Xem thêm thông tin của Báo PNVN trên
Phụ nữ Việt Nam
MỚI NHẤT ĐỘC QUYỀN MULTIMEDIA CHUYÊN ĐỀ

Những nhà giáo "đi B" và ký ức gieo chữ nơi đất lửa Quảng Trị

Hào Nam
Những nhà giáo "đi B" và ký ức gieo chữ nơi đất lửa Quảng Trị

Những nhà giáo "đi B" năm xưa vẫn giữ liên lạc, gặp gỡ, cùng ôn lại những năm tháng không thể nào quên.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, mái tóc của những nhà giáo "đi B", từng khoác ba lô vào Quảng Trị ở tuổi đôi mươi, nay đã bạc theo năm tháng. Nhưng ký ức về một thời tuổi trẻ vượt bom đạn, mang con chữ đến vùng đất lửa vẫn còn nguyên vẹn.

Tuổi trẻ lên đường vì miền Nam ruột thịt

Ngày 1/5/1972, Quảng Trị trở thành tỉnh đầu tiên ở miền Nam được giải phóng. Lúc đó, một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của chính quyền cách mạng là chăm lo cho sự nghiệp giáo dục. Một mặt, Quảng Trị huy động cán bộ, giáo viên tại chỗ, mở các lớp đào tạo sư phạm cấp tốc. Mặt khác, địa phương đề nghị Trung ương chi viện nhân lực và các điều kiện cần thiết phục vụ giảng dạy.

Đáp lại lời kêu gọi của Đảng và cách mạng miền Nam, từ năm 1972, một lực lượng đông đảo cán bộ, giáo viên, sinh viên thuộc các tỉnh, thành phía Bắc như Hà Nội, Vĩnh Phúc, Hưng Yên, Hà Tây, Thái Nguyên... với hơn 700 người đã tình nguyện lên đường vào chiến trường miền Nam, trong đó có Quảng Trị.

Ở tuổi mười chín, đôi mươi, họ tạm biệt gia đình, quê hương, mang theo hành trang là tri thức, sẵn sàng đến với vùng đất còn nhiều bom đạn. Với những người giáo viên trẻ ấy, lên đường không chỉ là thực hiện nhiệm vụ mà còn là tình cảm, trách nhiệm đối với miền Nam ruột thịt.

Hồi ức về những nhà giáo đi B: Gieo chữ giữa vùng đất lửa - Ảnh 1.

Đoàn nhà giáo đi B Quảng Trị trước ngày lên đường làm nhiệm vụ. (Ảnh tư liệu)

Mới đây, những nhà giáo "đi B" năm xưa đang sinh sống tại Hà Nội có dịp gặp lại nhau. Trên tay họ là những cuốn kỷ yếu được lưu giữ như những kỷ vật quý giá. Từng trang giấy với những bài thơ, bức ảnh và dòng ghi chép như đưa họ trở về một thời tuổi trẻ sôi nổi, đầy nhiệt huyết. 

Bà Nguyễn Thị Yên (74 tuổi) kể lại: “Khi đó, tôi đang là sinh viên trường Sư phạm. Đáng ra tôi phải học thêm 2 năm nữa để có trình độ giảng dạy Tiểu học nhưng do yêu cầu cấp bách và mong muốn hướng về miền Nam, tôi được điều đi đào tạo cấp tốc để kịp lên đường vào Quảng Trị”.

Ngày lên đường "đi B", cô giáo Trần Thị Khương mới tròn 20 tuổi. "Khi đi khám sức khỏe, các bác sĩ hỏi tôi: Em bé nhỏ như thế này thì đi làm sao được? Tôi chỉ nặng 40kg, trong khi tiêu chuẩn phải từ 45kg trở lên. Tôi đáp: Người em nhỏ nhưng tinh thần em không bé. Các bác sĩ hỏi tôi đã suy nghĩ kỹ chưa, tôi khẳng định mình rất quyết tâm. Lúc đó, tinh thần hướng về miền Nam ruột thịt của chúng tôi rất cao. Sau đó, chúng tôi tập huấn khoảng 10 ngày đến nửa tháng rồi lên đường”, bà Trần Thị Khương (năm nay 74 tuổi) bồi hồi nhớ lại.

Hồi ức về những nhà giáo đi B: Gieo chữ giữa vùng đất lửa - Ảnh 2.

Lá đơn tình nguyện đi B của cô Nguyễn Thị Yên năm ấy. (Ảnh: NVCC)

Có người lên đường khi gia đình còn bộn bề lo toan, người thân cần được chăm sóc. Thế nhưng, trước nhiệm vụ chi viện cho miền Nam, họ vẫn gác lại tình riêng để nhận nhiệm vụ. Thầy Chu Ánh Đèn (87 tuổi) nhớ lại: “Năm 1972, khi ấy tôi đang là giáo viên Trường Cẩm Lĩnh, thuộc tỉnh Hà Tây (cũ). Vợ tôi vừa sinh con được vài tháng, cha mới mất, mẹ đã cao tuổi. Tuy nhiên, trước nhiệm vụ chi viện cho miền Nam, tôi vẫn quyết định lên đường”.

Những tấm gương anh hùng trong kháng chiến cũng là nguồn động viên thôi thúc nhiều thanh niên tình nguyện lên đường khi ấy. Thầy Lưu Văn Tho (74 tuổi) kể: “Thời điểm đó, trong tôi luôn có sự thôi thúc từ những tấm gương anh hùng như chị Ngô Thị Tuyển nặng 42kg nhưng vác hòm đạn gần 100kg; anh hùng Nguyễn Viết Xuân, anh Trịnh Tố Tâm... Những hình ảnh ấy đã thôi thúc thanh niên chúng tôi hăng hái, xung phong lên đường”.

Những ký ức không thể nào quên

Vượt qua dãy Trường Sơn hiểm trở, những thầy cô giáo đặt chân đến Quảng Trị. Nhiều vùng đất bị bom đạn tàn phá, nhà cửa, trường lớp không còn nguyên vẹn. Các thầy cô được phân công về từng xã, thôn, cùng bộ đội và người dân dựng lại những lớp học bằng tranh tre, mái lá.

Bà Nguyễn Thị Yên nhớ lại những ngày đầu đến địa bàn nhận nhiệm vụ: “Vào đến nơi, qua vĩ tuyến 17, phải nói rằng trước mắt tôi là một Quảng Trị đổ nát, hoang tàn do chiến tranh. Nhà cửa không có, nhiều nơi chỉ là đất trống. Chúng tôi được chia thành từng tốp, mỗi tốp vài thầy cô về các xã, thôn. Tôi được phân công về một xã thuộc huyện Triệu Phong. Đến đó, chúng tôi phải cùng nhân dân, bộ đội dựng lớp học bằng tranh tre, mái lá vì trường lớp đã bị máy bay Mỹ ném bom phá hủy. Ban ngày dạy học, ban đêm chúng tôi lại đi từng nhà vận động người dân học bổ túc văn hóa để xóa mù chữ”.

Hồi ức về những nhà giáo đi B: Gieo chữ giữa vùng đất lửa - Ảnh 3.

Ngày đầu của những nhà giáo "đi B" đặt chân đến vùng đất lửa Quảng Trị. (Ảnh: NVCC)

Ở xã Triệu Lăng, một trong những nơi bà Trần Thị Khương được phân công, điều kiện sinh hoạt còn khắc nghiệt hơn. Vùng đất cát trắng, cây cối khó sinh trưởng vì chất độc hóa học, rau xanh cũng trở thành thứ rất khó kiếm.

“Chúng tôi chỉ nhìn những cây thông đã chết khô để định hướng đường đi. Rau xanh không có, bọ chét cắn ngứa không ngủ được. Muốn có rau ăn phải đi hàng chục cây số, có lúc chúng tôi phải lấy cả cây xương rồng làm rau”, bà Khương kể.

Ở huyện Gio Linh (cũ), những ngày tháng công tác của thầy Quách Viết Chinh (75 tuổi) gắn với một địa bàn ác liệt: “Có ngày nơi đây phải hứng chịu tới 18 trận bom B52. Ai nghe đến Mai Xá, Gio Mai hay Gio Quang của huyện Gio Linh, từng tiếp xúc với những người dân ở đó sẽ hiểu chiến trường ngày ấy khốc liệt như thế nào”.

Giữa những khác biệt về nếp sinh hoạt và muôn vàn khó khăn nơi vùng đất mới, các nhà giáo miền Bắc dần hòa nhập, gắn bó với người dân địa phương, nhận được sự sẻ chia, chở che trong những năm tháng công tác dưới bom đạn.

“Tôi vào một xã thuộc huyện Triệu Phong, xã đó lúc bấy giờ vẫn còn những nơi địch chiếm đóng. May mà chúng tôi gặp được các mạ (cách người Quảng Trị gọi mẹ). Các mạ bảo: Các con hành quân vào đây vất vả rồi thì phải ăn cho no, có sức để dạy học. Bà con hiểu chúng tôi từ miền Bắc vào chi viện cho miền Nam nên rất thương yêu. Khi hoàn thành nhiệm vụ trở về Bắc, có những cháu còn tiễn chúng tôi ra tận Ninh Bình rồi quay ngược vào trong. Người dân Quảng Trị rất tình cảm”, bà Đỗ Thị Xuân (74 tuổi) chia sẻ.

Hồi ức về những nhà giáo đi B: Gieo chữ giữa vùng đất lửa - Ảnh 4.

Buổi gặp gỡ của một số nhà giáo "đi B" năm xưa hiện sinh sống tại Hà Nội. 

Ngày 30/4/1975, miền Nam hoàn toàn giải phóng, đất nước thống nhất. Những thầy cô giáo đang làm nhiệm vụ tại Quảng Trị cũng hòa chung niềm vui chiến thắng. “Chúng tôi vỡ òa trong hạnh phúc, chỉ biết ôm nhau, vui phát khóc”, bà Trần Thị Khuyên xúc động nhớ lại.

Sau ngày đất nước thống nhất, một số thầy cô trở về miền Bắc tiếp tục học tập, đào tạo và công tác. Những người khác tình nguyện ở lại Quảng Trị, tiếp tục góp sức xây dựng nền giáo dục xã hội chủ nghĩa tại địa phương cho đến năm 1978, họ mới trở về quê hương.

Trong đoàn cán bộ, giáo viên "đi B" năm ấy, có người đã mất, có người đã hy sinh trong chiến tranh. Những người còn lại vẫn giữ liên lạc, hỏi thăm sức khỏe và nhắc nhớ về những năm tháng gian khổ đã cùng nhau trải qua. Nhiều lần đoàn tổ chức những chuyến trở về Quảng Trị, thắp hương tri ân đồng đội, các Anh hùng liệt sĩ đã hy sinh, đồng thời thăm lại những nơi từng gắn bó và gặp gỡ các thế hệ học trò năm xưa.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, tinh thần dấn thân và tình yêu nghề của thế hệ nhà giáo "đi B" vẫn còn được nhắc nhớ, như một dấu ấn trong lịch sử giáo dục nước nhà.

Video: Hồi ức về những nhà giáo đi B: Gieo chữ giữa vùng đất lửa


Ý kiến của bạn
Bình luận