Nhật Bản: Phụ nữ dấn thân vào "địa hạt" của nam giới

Phá vỡ "bức trần kính"

Một cuộc khảo sát của chính phủ Nhật Bản cho thấy, phụ nữ chiếm chưa đến 20% lực lượng lao động trong các lĩnh vực vận tải biển và xây dựng, thấp hơn nhiều so với con số hơn 40% trên các lĩnh vực khác. Tuy nhiên, một số phụ nữ đã dần tạo dựng con đường riêng của mình, dựa trên năng lực và kinh nghiệm cá nhân.

Trong thế giới của những con sóng và cỗ máy thép khổng lồ - nơi từng được coi là "thánh địa" của nam giới suốt hàng thế kỷ, cái tên Naomi Matsushita nổi lên như một biểu tượng của sự kiên trì và bản lĩnh. Cô thường được nhắc đến là nữ thuyền trưởng đầu tiên của hãng tàu Mitsui O.S.K. Lines (MOL), người đã truyền cảm hứng mạnh mẽ về bình đẳng giới trong ngành hàng hải nước này.

Sự nghiệp của Matsushita không phải là một con đường bằng phẳng rải đầy hoa hồng. Từ nhỏ, cô đã bị cuốn hút bởi cuộc sống trên biển. Sau khi chứng kiến các thủy thủ đoàn làm việc trên tàu, cô đã theo học tại Đại học Hàng hải Thương mại Tokyo, nay là Đại học Khoa học và Công nghệ Hàng hải Tokyo. Cô tiếp tục lấy được bằng sĩ quan hàng hải để chỉ huy các tàu lớn. Tuy nhiên, vào thời điểm đó, cơ hội cho phụ nữ phục vụ trên tàu biển rất hạn chế. Không nản lòng, cô đã tích lũy kinh nghiệm tại các công ty vận tải ven biển và các công ty khác trước khi chuyển đến MOL - một trong những tập đoàn vận tải biển lớn của thế giới năm 2006.

Cô đã phải đối mặt với không ít ánh nhìn nghi ngại. Tuy nhiên, bằng sự tỉ mỉ và bền bỉ, Matsushita đã chứng minh rằng: Đại dương không phân biệt giới tính, nó chỉ công nhận năng lực. Tháng 6/2023, cô Naomi Matsushita chính thức đi vào lịch sử ngành hàng hải nước Nhật Bản khi trở thành nữ thuyền trưởng đầu tiên của tàu chở ô tô Beluga Ace thuộc hãng tàu viễn dương lớn tại Nhật Bản. Đây không chỉ là thành tựu cá nhân mà còn là một "cú hích" vào văn hóa doanh nghiệp truyền thống vốn còn nặng nề tư tưởng cũ. Bên cạnh việc chỉ huy những chuyến hải trình xuyên đại dương, thuyền trưởng Matsushita còn là gương mặt đại diện cho chiến dịch đa dạng hóa nhân sự trong ngành hàng hải. Cô thường xuyên chia sẻ về việc cân bằng cuộc sống và công việc, đồng thời khuyến khích phụ nữ trẻ mạnh dạn theo đuổi đam mê kỹ thuật và vận tải.

Tháng 4/2026, cô Matsushita sẽ trở thành người phụ nữ đầu tiên lãnh đạo bộ phận chính sách cho thuyền viên của MOL. Tập đoàn này đặt mục tiêu tăng tỷ lệ nữ giới trong số các ứng viên thuyền viên từ mức hơn 7% hiện tại lên 35% vào năm 2035.

Kế hoạch bình đẳng giới

Tính đến tháng 3/2026, Nhật Bản đứng thứ 118 trên 148 quốc gia trong Báo cáo Khoảng cách Giới Toàn cầu của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF). Theo Văn phòng Nội các Nhật Bản, phụ nữ chỉ chiếm 15,9% vị trí quản lý bộ phận và 9,8% vị trí quản lý và giám đốc. Chính phủ nước này vừa phê duyệt Kế hoạch Cơ bản về Bình đẳng giới lần thứ 6 nhằm duy trì mục tiêu nâng tỷ lệ phụ nữ nắm giữ các vị trí lãnh đạo lên khoảng 30% vào cuối thập kỷ này. Kế hoạch cơ bản mới nhất về bình đẳng giới cũng thúc đẩy việc cho phép sử dụng họ khai sinh trên các văn bản chính thức ngay cả sau khi kết hôn. Đây là một mục tiêu quan trọng của Thủ tướng Sanae Takaichi. Bà nói rằng cần phải xem xét việc cho phép sử dụng song song họ mới và họ thời con gái đối với các giấy tờ tùy thân như hộ chiếu, bằng lái xe và thẻ căn cước cá nhân.

Về minh bạch tiền lương, từ đầu tháng 4 tới, các công ty có trên 100 nhân viên sẽ phải công bố báo cáo về khoảng cách lương theo giới và tỷ lệ nữ quản lý. Nhật Bản còn dự kiến thành lập một cơ quan hành chính độc lập để thúc đẩy bình đẳng giới, tập trung vào việc hỗ trợ các khu vực nông thôn và phụ nữ khởi nghiệp. 

Cơ quan mới mang tên "Cơ quan Bình đẳng giới" sẽ trực thuộc Chính phủ. Cơ quan này đóng vai trò đầu mối cho các trung tâm thúc đẩy bình đẳng giới ở địa phương trong bối cảnh Luật thúc đẩy phụ nữ tham gia đời sống xã hội sẽ được gia hạn 10 năm, sau khi hết hạn vào cuối tháng này. Hiện nay, tại Nhật Bản có khoảng 350 trung tâm thúc đẩy bình đẳng giới.