiện nhiều yếu tố bất thường như các chùm ca tử vong trong cộng đồng, lây nhiễm trong cơ sở y tế và nguy cơ lan rộng sang các quốc gia láng giềng. Trước tình hình đó, WHO đã nâng mức cảnh báo quốc tế đối với dịch Ebola tại khu vực này.

Ngay sau khi WHO công bố tình trạng khẩn cấp quốc tế ngày 17/5/2026, Bộ Y tế Việt Nam đã phối hợp với các bộ, ngành và địa phương triển khai nhiều biện pháp ứng phó nhằm ngăn nguy cơ dịch xâm nhập.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là tăng cường giám sát tại cửa khẩu quốc tế, đặc biệt với hành khách nhập cảnh từ các khu vực có dịch. Bộ Y tế yêu cầu các địa phương phối hợp với cơ quan xuất nhập cảnh rà soát người đến từ Công Gô và Uganda, đồng thời hướng dẫn theo dõi sức khỏe trong vòng 21 ngày.

Ngành y tế cũng đã rà soát và cập nhật đầy đủ các hướng dẫn chuyên môn liên quan đến giám sát, chẩn đoán, điều trị và kiểm soát nhiễm khuẩn đối với bệnh Ebola. Các tài liệu truyền thông về dấu hiệu nhận biết và biện pháp phòng bệnh được gửi đến các địa phương để tăng cường tuyên truyền tại cộng đồng và cửa khẩu.

Theo Bộ Y tế, các Viện Vệ sinh dịch tễ và Pasteur trên cả nước hiện đều được đặt trong trạng thái sẵn sàng hỗ trợ địa phương xử lý tình huống dịch bệnh. Các đội đáp ứng nhanh được chuẩn bị để triển khai điều tra dịch tễ, lấy mẫu, khoanh vùng và xử lý ổ dịch nếu xuất hiện ca nghi nhiễm.

Đặc biệt, Việt Nam hiện đã có năng lực xét nghiệm chẩn đoán xác định vi rút Ebola. Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương và Viện Pasteur TPHCM đã được trang bị phòng xét nghiệm an toàn sinh học cấp III cùng hệ thống giải trình tự gen hiện đại phục vụ chẩn đoán bệnh. Sinh phẩm xét nghiệm đặc hiệu theo hướng dẫn của WHO cũng đang được vận chuyển về Việt Nam.

Nguy cơ thấp nhưng không chủ quan

Theo đánh giá cập nhật của WHO ngày 22/5/2026, nguy cơ Ebola đối với các quốc gia đang có dịch ở mức rất cao, mức cao đối với khu vực châu Phi nhưng ở mức thấp trên phạm vi toàn cầu, trong đó có Việt Nam.

Tuy nhiên, Bộ Y tế cho rằng nguy cơ thấp không đồng nghĩa với việc có thể chủ quan. Trong bối cảnh giao lưu, đi lại quốc tế ngày càng lớn, khả năng xuất hiện ca bệnh xâm nhập vẫn có thể xảy ra.

Bộ Y tế đã tổ chức cuộc họp đánh giá nguy cơ với sự tham gia của các chuyên gia WHO, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hoa Kỳ (US.CDC) cùng nhiều đơn vị chuyên môn trong nước. Các chuyên gia nhận định Việt Nam cơ bản đã chuẩn bị tốt về năng lực giám sát, xét nghiệm và đáp ứng y tế, song cần tiếp tục củng cố hệ thống phòng chống dịch ở tất cả các tuyến.

Trong thời gian tới, Bộ Y tế sẽ tiếp tục tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về giám sát, điều trị, kiểm soát nhiễm khuẩn và sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân cho nhân viên y tế. Các địa phương cũng sẽ được kiểm tra, giám sát nhằm bảo đảm sẵn sàng nhân lực, cơ sở vật chất và vật tư y tế phục vụ chống dịch.

Bên cạnh đó, ngành y tế sẽ phối hợp chặt chẽ với WHO, US.CDC cùng các bộ, ngành liên quan để cập nhật diễn biến dịch bệnh toàn cầu, điều chỉnh biện pháp ứng phó phù hợp với thực tế.

Các chuyên gia dịch tễ nhận định, với những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như Ebola, việc chuẩn bị sẵn sàng từ sớm có vai trò quyết định trong kiểm soát nguy cơ. Kinh nghiệm từ nhiều quốc gia cho thấy nếu phát hiện muộn hoặc lơ là trong khâu giám sát, dịch bệnh có thể lây lan nhanh và gây hậu quả nghiêm trọng đối với hệ thống y tế cũng như đời sống xã hội.

Trong bối cảnh thế giới liên tục xuất hiện các dịch bệnh mới nổi, việc duy trì hệ thống giám sát chủ động, phản ứng nhanh và truyền thông minh bạch được xem là "lá chắn" quan trọng giúp Việt Nam bảo vệ sức khỏe cộng đồng.