Nhà thơ Hồ Huy Sơn: "Tôi muốn trẻ em nhìn thấy một thành phố thật gần gũi"

TPHCM cho tôi cảm giác được sống và được đón nhận

PV: Anh ra mắt tập thơ thiếu nhi "Thành phố bao điều lạ" đúng dịp TPHCM kỷ niệm 50 năm mang tên Bác. Điều gì khiến anh muốn viết về thành phố này cho thiếu nhi?

Nhà thơ Hồ Huy Sơn: Tôi vào TPHCM từ tháng 9/2009, khi vừa 24 tuổi. Thời điểm đó, tôi còn rất trẻ, mang tâm lý của một người chuyển từ Hà Nội vào sống ở một thành phố hoàn toàn mới. Tôi từng nghĩ mình sẽ chỉ ở đây vài năm rồi quay về. Có một kỷ niệm vui là vào tháng 10/2010, tôi từng ngậm ngùi chia tay bạn bè để trở ra Hà Nội. Nhưng rồi vì một vài lý do, tôi lại quay vào Sài Gòn và gắn bó với vùng đất này từ đó đến bây giờ.

Câu chuyện của tôi có lẽ là minh chứng rõ ràng nhất, cho thấy thành phố này lúc nào cũng bao dung, sẵn sàng ôm lấy mọi người, kể cả người đó từng có ý định rời xa. Sau 17 năm ở đây, tôi xem Sài Gòn như quê hương thứ hai của mình. Thành phố này không chỉ cho tôi cơ hội học tập, làm việc mà còn mang đến cho tôi cảm giác được yêu thương và được đón nhận. Vì vậy, khi viết cho thiếu nhi, tôi muốn kể về nơi này bằng những điều gần gũi nhất, để các em cảm nhận được vẻ đẹp của thành phố qua đời sống thường ngày.

PV: Trong "Thành phố bao điều lạ", TPHCM hiện lên qua góc nhìn rất hồn nhiên và đáng yêu. Anh đã thể hiện góc nhìn trẻ thơ ấy như thế nào để phù hợp với các bạn nhỏ?

Nhà thơ Hồ Huy Sơn: Tôi từng viết về Sài Gòn, từng in trong một số tập tản văn, truyện ngắn trước đây nhưng mong muốn phải có riêng một tập sách về Sài Gòn để tri ân thành phố đã cưu mang mình. Có điều, trong khi chưa biết phải bắt đầu với cuốn sách đó như thế nào, thì ý tưởng làm một tập thơ thiếu nhi về Sài Gòn - TPHCM tình cờ lại đến trước. 

Đã có nhiều bài viết, nhiều tác phẩm và công trình về Sài Gòn nhưng đa phần hướng đến đối tượng người lớn; nếu để dành cho thiếu nhi, tôi nghĩ thơ chính là phương thức biểu đạt phù hợp hơn cả. Trong tập thơ này, tôi vận dụng nhiều thể thơ: 3 chữ, 4 chữ, 5 chữ… để các em dễ đọc, dễ thuộc và từ đó, dễ đón nhận và đồng cảm hơn.

Tôi biết ơn họa sĩ Lạc An, cũng là một người viết đang sống và làm việc tại TPHCM, đã mang đến tập thơ Thành phố bao điều lạ những hình ảnh thực sự dễ thương và gần gũi. Với tập thơ này, thơ và họa đã được cộng hưởng với nhau, từ đó mang đến cho các em hình ảnh một thành phố thu nhỏ đầy chân thực và giàu cảm xúc. 

Người viết cần bước vào thế giới của trẻ em hôm nay

PV: Nhiều người cho rằng thơ thiếu nhi hiện nay khá khó tìm độc giả trong thời đại video ngắn, mạng xã hội lên ngôi. Anh nhìn nhận điều này thế nào?

Nhà thơ Hồ Huy Sơn: Thực ra, nói cho công bằng thì không riêng trẻ em mà cả người lớn cũng đang bị cuốn vào những video ngắn sốt dẻo trên mạng xã hội. Trong bối cảnh ấy, văn chương đã và đang góp phần trở thành một liệu pháp về tinh thần rất hữu ích.

Với tôi, thơ thiếu nhi thực sự rất cần cho trẻ em và cả người lớn. Bởi người lớn tìm đến với thơ thiếu nhi để đánh thức đứa trẻ bên trong mình, được sống lại cảm xúc trong trẻo mà vì cơm áo gạo tiền mình đã bỏ quên; từ đó cũng giúp cân bằng trong nhịp sống hiện đại. 

Và với trẻ em, thơ dễ đọc, dễ thuộc và dễ nhớ hơn so với văn xuôi, cũng dễ dàng truyền tải đến các em tình yêu quê hương, gia đình, thiên nhiên, giúp các em giàu liên tưởng và trí tưởng tượng. 

Thơ thiếu nhi hiện đang có rất nhiều tiềm năng; có điều, vấn đề quan trọng nhất là sức đọc sức mua vẫn còn quá ít. Năm học 2025-2026, cả nước có khoảng 26 triệu học sinh, sinh viên; thế nhưng, ngoại trừ nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, còn lại những đầu sách dành cho thiếu nhi của các tác giả khác, cũng chỉ in với số lượng khiêm tốn từ 1.000-2.000 bản. Rõ ràng, không riêng gì thơ thiếu nhi, mà các thể loại khác cũng đang gặp phải "điểm nghẽn" chung, và tình hình chỉ có thể tốt lên khi chúng ta xây dựng được cho phụ huynh lẫn các em thói quen đọc sách thường xuyên.

PV: Vậy anh có nghĩ thơ thiếu nhi hôm nay cần thay đổi điều gì để đến gần hơn với độc giả nhỏ tuổi?

Nhà thơ Hồ Huy Sơn: Khi làm thơ cho thiếu nhi, tôi vẫn tâm niệm giữ lại sự trong trẻo, hồn nhiên nhất cho các em. Thông qua thơ, tôi hy vọng có thể truyền đến các em tình yêu con người, yêu thiên nhiên và tìm thấy được những vẻ đẹp, những điều thú vị xung quanh cuộc sống của mình. 

Nếu đọc thơ thiếu nhi từ thế hệ trước như Phạm Hổ, Thy Ngọc, Định Hải, Xuân Quỳnh, Nguyễn Hoàng Sơn… và đến các tác giả sau này, chúng ta sẽ thấy thực ra thơ thiếu nhi vẫn "tuân theo" những đề tài quen thuộc, gần gũi với đời sống của các em như: trường học, gia đình, biển cả, núi non, muông thú… Có điều, thể hiện như thế nào cho hấp dẫn, lôi cuốn và gần với tâm sinh lý của các em là điều mà bản thân tôi và các tác giả làm thơ cho thiếu nhi không thể không lưu ý.  Và người viết cần bước vào thế giới của trẻ em hôm nay.

Phụ huynh có vai trò quan trọng trong khuyến đọc ở trẻ 

PV: Theo anh, thói quen người lớn đọc thơ, đọc sách cho trẻ nghe hiện nay còn phổ biến không?

Nhà thơ Hồ Huy Sơn: Thực ra, trong quan sát của tôi, những năm gần đây, các bậc phụ huynh đã quan tâm nhiều hơn đến việc làm giàu tâm hồn cho các em thông qua việc đọc sách. Hình ảnh mà tôi thường thấy mỗi lần đi nhà sách là bố mẹ và con cùng chọn sách, đọc sách… 

Tất nhiên, tôi cũng không dám "lạc quan tếu" cho rằng, khuyến đọc của chúng ta đã thành công rực rỡ, bởi đâu đó vẫn có những ông bố bà mẹ mải mê cơm áo mà không đoái hoài đến chuyện đọc sách của con cái. Dù vậy tôi tin rằng, nhiều phụ huynh vẫn tin vào sức mạnh của sách vở, thơ ca nên việc đọc sách cho con nghe là hoạt động được họ duy trì đều đặn.

Thực tế, ngoài nhà trường, chúng ta rất cần vai trò của bố mẹ trong việc trau dồi niềm yêu thích đọc sách cho con. Bởi sau giờ học, các em sẽ trở về nhà, gần gũi với bố mẹ. Đây chính là khoảng thời gian lý tưởng để phụ huynh thực hiện việc khuyến đọc cho các em.

Nhà thơ Hồ Huy Sơn đọc thơ Thành phố bao điều lạ. Video: Hồ Lam

PV: Sau Những ngọn đèn thơm, Mùa hè ra biển, Trái tim của đảo, Thành phố bao điều lạ…, anh thấy mình thay đổi ra sao trong hành trình viết cho trẻ em?

Nhà thơ Hồ Huy Sơn: Tôi cảm thấy trong khoảng 10 năm trở lại đây, có lẽ vì sau một khoảng thời gian sống, đọc, trải nghiệm giúp tôi có nguồn năng lượng sáng tạo dồi dào. Nhờ đó từ năm 2016 đến nay, tôi đã có 15 cuốn, bộ sách dành cho cả người lớn và thiếu nhi được ra mắt. Thực ra, số lượng sách cũng không nói lên được gì cả, điều quan trọng là tôi nhìn thấy được sự kiên trì, bền bỉ, thấy được tình yêu mãnh liệt mà mình đã dành cho văn chương. Tôi nghĩ, đối với những người đã xác định văn chương là lẽ sống, thì nhiệm vụ quan trọng vẫn là cầm bút lên và viết. Chỉ có viết thì mới ra thành quả mà thôi!

Song song với thơ thì tôi cũng viết truyện cho thiếu nhi nữa. Và thực sự, sau những tập sách đã được xuất bản, tôi lại được tiếp thêm động lực và củng cố về tinh thần, để dấn thân và gắn bó nhiều hơn nữa với văn học thiếu nhi.