Bất chấp cơn mưa rào buổi tối, Nhà văn hóa thôn Đông Thái (xã Yên Phong, Bắc Ninh) vẫn sáng đèn, rộn rã tiếng nói cười của các thành viên Câu lạc bộ Phụ nữ khuyến đọc. Chính từ những buổi sinh hoạt giản dị này, ý tưởng ban đầu về một không gian để chị em gặp gỡ và học hỏi đã dần lớn lên, để câu lạc bộ (CLB) trở thành ngọn lửa tri thức, mang đến những đổi thay cho cộng đồng.

Những đổi thay ấy hiện hữu qua từng câu chuyện đời thường. Có người phụ nữ 69 tuổi chỉ học hết lớp 3, sau nhiều tháng tham gia CLB đã đọc hơn 20 cuốn sách, tìm thấy nghị lực sống và thay đổi cả tính cách nhờ sách. Có những bạn trẻ như Cao Ngọc Chi, từ môi trường đọc của mẹ và các thành viên trong CLB, đã tự tin đứng trước đám đông chia sẻ về lý tưởng sống cao đẹp qua từng trang nhật ký thời chiến. 

Không chỉ dừng lại ở sự chuyển biến cá nhân, phong trào đọc sách còn lan tỏa đến từng gia đình, kết nối các thế hệ và góp phần làm mới diện mạo văn hóa của cả một vùng quê.

Chính bởi sức hấp dẫn và ý nghĩa ấy, mỗi buổi sinh hoạt của CLB luôn trở thành điểm hẹn được mong chờ. Một buổi tối cuối tháng 8, khi cơn mưa rào bất chợt đổ xuống xã Yên Phong, tại Nhà văn hóa thôn Đông Thái, không khí vẫn "nóng" lên từng phút khi từng tốp phụ nữ, người che ô, người mặc áo mưa tìm đến. Họ là thành viên của CLB Phụ nữ khuyến đọc, đến với buổi sinh hoạt định kỳ mà không ai muốn vắng mặt.

Đúng 8 giờ tối, bà Cao Thảo Nguyên, Chủ nhiệm CLB, bắt đầu buổi sinh hoạt. Sau phần chia sẻ về chủ đề "Giáo dục giới tính cho trẻ nhỏ", không khí khán phòng lắng lại khi một giọng đọc trong trẻo, truyền cảm vang lên. Đó là cháu Cao Ngọc Chi, học sinh lớp 10, Trường THPT Yên Phong số 1, đang chia sẻ về cuốn sách Đặng Thùy Trâm và cuốn nhật ký thứ ba.

"Lần đầu tiên cháu biết đến thế hệ thanh niên xếp bút nghiên lên đường ra trận là qua bộ phim Mưa đỏ. Trong thế hệ ấy có bác sĩ Đặng Thùy Trâm, người con gái Hà Nội đã lựa chọn dấn thân vào chiến trường ác liệt. Qua phim ảnh và sách báo, cháu hiểu rằng chị không chỉ là một bác sĩ hết lòng vì người bệnh mà còn là biểu tượng rực rỡ của lý tưởng sống, của lòng yêu nước và tinh thần cống hiến tuổi xuân cho Tổ quốc", Chi xúc động nói.

Từng câu chữ Chi nói ra đều mạch lạc, Chi kể về hành trình kỳ diệu của cuốn nhật ký, từ chiến trường Đức Phổ (Quảng Ngãi), qua tay một người lính Mỹ, được lưu giữ suốt 35 năm trước khi trở về với gia đình liệt sĩ. Chi nói về ngọn lửa yêu nước mãnh liệt, về tình yêu gia đình sâu nặng và cả những rung động rất đời thường của nữ bác sĩ trẻ tuổi đã gác lại cuộc sống yên bình ở Hà Nội để dấn thân vào nơi bom đạn.

Chi dõng dạc nói: "Cuộc đời ngắn ngủi nhưng rực rỡ của bác sĩ, liệt sĩ Đặng Thùy Trâm... đã trở thành biểu tượng bất tử. Với thế hệ trẻ hôm nay, đó là tài sản vô giá, là ngọn đuốc truyền lửa cho chúng cháu tiếp tục sống đẹp, sống có lý tưởng và trách nhiệm hơn với Tổ quốc".

Ngồi ở hàng ghế giữa, chị Nguyễn Thị Nhường, mẹ của cháu Chi, lặng lẽ lau những giọt nước mắt xúc động khi nghe con gái chia sẻ. Là thành viên CLB và thủ thư Tủ sách họ Cao (thôn Đông Thái), chị không giấu được niềm tự hào. Chị kể, ngày trước mình cũng rất mê đọc sách nhưng vì kinh tế khó khăn nên phải gác lại. Từ khi có Tủ sách họ Cao và CLB, niềm đam mê ấy được thắp sáng trở lại, đồng thời chị có cơ hội truyền tình yêu đọc sách cho con gái.

Chính từ sự đồng hành ấy, trong giây phút hai mẹ con cùng đứng trên sân khấu, chị Nhường nhớ lại chuyến đi thăm Lăng Bác đã khơi dậy trong Chi tình yêu lịch sử và niềm tự hào dân tộc. "Chính môi trường đọc, môi trường sinh hoạt này đã giúp Chi tự tin, trưởng thành hơn, biết lắng nghe và biết sẻ chia", chị Nhường xúc động nói.

Với chị Nhường, những trang nhật ký của Đặng Thùy Trâm không phải là văn chương trau chuốt, mà là cảm xúc chân thành của một người con gái nhỏ nhắn nhưng giàu nghị lực. "Đọc đến những đoạn chị Trâm kể về sự thiếu thốn, về những ngày đi bộ hàng chục cây số trong mệt mỏi, tôi thấy mình được động viên rất nhiều. Những vất vả đời thường của mình chẳng đáng gì so với sự hy sinh của thế hệ trước", chị Nhường kể.

Câu chuyện của hai mẹ con chị Nhường, cháu Chi là minh chứng sống động cho thấy, khi sách đi vào mỗi gia đình, nó không chỉ là kiến thức mà còn là sợi dây kết nối, bồi đắp tâm hồn và lý tưởng cho các thế hệ.

Giữa không khí lắng đọng của buổi sinh hoạt, những dòng chữ run run trên tờ giấy được bà Cao Thảo Nguyên, Chủ nhiệm CLB trân trọng cất lời. Đó là lời tâm sự của bà Trần Thị Chụt (69 tuổi), một trong những thành viên đặc biệt và nhiệt tình nhất của CLB. Dù trời mưa hay nắng, bà luôn là một trong những người có mặt sớm nhất.

Trong tờ giấy nhỏ, bà Chụt kể, ngày trước nhà đông con, hoàn cảnh khó khăn, bà chỉ học hết lớp 3 rồi nghỉ. Suốt nhiều năm, bà hầu như không đọc sách, chỉ quen với việc đọc Kinh. Cuộc sống của bà gắn với quầy bán giò chả nhỏ ở bến phà, cùng những lo toan cơm áo gạo tiền. Thế nhưng, kể từ Tết Nguyên đán 2025, khi tham gia CLB, một thế giới mới đã mở ra với bà. "Từ khi được CLB cho mượn sách, tôi thấy rất ham mê. Hầu như ngày nào tôi cũng đọc", bà Chụt viết.

Trao đổi thêm với phóng viên, bà Chụt cho biết, quãng thời gian rảnh rỗi ít ỏi giữa lúc bán hàng giờ đã trở thành những khoảnh khắc quý giá để bà miệt mài bên những trang sách. Đến nay, bà đã đọc hơn 20 cuốn. Sách lịch sử, sách về những ước mơ, khát vọng hay những câu chuyện đời thường đã giúp bà nhận ra trong xã hội còn biết bao hoàn cảnh éo le, khổ cực hơn mình. "Nhờ vậy, tôi nhận ra mình vẫn còn may mắn, có đủ chân tay, có sức khỏe để lao động", bà Chụt tâm sự.

Đặc biệt sách đã khiến bà thay đổi. "Bản thân tôi trước đây nóng tính, hay mắng cháu. Nhưng từ ngày đọc sách, tính tình thay đổi hẳn: hiền hòa, điềm đạm hơn, ít mắng cháu hơn", bà Chụt chia sẻ. Giờ đây, bà Chụt, một người chỉ học hết lớp 3, không chỉ đọc cho mình mà còn thường kể lại những câu chuyện hay cho các cháu nghe, gieo mầm tình yêu sách trong gia đình. 

Chia sẻ thêm, bà Cao Thảo Nguyên xúc động nói: "Bà Chụt từ một người chưa từng cầm đến sách, nay bà đọc 3-4 cuốn mỗi tháng, tự tin chia sẻ suy nghĩ và lan tỏa niềm vui đọc đến gia đình, cộng đồng. Chính sự say mê và tinh thần vượt khó của bà đã truyền cảm hứng cho nhiều chị em khác trong CLB".

CLB Phụ nữ khuyến đọc thôn Đông Thái chính thức ra mắt ngày 3/3/2024, khởi nguồn từ khát vọng tạo dựng một không gian để chị em gặp gỡ, học hỏi sau giờ lao động vất vả. Ý tưởng này được hun đúc từ sự động viên, cố vấn của ông Cao Văn Hà - nguyên Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Bắc Ninh, Chủ tịch danh dự Quỹ "Ước mơ lớn" xã Đông Tiến (cũ).

Từ nền tảng ban đầu với 32 thành viên, CLB nhanh chóng phát triển và lan tỏa sức hút trong cộng đồng. Đến nay, CLB đã có 50-60 người đăng ký, mỗi buổi sinh hoạt thường thu hút 30-35 thành viên tham dự. Trong đó, thành viên nữ chiếm khoảng 95%, độ tuổi trải dài từ học sinh trung học phổ thông đến người cao tuổi ngoài 70.

Một buổi sinh hoạt định kỳ của CLB tại Nhà văn hóa thôn Đông Đáo thu hút đông đảo thành viên ở nhiều lứa tuổi tham gia.

Các hoạt động được duy trì đều đặn mỗi tháng một lần vào buổi tối, với những chủ đề đa dạng và thiết thực như lòng biết ơn, giáo dục con cái, hạnh phúc gia đình, kỹ năng giao tiếp, giáo dục giới tính… Mỗi buổi sinh hoạt đều gắn với phần giới thiệu và điểm sách phù hợp chủ đề, giúp hội viên dễ dàng tiếp cận và áp dụng vào cuộc sống.

Đi đôi với các buổi sinh hoạt, phong trào xây dựng tủ sách gia đình cũng được CLB đặc biệt quan tâm. Trước đây, trong một phong trào khác, Chi hội đã xây dựng được khoảng 100 tủ sách đạt chuẩn. Đến nay, cùng với những tủ sách tự lập, toàn thôn có khoảng 150 tủ sách. "Tiêu chí tủ sách không cần lớn, chỉ cần có đầu sách phù hợp cho trẻ em, phụ nữ, người cao tuổi. Để khuyến khích, CLB còn thường xuyên tặng sách, có gia đình được hỗ trợ từ 20-40 cuốn để làm nền tảng ban đầu", bà Cao Thảo Nguyên chia sẻ.

Bà Trần Thị Tuyến (69 tuổi), một thành viên của CLB cho biết gia đình bà thích đọc sách từ hơn chục năm nay, khi CLB thành lập, bà tham gia ngay vì thấy đây là một môi trường rất ý nghĩa. "Tham gia CLB giúp tôi đọc sách thường xuyên, đều đặn hơn trước. Nhờ sách, tôi học thêm được nhiều kinh nghiệm trong ứng xử, giao tiếp xã hội cũng như trong gia đình", bà Tuyến bày tỏ.

Không chỉ dừng lại ở việc đọc, bà Tuyến còn sáng tác cả thơ để cổ vũ phong trào khuyến học, khuyến đọc.

Sau hơn 1 năm hoạt động, CLB Phụ nữ khuyến đọc thôn Đông Thái đã vượt ra ngoài khuôn khổ một tổ chức trực thuộc Chi hội Phụ nữ, tác động sâu sắc đến đời sống văn hóa của cả cộng đồng. Ông Trương Đức Thắng, Trưởng thôn, nhận định: "CLB đã phát huy hiệu quả rõ rệt. Từ những ngày đầu chỉ có Ban Chấp hành Chi hội Phụ nữ tham gia, đến nay phong trào đã lan tỏa rộng với khoảng gần 60 hội viên tham gia".

Ông Thắng nhấn mạnh giá trị của sách so với thông tin trên mạng xã hội, bởi sách đã qua biên tập, kiểm duyệt, giúp người đọc dễ suy ngẫm và áp dụng. Nhờ phong trào này, nhiều chị em tự tin hơn, giao tiếp tốt hơn, gia đình cũng thêm êm ấm. 

"Điều đáng mừng là phong trào không chỉ dừng lại ở phụ nữ mà còn lan tỏa đến cả gia đình: Vợ đọc, chồng đọc, con cái đọc. Bản thân tôi trước đây ít khi đọc, nhưng từ khi phong trào phát triển cũng bị cuốn hút và đọc sách nhiều thêm", ông Thắng vui vẻ chia sẻ.

Sự thành công của CLB còn đến từ sự đồng hành, hỗ trợ quý báu của nhiều cá nhân và tổ chức. Bà Nguyễn Thị Hương, Chủ tịch Hội LHPN xã Yên Phong, bày tỏ lòng cảm phục tới bà Cao Thảo Nguyên và các thành viên, đồng thời ghi nhận sự giúp đỡ của cấp ủy, chính quyền, và đặc biệt là những người tâm huyết như ông Cao Văn Hà, nhà báo Lê Thanh Tú (báo Bắc Ninh), và bà Khúc Thị Hoa Phượng (Giám đốc, Tổng Biên tập NXB Phụ nữ Việt Nam) – những người thường xuyên tài trợ, tặng sách và giảm giá sách cho CLB.

"Nhờ sự đồng hành của các cá nhân và tổ chức, những tâm huyết ấy đã góp phần giúp phong trào khuyến đọc tại thôn Đông Thái phát triển vững chắc và lan tỏa sâu rộng trong cộng đồng. Chúng tôi hy vọng trong thời gian tới tiếp tục nhận được sự quan tâm để phong trào ngày càng bền vững và lan rộng hơn", bà Nguyễn Thị Hương bày tỏ.

Hiệu quả của CLB còn thể hiện rõ trong nếp sống của người dân. Bà Nguyên chia sẻ, trước kia việc vận động người dân thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước rất khó, nhưng nay gần như 100% gia đình tự giác. "Không còn cảnh tụm năm tụm ba nói xấu nhau, không còn cãi cọ, mà thay vào đó là tinh thần đoàn kết, văn minh", bà Nguyên phấn khởi nói.

Dù đã đạt được nhiều kết quả, Ban chủ nhiệm CLB vẫn trăn trở về việc duy trì đều đặn các buổi sinh hoạt, kinh phí mua sách và thuyết phục các gia đình chưa có thói quen đọc. Trong tương lai, CLB dự định thu hút thêm thành viên, nhân rộng thêm 30-40 tủ sách gia đình trong năm 2026, đồng thời đa dạng hóa các chủ đề sinh hoạt và mời chuyên gia tư vấn những nội dung chuyên sâu như sức khỏe, kỹ năng sống.

Bên cạnh đó, CLB cũng sẽ tổ chức thêm các buổi giao lưu văn nghệ, dã ngoại để thu hút người trẻ, đồng thời tăng cường phối hợp với các đơn vị xuất bản, báo chí nhằm huy động thêm nguồn lực. "Tôi tin rằng phụ nữ có tri thức sẽ góp phần xây dựng gia đình hạnh phúc, nhà nhà đọc sách, người người đọc sách, đó chính là nền tảng để quê hương Đông Thái văn minh, tiến bộ", bà Cao Thảo Nguyên tâm huyết nói.