Giúp phụ nữ trung niên tìm việc làm bền vững

Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, dân số Việt Nam đang già hóa rất nhanh. Năm 2024 đã có khoảng 14,2 triệu người trên 60 tuổi, dự báo năm 2030 xấp xỉ 18 triệu người. 

Nhu cầu chăm sóc bao gồm y tế và xã hội cho người già vì thế sẽ tăng trưởng rất nhanh, dẫn đến việc chuyên nghiệp hóa dịch vụ chăm sóc, đào tạo kỹ năng cho lao động trung niên sẽ tạo ra nhiều việc làm bền vững, đồng thời giảm gánh nặng chăm sóc không lương cho phụ nữ, qua đó thúc đẩy bình đẳng giới.

Trong bối cảnh đó, thông qua chương trình Phát triển nguồn nhân lực chăm sóc người cao tuổi (Dự án GRACE - Gender-Responsive Innovations for Equitable Aged Care) do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam chi nhánh khu vực Thành phố Hồ Chí Minh (VCCI-HCM) triển khai, với sự hỗ trợ của sáng kiến Investing in Women của Chính phủ Úc, định hướng phát triển kinh tế chăm sóc đang từng bước được hiện thực hóa. 

Bà Bùi Thị Ninh - Phó Giám đốc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam chi nhánh khu vực TP.HCM (VCCI-HCM) - đã có cuộc trao đổi về chủ đề này.

Chuyển kỹ năng thành nguồn lực kinh tế chuyên nghiệp

+ Theo bà, triển vọng của "nền kinh tế chăm sóc" có phải là chìa khóa để chuyển đổi kỹ năng của phụ nữ thành nguồn lực kinh tế chuyên nghiệp?

Bà Bùi Thị Ninh: Tôi đồng ý với nhận định này. Có thể nói sự phát triển "nền kinh tế chăm sóc" chính là cơ hội rất tốt để biến kỹ năng chăm sóc của phụ nữ thành nguồn lực kinh tế được công nhận và đãi ngộ xứng đáng. Hiện nay, phụ nữ Việt Nam vẫn gánh phần lớn việc nội trợ và chăm sóc gia đình mà không được trả lương: Trung bình họ dành 15,5 giờ mỗi tuần cho công việc không công, gần gấp đôi nam giới. Những kinh nghiệm quý báu ấy hầu như chưa được chuyển hóa thành giá trị kinh tế trong hệ thống chính thức và đây chính là điều chúng tôi muốn thay đổi.

Khi các dịch vụ chăm sóc được chuyên nghiệp hóa (đào tạo bài bản, cấp chứng chỉ, trả lương tương xứng), kỹ năng và kinh nghiệm của phụ nữ sẽ được "nâng cấp" thành một nghề nghiệp thực thụ. Ngay khi các khóa đào tạo đầu tiên trong khuôn khổ của chương trình GRACE được đưa vào đào tạo, trong vòng 2 tháng đã có hơn 300 người đăng ký và chúng tôi đã tiến hành đào tạo cho gần 200 học viên đến từ nhiều địa phương, đơn vị, với độ tuổi, trình độ học vấn đa dạng và với những mục đích khác nhau là một minh chứng rất rõ, nghề chăm sóc rất tiềm năng, nhận được sự tham gia lớn từ xã hội, tạo cơ hội cho nhiều phụ nữ sẵn sàng học hỏi để chuyển sang lĩnh vực mới.

Tôi cho rằng khi phụ nữ được san sẻ bớt gánh nặng chăm sóc không lương nhờ có hệ thống dịch vụ chuyên nghiệp, họ có thể dành nhiều thời gian và năng lượng hơn cho công việc tạo thu nhập. Đồng thời, những người phụ nữ khéo léo trong việc chăm sóc khi được trang bị các kỹ năng chăm sóc chuyên nghiệp sẽ tỏa sáng trong một lĩnh vực được tôn vinh. Nói cách khác, kinh tế chăm sóc chính là cầu nối để kỹ năng và kinh nghiệm của phụ nữ trở thành tài sản kinh tế, vừa giúp họ có thu nhập ổn định, vừa góp phần giải quyết các vấn đề an sinh xã hội bằng những dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp, tận tâm.

+ Tại sao Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam chi nhánh khu vực Thành phố Hồ Chí Minh lựa chọn mảng chăm sóc người cao tuổi cho dự án Phát triển nguồn nhân lực chăm sóc người cao tuổi tại thời điểm này?

Bà Bùi Thị Ninh: Lý do lớn nhất là thời điểm vàng để hành động đã đến. Chúng ta không thể chậm trễ hơn trong việc giải quyết bài toán già hóa dân số bằng cách xây dựng dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp. Việt Nam đã bước vào giai đoạn dân số già từ năm 2011. Số người cao tuổi tăng nhanh hơn cả các dự báo trước đó kéo theo những thách thức về y tế và an sinh: Nhiều người già mang bệnh mạn tính cần chăm sóc lâu dài, trong khi gia đình truyền thống thu hẹp khiến con cháu khó lo chu toàn cho ông bà, cha mẹ. Nhu cầu dịch vụ chăm sóc bài bản vì vậy đã trở nên rất cấp bách. Chúng tôi triển khai GRACE ngay lúc này để kịp thời đặt nền móng cho việc chuyên nghiệp hoá lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi.

Bên cạnh nhu cầu xã hội rõ rệt, bối cảnh hiện nay cũng rất thuận lợi. Nhận thức về bình đẳng giới và vai trò kinh tế của phụ nữ đang được đề cao, tạo sự ủng hộ cho dự án trao quyền kinh tế cho phụ nữ trung niên như dự án Phát triển nguồn nhân lực chăm sóc người cao tuổi. Mảng chăm sóc người cao tuổi được chọn vì nó giao thoa giữa phát triển kinh tế và phúc lợi xã hội. Chuyên nghiệp hóa nghề chăm sóc vừa đáp ứng nhu cầu được chăm sóc của người già vừa mở ra cơ hội việc làm mới cho lao động - đặc biệt là phụ nữ trung niên, những người thường phải rời bỏ công việc để lo cho gia đình khi xuất hiện yêu cầu chăm sóc.

Thêm vào đó, chúng tôi nhận được sự hỗ trợ kịp thời từ các đối tác quốc tế. Chính phủ Úc (thông qua sáng kiến Investing in Women) đồng hành cùng chương trình với nguồn lực và kinh nghiệm quý báu để chúng tôi tiếp tục tầm nhìn xây dựng các chương trình đào tạo kỹ năng nghề một cách linh hoạt, phù hợp với nhu cầu học tập khác nhau và phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động. Ở đây là chương trình đào tạo ngắn hạn, thời gian linh hoạt, phù hợp với lứa tuổi trung niên là đối tượng chính mà chúng tôi nhắm tới trong khuôn khổ của chương trình.

Nâng cao quyền năng kinh tế và vị thế cho phụ nữ trung niên

+ Việc chuẩn hóa chăm sóc thành nghề có thu nhập cao sẽ tái cấu trúc cán cân quyền lực trong gia đình và xã hội với phụ nữ trung niên ra sao, xin bà cho biết?

Bà Bùi Thị Ninh: Khi việc chăm sóc người cao tuổi được chuẩn hóa thành một nghề có thu nhập tốt, vị thế của phụ nữ trung niên - vốn thường đảm nhiệm vai trò này - sẽ nâng lên rõ rệt cả trong gia đình lẫn ngoài xã hội. Trước đây, chăm sóc người thân thường bị coi là "việc không tên" và không được trả lương; nay, với công việc chăm sóc chuyên nghiệp và thu nhập ổn định, người phụ nữ trung niên sẽ có tiếng nói mạnh mẽ hơn trong gia đình. Khi phụ nữ có thu nhập ổn định và quyền quyết định về tài chính, vị thế của họ trong gia đình tăng lên và khoảng cách giới được thu hẹp đáng kể. Người vợ, người mẹ không chỉ là người chăm lo mà còn là người đóng góp kinh tế; nhờ đó, họ được tham gia quyết định các vấn đề chung một cách bình đẳng hơn.

Về mặt xã hội, việc công nhận nghề chăm sóc cũng đồng nghĩa với việc nâng cao vai trò của phụ nữ. Khi người phụ nữ có tay nghề, có chứng chỉ và thu nhập xứng đáng, cộng đồng sẽ nhìn họ với sự tôn trọng hơn. Họ chứng minh rằng phụ nữ trung niên vẫn có thể học hỏi, tiến bộ và độc lập tài chính. Định kiến coi phụ nữ ngoài 40 "hết thời", khó tìm kiếm việc làm ổn định có chất lượng cũng dần xóa bỏ.

Tạo nguồn cảm hứng cho thế hệ trẻ

+ Thông qua chương trình đào tạo, bà kỳ vọng như thế nào trong việc giúp phụ nữ trung niên tìm lại sự tự tin và tiếng nói trong hành trình nghề nghiệp thứ hai?

Bà Bùi Thị Ninh: Dự án đặt mục tiêu giúp phụ nữ trung niên tìm lại sự tự tin để bước vào "hành trình nghề nghiệp thứ hai" của mình. Nhiều chị em ở tuổi 40-50 từng rời bỏ công việc hoặc gác sự nghiệp để lo cho gia đình thường e ngại, tự ti khi nghĩ đến việc học nghề mới. Hiểu điều đó, chúng tôi thiết kế các hoạt động của Dự án theo hướng thân thiện và hỗ trợ tối đa. Các khóa đào tạo chăm sóc người cao tuổi tổ chức linh hoạt, nội dung dễ tiếp cận, kết hợp lý thuyết với thực hành để học viên dù lâu không đi học vẫn theo kịp chương trình. Dự án cũng tạo môi trường để phụ nữ trung niên học cùng nhau và hỗ trợ lẫn nhau. Khi thấy bạn bè đồng trang lứa nỗ lực thay đổi, các chị sẽ có thêm động lực và niềm tin rằng "mình cũng làm được".

Trong quá trình đào tạo, bên cạnh kỹ năng chuyên môn, chúng tôi còn chú trọng rèn luyện kỹ năng mềm và xây dựng sự tự tin cho học viên. Mỗi người đều được khuyến khích chia sẻ kinh nghiệm - tiếng nói của họ được lắng nghe và trân trọng, giúp họ dần nhận ra giá trị và khả năng của bản thân một cách rõ ràng hơn. Kết thúc khóa học, với mạng lưới rộng rãi là các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ chăm sóc, chúng tôi có thể hỗ trợ kết nối học viên với nhà tuyển dụng để họ sớm có việc làm phù hợp. Khi được đào tạo bài bản, được công nhận và tìm được công việc mới, họ sẽ hiểu rằng mình hoàn toàn có thể bắt đầu một hành trình nghề nghiệp mới với hành trang cần thiết.

Không ít học viên cho biết họ cảm thấy tự hào và sẵn sàng đảm nhận vai trò mới. Các đối tác quốc tế cũng đánh giá việc chuyên nghiệp hóa lĩnh vực chăm sóc đã góp phần nâng cao quyền năng kinh tế và vai trò của phụ nữ. Chúng tôi kỳ vọng mỗi phụ nữ trung niên tham gia Dự án sẽ tìm lại được tiếng nói của chính mình - dám ước mơ, dám lên tiếng về nguyện vọng nghề nghiệp, và trở thành nguồn cảm hứng cho thế hệ trẻ.

+ Xin trân trọng cảm ơn bà!