Xem thêm thông tin của Báo PNVN trên
Phụ nữ Việt Nam
MỚI NHẤT ĐỘC QUYỀN MULTIMEDIA CHUYÊN ĐỀ

Nhà thầu xây dựng: Tiền ứng trước có đủ bù khoảng trống vốn?

Phước Nguyên
Nhà thầu xây dựng: Tiền ứng trước có đủ bù khoảng trống vốn?

Ngành xây dựng có đặc thù phải ứng vốn trước và thu tiền sau, nguồn tiền từ khách hàng có thể giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào ngân hàng. Ảnh minh hoạ

Trong khi các khoản phải thu ngắn hạn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu tài sản, tiền người mua trả trước đang trở thành một nguồn vốn lưu động đáng kể đối với nhiều doanh nghiệp xây dựng. Khoản tiền này giúp nhà thầu có thêm nguồn lực triển khai dự án, giảm nhu cầu sử dụng vốn vay ngân hàng.

Tiền ứng trước: Nguồn vốn quan trọng của doanh nghiệp xây dựng

Đặc thù của ngành xây dựng là doanh nghiệp thường phải bỏ vốn trước để mua nguyên vật liệu, trả lương nhân công, thuê máy móc và tổ chức thi công. Trong khi đó, việc nghiệm thu, thanh toán từ chủ đầu tư có thể kéo dài theo từng giai đoạn của dự án.

Điều này khiến các khoản phải thu ngắn hạn thường chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng tài sản của nhà thầu. Một phần doanh thu đã được ghi nhận nhưng tiền chưa thực sự thu về, tạo ra khoảng trống vốn lưu động mà doanh nghiệp phải tìm cách bù đắp.

Trong bối cảnh đó, khoản mục người mua trả tiền trước ngắn hạn có ý nghĩa đặc biệt. Đây là khoản tiền chủ đầu tư ứng trước theo hợp đồng xây dựng, giúp nhà thầu có nguồn tiền để triển khai công việc trước khi hoàn thành các nghĩa vụ thi công tương ứng.

Xét về bản chất, đây là một nguồn tài trợ vốn lưu động từ khách hàng, không phải khoản vay chịu lãi trực tiếp như tín dụng ngân hàng. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn có nghĩa vụ thực hiện hợp đồng, thi công và bàn giao công trình theo tiến độ đã cam kết.

Tại Công ty CP Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình (mã HBC), áp lực vốn lưu động thể hiện khá rõ qua cơ cấu tài sản.

Kết thúc quý III/2026, khoản phải thu ngắn hạn của doanh nghiệp đạt gần 10.998,4 tỷ đồng, chiếm khoảng 63,8% tổng tài sản. Trong khi đó, người mua trả tiền trước ngắn hạn đạt 3.168 tỷ đồng, tăng khoảng 7% so với đầu năm.

Như vậy, nguồn tiền khách hàng ứng trước tương đương khoảng 28,8% quy mô phải thu ngắn hạn. Đây là một nguồn vốn đáng kể giúp Hòa Bình duy trì hoạt động thi công trong bối cảnh lượng vốn đang bị chiếm dụng tại các khoản phải thu còn lớn.

Tuy nhiên, quy mô công nợ cũng đặt ra áp lực đáng kể. Tổng nợ vay và nợ thuê tài chính của Hòa Bình cuối quý III/2026 ở mức khoảng 3.931 tỷ đồng, trong đó phần lớn là nợ vay ngắn hạn.

Đáng chú ý, dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh trong 9 tháng đầu năm chỉ đạt khoảng 196,1 tỷ đồng, giảm 83,3% so với cùng kỳ. Diễn biến này cho thấy dù có thêm nguồn vốn từ khách hàng ứng trước, khả năng chuyển hóa hoạt động kinh doanh thành dòng tiền thực vẫn cần được cải thiện.

Công nợ phình to, doanh nghiệp xây dựng xoay xở nguồn vốn ra sao?- Ảnh 1.

Ảnh minh họa: ITN

Coteccons: Nguồn ứng trước lớn nhưng áp lực vốn vẫn hiện hữu

Tại Công ty CP Xây dựng Coteccons (mã CTD), khoản người mua trả tiền trước đang trở thành một nguồn vốn lưu động đáng kể, giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực triển khai các hợp đồng xây dựng.

Theo báo cáo tài chính hợp nhất quý I niên độ 2027, kết thúc ngày 30/9/2026, người mua trả tiền trước ngắn hạn của Coteccons đạt 9.556,6 tỷ đồng, tăng 527,4 tỷ đồng so với thời điểm cuối tháng 6/2026. Khoản mục này tương đương khoảng 30,8% tổng nợ phải trả và chiếm khoảng 23,3% tổng tài sản của doanh nghiệp.

Với đặc thù ngành xây dựng, tiền ứng trước từ chủ đầu tư giúp nhà thầu có thêm nguồn vốn để mua nguyên vật liệu, thanh toán nhân công, chi trả cho nhà thầu phụ và tổ chức thi công. Đây là nguồn tài trợ vốn lưu động không phải chịu lãi vay trực tiếp, qua đó giúp doanh nghiệp giảm bớt áp lực huy động vốn từ ngân hàng.

Tuy nhiên, diễn biến tại Coteccons cho thấy nguồn vốn ứng trước tăng lên chưa đồng nghĩa áp lực tài chính đã giảm.

Cụ thể, tại ngày 30/9/2026, tổng dư nợ vay và nợ thuê tài chính của doanh nghiệp đạt gần 7.998,6 tỷ đồng, tăng 34,6% so với cuối tháng 6/2026. Trong đó, vay ngắn hạn tăng mạnh từ 4.401,3 tỷ đồng lên 6.436,4 tỷ đồng; vay dài hạn cũng tăng nhẹ lên 1.562,2 tỷ đồng.

Đáng chú ý, trong khi người mua trả tiền trước tăng hơn 527 tỷ đồng, khoản phải trả người bán ngắn hạn lại giảm từ 9.010,4 tỷ đồng xuống còn 7.472,6 tỷ đồng. Diễn biến này cho thấy doanh nghiệp đã giảm một phần nghĩa vụ thanh toán với nhà cung cấp, nhưng đồng thời gia tăng đáng kể nguồn vốn vay ngân hàng.

Như vậy, dù đang nắm giữ nguồn vốn ứng trước của khách hàng gần 9.600 tỷ đồng, Coteccons vẫn phải gia tăng sử dụng đòn bẩy tài chính để đáp ứng nhu cầu vốn. Điều này đặt ra yêu cầu phải theo dõi khả năng thu hồi công nợ, tiến độ nghiệm thu và thanh toán từ chủ đầu tư, cũng như khả năng chuyển hóa doanh thu thành dòng tiền thực tế.

Tiền ứng trước có thể giúp Coteccons giảm bớt sự phụ thuộc vào vốn tự có, nhưng nếu các khoản phải thu tiếp tục kéo dài trong khi nhu cầu vốn thi công tăng lên, doanh nghiệp vẫn có thể phải dựa nhiều hơn vào tín dụng ngân hàng.

Phía sau khoản công nợ và dòng tiền kinh doanh của Vinaconex

Tại Tổng công ty CP Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam (Vinaconex, mã VCG), nguồn vốn từ khách hàng ứng trước đang có dấu hiệu thu hẹp.

Theo báo cáo tài chính hợp nhất quý III/2026, tại ngày 30/9, khoản người mua trả tiền trước ngắn hạn của Vinaconex còn khoảng 2.821,7 tỷ đồng, giảm hơn 910 tỷ đồng, tương ứng 24,4% so với đầu năm.

Dù giảm đáng kể, khoản mục này vẫn tương đương khoảng 18,1% tổng nợ phải trả, cho thấy tiền ứng trước của khách hàng tiếp tục đóng vai trò nhất định trong việc tài trợ vốn lưu động cho doanh nghiệp.

Về bản chất, đây là nguồn vốn doanh nghiệp có thể sử dụng để tổ chức thi công, mua nguyên vật liệu và thanh toán các chi phí triển khai dự án trước khi hoàn thành nghĩa vụ với chủ đầu tư. So với vốn vay ngân hàng, nguồn tiền này không phát sinh chi phí lãi vay trực tiếp, qua đó giúp nhà thầu giảm áp lực huy động vốn bên ngoài.

Tuy nhiên, sự suy giảm của khoản người mua trả tiền trước cần được đặt cạnh diễn biến công nợ. Tại cuối quý III/2026, các khoản phải thu ngắn hạn của Vinaconex đạt hơn 5.338 tỷ đồng, tăng so với đầu năm và cao gần 1,9 lần số tiền khách hàng ứng trước.

Đáng chú ý, dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh trong 9 tháng đầu năm âm hơn 1.822 tỷ đồng, trong khi lượng tiền và tương đương tiền cuối kỳ giảm còn khoảng 1.807 tỷ đồng. Như vậy, dù tổng dư nợ vay tài chính đã giảm so với đầu năm, khả năng tạo tiền từ hoạt động kinh doanh vẫn là vấn đề cần quan tâm. Trong bối cảnh nguồn vốn ứng trước thu hẹp, còn công nợ phải thu ở mức cao, áp lực cân đối vốn lưu động và thu hồi tiền từ các dự án vẫn hiện hữu.

Điều này cho thấy nguồn vốn ứng trước chỉ thực sự phát huy lợi thế khi doanh nghiệp duy trì được dòng hợp đồng mới, tiến độ thanh toán từ chủ đầu tư và khả năng thu hồi công nợ tương ứng.

Tận dụng vốn không lãi vay, doanh nghiệp cần chuẩn bị gì? 

Nhìn từ ba doanh nghiệp, người mua trả tiền trước mang lại lợi thế nhất định cho các nhà thầu xây dựng. Đây là nguồn tài trợ vốn lưu động có chi phí lãi vay trực tiếp thấp hơn so với vay ngân hàng, đồng thời giúp doanh nghiệp giảm bớt nhu cầu huy động vốn bên ngoài. Tuy nhiên, không thể xem toàn bộ khoản tiền ứng trước là nguồn tiền nhàn rỗi hoặc lợi thế thanh khoản tuyệt đối.

Bởi khoản tiền này gắn với nghĩa vụ thi công, cung cấp dịch vụ và hoàn thành công trình. Khi tiến độ triển khai tăng lên, doanh nghiệp phải sử dụng nguồn tiền để thanh toán cho nhà cung cấp, nhà thầu phụ, nhân công và các chi phí liên quan.

Nếu chủ đầu tư chậm thanh toán những phần việc đã nghiệm thu, trong khi nhà thầu vẫn phải tiếp tục triển khai dự án, áp lực vốn lưu động có thể quay trở lại.

Đặc biệt, khi các khoản phải thu tăng nhanh hơn khả năng thu hồi tiền, doanh nghiệp có nguy cơ rơi vào tình trạng doanh thu và lợi nhuận được ghi nhận nhưng dòng tiền thực tế không theo kịp.

Vì vậy, đánh giá sức khỏe tài chính của các nhà thầu không thể chỉ nhìn vào quy mô người mua trả tiền trước hay tổng dư nợ vay. Vấn đề quan trọng hơn là tốc độ thu hồi công nợ, khả năng chuyển hóa doanh thu thành tiền, tiến độ thực hiện hợp đồng và mức độ cân đối giữa tiền ứng trước với nghĩa vụ phải hoàn thành.

Trong một ngành có đặc thù phải ứng vốn trước và thu tiền sau như xây dựng, nguồn tiền từ khách hàng có thể giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào ngân hàng. Nhưng để nguồn vốn này thực sự trở thành lợi thế, nhà thầu phải kiểm soát được công nợ và duy trì dòng tiền kinh doanh đủ sức đáp ứng các nghĩa vụ tài chính.

Ý kiến của bạn
Bình luận