Nhịp chèo bả trạo và ước vọng bình yên của phụ nữ xã đảo

Nhịp chèo trên sóng cạn

Sáng 8/3/2026 (nhằm ngày 20 tháng Giêng năm Bính Ngọ), xã đảo Tam Hải khoác lên mình vẻ rực rỡ của ngày hội lớn. Dưới cái nắng hanh hao đầu xuân, tiếng trống rộn ràng hòa cùng tiếng sóng vỗ ghềnh đá Bàn Than, báo hiệu lễ Cầu ngư- nghi lễ quan trọng nhất trong năm của cư dân vùng biển - chính thức bắt đầu.

Tâm điểm của lễ hội là đội múa hát Bả Trạo Rước Thần Nam Hải. Giữa sân lăng, 15 nghệ nhân trong trang phục rực rỡ xếp thành vòng tròn, tay cầm mái chèo sơn son thếp vàng, vừa múa vừa hô theo nhịp trống. Mỗi động tác nâng chèo, hạ chèo tái hiện hành trình ra khơi của ngư dân, gửi gắm lời cầu mong sóng yên biển lặng.

Điều đặc biệt trong đội hình “con trạo” (người chèo) là sự hiện diện của đông đảo phụ nữ. Những gương mặt sạm màu nắng gió nhưng ánh lên niềm tự hào khi góp phần giữ gìn nghi thức truyền thống của làng chài.

Bà Bạch Thị Chín (SN 1976, thôn Thuận An), một thành viên nòng cốt của đội, vừa dứt một nhịp múa, mồ hôi còn lấm tấm trên trán nhưng ánh mắt đầy phấn khởi.

Với những người phụ nữ như bà Chín, bả trạo không chỉ là một màn diễn xướng. “Bả” nghĩa là cầm, “trạo” là mái chèo. Mỗi nhịp chèo là một lần họ gửi gắm niềm tin, cầu mong cho chồng con ra khơi bình an, trở về đầy ắp tôm cá.

Cùng đứng trong vòng trạo với bà Chín là bà Lê Thị Mận (SN 1968, thôn Thuận An). Dù đã gần 60 tuổi, bà Mận vẫn dẻo dai theo từng nhịp hò của Tổng Lái, Tổng Mũi. “Ý nghĩa của nghi lễ này là cầu bình yên, cầu cho năm mới mọi người mạnh khỏe, cá tôm đầy ắp. Năm mô cũng vậy, cứ tới 20 tháng Giêng là cúng, có lễ là phải có hát”, bà Mận chia sẻ bằng giọng nói mộc mạc của người miền biển.

Khi phần lễ kết thúc, đội bả trạo bước vào phần diễn xướng chính. Những mái chèo nâng lên, hạ xuống đều đặn, tiếng hò lúc khoan lúc nhặt mô phỏng cảnh ngư dân vượt sóng. Trong vòng trạo ấy, những người phụ nữ ngày thường tần tảo với mớ cá, mớ tôm ở chợ giờ trở thành những “nghệ sĩ” dân gian, dùng lời ca điệu múa để kể lại câu chuyện của đời biển.

Trưởng thôn Thuận An, ông Trần Minh Tập, Trưởng Ban tổ chức Lễ hội truyền thống 20 tháng Giêng năm 2026, cho biết lễ cầu ngư và hát bả trạo là nét văn hóa đặc trưng của cư dân Tam Hải.

“Lễ cầu ngư là dịp để bà con tưởng nhớ công đức Thần Nam Hải, cầu mong một năm mưa thuận gió hòa, tàu thuyền ra khơi bình an. Hát bả trạo chính là phần hồn của lễ hội, thể hiện tinh thần đoàn kết và niềm tin của ngư dân Tam Hải đối với biển cả,” ông Tập nói.

Khát vọng bình an và tình làng nghĩa xóm

Lễ cầu ngư ở Tam Hải không chỉ là nghi thức tâm linh của những người đi biển mà còn là ngày hội của cả cộng đồng. Dọc bãi cát trắng, người dân đứng thành vòng tròn, chăm chú theo dõi từng nhịp chèo, từng câu hò.

Bà Ngô Thị Thơ, người gốc thôn Thuận An, xúc động khi nghe tiếng hát bả trạo vang lên. “Tôi thấy xúc động khi nghe những câu hò, bài bả trạo, những mái chèo… Những lời ca tiếng hát mang theo mong muốn một năm thắng lợi, mưa thuận gió hòa và bình an cho người đi biển”, bà Thơ tâm sự.

Niềm tự hào ấy cũng được chia sẻ bởi bà Mai Thị Kiều, người con của Tam Hải đã lấy chồng xa nhưng năm nào cũng trở về vào dịp lễ hội.

Với bà Kiều, lễ cầu ngư không chỉ là nghi lễ tín ngưỡng mà còn là dịp để người dân gắn kết, nhắc nhớ về nguồn cội. “Thôn Thuận An rất đoàn kết, chúng tôi sống với nhau tình cảm lắm”, bà Kiều chia sẻ.

Theo ông Trần Minh Tập, để đội bả trạo hoạt động đều đặn suốt nhiều năm qua là nhờ sự chung tay của cả cộng đồng, đặc biệt là sự nhiệt tình tham gia của chị em phụ nữ.

Ông Tập cho biết: “Lễ hội là dịp để bà con thắt chặt tình làng nghĩa xóm. Đội bả trạo với sự tham gia nhiệt tình của các chị em đã tạo nên sức sống mới cho di sản”.

Ông cũng nhấn mạnh rằng việc gìn giữ từng câu hò, điệu múa là cách để thế hệ trẻ hiểu hơn về truyền thống của làng chài. “Chúng tôi mong lớp trẻ sau này nhìn vào đó mà thấy được cái gốc, cái tình của người dân vùng biển Tam Hải”.

Chiều xuống, những hồi trống của lễ hội dần lắng lại. Ngoài khơi, những con tàu đã bắt đầu nổ máy chuẩn bị cho chuyến đi biển. Trên sân lăng, những mái chèo bả trạo được xếp gọn sau buổi diễn. Nhưng âm vang của tiếng hò vẫn còn lan trong gió biển, mang theo mong ước một năm biển yên sóng lặng, thuyền ghe đầy ắp cá tôm.