Xem thêm thông tin của Báo PNVN trên
Phụ nữ Việt Nam
MỚI NHẤT ĐỘC QUYỀN MULTIMEDIA CHUYÊN ĐỀ

Những phụ nữ chung tay tạo sinh kế nơi bản làng

Tùng Lâm
Những phụ nữ chung tay tạo sinh kế nơi bản làng

Nghệ nhân Lý Thị Ninh "thổi hồn" vào thổ cẩm Mông vùng cao Mù Cang Chải (ảnh Đinh Thùy)

Từ nghề thêu dệt thổ cẩm vốn chỉ phục vụ nhu cầu gia đình, gần 50 phụ nữ Mông ở Mù Cang Chải, tỉnh Lào Cai đã có thêm việc làm, thu nhập nhờ mô hình sản xuất tập thể. Đằng sau sự chuyển đổi ấy là hành trình bền bỉ của chị Lý Thị Ninh, người kết nối những đôi bàn tay khéo léo của phụ nữ trong bản với thị trường.

Từ những đường kim mũi chỉ đến sinh kế tập thể

Với phụ nữ Mông, thêu thùa, dệt vải không chỉ là công việc mà còn là nét văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Từ nhỏ, các bé gái đã được bà, mẹ dạy cách se lanh, dệt vải, nhuộm chàm, tạo hoa văn bằng sáp ong và thêu váy áo truyền thống. Khi trưởng thành, lập gia đình, ban ngày lên nương, tối trở về nhà, chị em lại tranh thủ những lúc rảnh rỗi để xe lanh, thêu thùa, may vá.

Thế nhưng, sản phẩm làm ra trước đây chủ yếu phục vụ nhu cầu sinh hoạt gia đình, ít khi trở thành nguồn thu nhập. Cuộc sống của nhiều phụ nữ vẫn phụ thuộc vào nương rẫy, mùa ngô, mùa lúa. Ít ai nghĩ những đường kim mũi chỉ quen thuộc có thể mở ra một công việc, giúp chị em có thêm tiền nuôi con, trang trải cuộc sống.

Những người phụ nữ kết nối sinh kế nơi bản làng - Ảnh 1.

Từ đường kim mũi chỉ những phụ nữ vùng cao đã biến thành sinh kế tập thể

Chị Lý Thị Ninh, 36 tuổi, ở thôn Dề Thàng, xã Mù Cang Chải, tỉnh Lào Cai cũng từng có cuộc sống như vậy. Sinh ra trong một gia đình người Mông, từ nhỏ chị đã được bà và mẹ truyền dạy kỹ thuật thêu dệt truyền thống. Sau khi lập gia đình, chị gắn bó với công việc đồng áng và việc nhà như bao phụ nữ trong bản.

Bước ngoặt đến vào tháng 3/2009, khi đại diện Trung tâm Nghiên cứu, Liên kết và Phát triển thủ công mỹ nghệ (Craft Link) đến Mù Cang Chải khảo sát nghề thêu dệt truyền thống của phụ nữ địa phương. Nhận thấy giá trị độc đáo trong trang phục thủ công của người Mông, đơn vị phối hợp với Hội Phụ nữ vận động chị em thành lập nhóm sản xuất thổ cẩm.

Ý tưởng có người đặt hàng, sản phẩm làm ra được tiêu thụ, chị em có thêm thu nhập khiến nhiều phụ nữ trong bản hào hứng. Sau thời gian được tập huấn kỹ thuật, cuối năm 2009, nhóm thổ cẩm Mông chính thức ra đời.

Khi ấy, Lý Thị Ninh mới 19 tuổi nhưng đã được chị em tín nhiệm giao làm tổ trưởng. Khéo léo trong việc tạo hoa văn trên vải bằng sáp ong, chị trở thành đầu mối tiếp nhận đơn hàng, mua nguyên liệu, phân chia công việc và thanh toán tiền công cho các thành viên.

Những người phụ nữ kết nối sinh kế nơi bản làng - Ảnh 2.

Chị Lý Thị Ninh đã nâng cao giá trị của những tấm thổ cẩm. Ảnh: Đinh Thùy

Những ngày đầu không hề dễ dàng. Để duy trì việc làm thường xuyên cho chị em, Ninh hiểu rằng không thể chỉ trông chờ vào những đơn hàng có sẵn. Chị cùng chồng nhiều lần rong ruổi đến các phiên chợ ở Sa Pa, Hà Giang để giới thiệu sản phẩm. Những chiếc túi, ví, vỏ gối, khăn trải bàn, ba lô và nhiều món đồ thổ cẩm nhỏ được chất lên xe máy, theo hai vợ chồng đến từng điểm bán.

Ban đầu, khách chỉ dừng lại xem, hỏi han rồi mới dần đặt mua. Ninh còn tranh thủ tìm hiểu thị hiếu, quan sát những mặt hàng được người dân và du khách yêu thích để về trao đổi với chị em, sáng tạo sản phẩm mới.

Từ những đơn hàng nhỏ, nhóm thổ cẩm dần có thêm khách hàng, mở rộng sản xuất. Những người phụ nữ vốn chỉ quen làm trang phục truyền thống cho gia đình bắt đầu học cách tạo ra sản phẩm phù hợp với nhu cầu thị trường. Trải qua nhiều năm, mô hình phát triển thành tổ hợp tác thêu dệt thổ cẩm truyền thống dân tộc Mông, với gần 50 phụ nữ tham gia.

Khi nghề truyền thống tạo thêm cơ hội cho phụ nữ

Ở Mông Style, mỗi sản phẩm hoàn thiện đều mang dấu ấn của đôi bàn tay người phụ nữ Mông. Từ vải lanh, những hoa văn được tạo bằng sáp ong, qua công đoạn thêu, may tỉ mỉ, chị em làm ra nhiều sản phẩm như túi, ví, vỏ gối, gối tựa, khăn trải bàn, tranh treo tường và đồ trang trí.

Điều đáng chú ý là nhiều sản phẩm không được tạo ra từ những khuôn mẫu có sẵn. Chị em tự học hỏi, sáng tạo, thử nghiệm những cách phối hợp hoa văn và kiểu dáng mới. Khách hàng có nhu cầu, các thành viên lại cùng trao đổi, tìm cách thực hiện. Nhờ đó, nghề thêu dệt không còn bó hẹp trong những bộ trang phục truyền thống mà có thêm không gian phát triển.

Những người phụ nữ kết nối sinh kế nơi bản làng - Ảnh 3.

Nhờ sự kết nối của chị Ninh, những sản phẩm làm từ thổ cẩm đã được bán sang nhiều nước trên thế giới

Chị Ninh chia sẻ: "Những sản phẩm mà tôi đã từng thiết kế và đã dạy cho các chị em thì tôi là người tiêu thụ sản phẩm. Các chị em chưa ai đi học qua thiết kế, tự học, tự sáng tạo, tự may gối, ví, gối tựa, các sản phẩm treo tường và khăn trải bản; khách thích thì các chị em làm".

Với chị Ninh, điều quan trọng không chỉ là tìm được đơn hàng mà còn phải duy trì công việc cho các thành viên. Khi có đơn hàng, chị tiếp nhận, chuẩn bị nguyên liệu, phân chia công việc phù hợp với khả năng của từng người. Chị em có thể làm tại cơ sở hoặc tranh thủ thời gian ở nhà để hoàn thiện sản phẩm, vừa có thêm thu nhập vừa chăm lo gia đình.

Trước đây, không ít phụ nữ chỉ quanh quẩn với nương rẫy, khi nông nhàn phải đi làm thuê. Từ khi tham gia tổ hợp tác, chị em có thêm việc làm, có khoản tiền riêng để mua sắm đồ dùng, chăm lo cho con cái và chủ động hơn trong cuộc sống.

Chị Ninh kể, mỗi lần nhận tiền công, có người lại vui vẻ gửi chị một khoản nhỏ để cảm ơn công sức kết nối, có người mang bánh kẹo đến cơ sở để chị em cùng chia sẻ niềm vui. Những điều giản dị ấy khiến chị thêm gắn bó với công việc. Bởi với chị, giá trị của mô hình không chỉ nằm ở những đơn hàng mà còn ở niềm vui của những người phụ nữ có thêm việc làm ngay tại bản làng.

Từ những mối liên kết ban đầu, sản phẩm của nhóm đã được giới thiệu, tiêu thụ tại nhiều địa phương và tiếp cận khách hàng quốc tế. Việc quảng bá trên các kênh trực tuyến cũng mở thêm cơ hội để sản phẩm thổ cẩm đến với người mua ở nhiều nơi.

Theo bà Vũ Thị Mai Oanh, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai, điều cốt lõi để bảo tồn, phát huy di sản văn hóa phi vật thể là chính cộng đồng phải tự hào và chủ động gìn giữ những giá trị văn hóa của mình. Tại Mù Cang Chải, các hoạt động truyền dạy khèn Mông, nghệ thuật tạo hoa văn trên vải bằng sáp ong trong trường học cũng đang góp phần đưa văn hóa truyền thống đến gần hơn với thế hệ trẻ.

Câu chuyện của Mông Style cho thấy nghề truyền thống có thể trở thành nguồn lực phát triển kinh tế khi được tổ chức sản xuất và kết nối với thị trường. Khi nghề mang lại thu nhập, phụ nữ có thêm động lực gìn giữ, sáng tạo và trao truyền kỹ thuật cho thế hệ sau. Từ cô gái Mông 19 tuổi ngày nào đến người phụ nữ kết nối gần 50 chị em cùng làm nghề, Lý Thị Ninh đã góp phần tạo nên một hướng sinh kế mới, để những đường kim mũi chỉ không chỉ lưu giữ bản sắc mà còn dệt nên hy vọng về cuộc sống tốt đẹp hơn nơi bản làng.

Từ giải thưởng khởi nghiệp đến đầu tư phát triển nghề truyền thống

Tổ hợp tác Thêu dệt thổ cẩm truyền thống dân tộc Mông do chị Lý Thị Ninh làm tổ trưởng là một trong 68 ý tưởng xuất sắc lọt vào vòng chung kết Cuộc thi Phụ nữ khởi nghiệp năm 2020 do Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam tổ chức, với chủ đề "Phụ nữ khởi nghiệp sáng tạo - Kết nối thành công".

Sau khi nhận giải thưởng, chị Ninh dành toàn bộ số tiền thưởng để đầu tư trang thiết bị phục vụ sản xuất, gồm 1 máy ép li váy, 5 máy may công nghiệp và 3 máy khâu thủ công. Đây là nguồn lực quan trọng giúp chị em có thêm điều kiện hoàn thiện sản phẩm, nâng cao năng lực sản xuất và duy trì hoạt động của tổ hợp tác.

Ý kiến của bạn
Bình luận