Những phụ nữ giữ hồn sắc phục Co nơi bản làng vùng cao
Những cô gái Co tự hào khoác lên sắc phục Co truyền thống.
Giữa nhịp sống hiện đại, khi những xu hướng thời trang mới dần len lỏi vào bản làng vùng cao, sắc phục truyền thống của đồng bào Co ở xã Trà Liên (TP Đà Nẵng) vẫn bền bỉ hiện diện. Từ phong trào cộng đồng đến những nếp nhà, người phụ nữ nơi đây vẫn đang lặng lẽ gìn giữ và trao truyền bản sắc dân tộc mình.
Khi sắc phục Co lan tỏa trong đời sống cộng đồng
Ở thôn Tak Nú, xã Trà Liên, nơi có hơn 90% là đồng bào Co sinh sống, mỗi dịp lễ 8/3, 20/10… hay ngày hội làng, hình ảnh những người phụ nữ Co khoác lên mình bộ trang phục truyền thống đã trở thành nét đẹp quen thuộc.
Chị Nguyễn Thị Kim Anh (SN 1990), Chi hội trưởng Phụ nữ thôn Tak Nú, cho biết xuất phát từ mong muốn giữ gìn bản sắc, chị đã phát động phong trào vận động mỗi hội viên may ít nhất hai bộ trang phục truyền thống để mặc trong các ngày lễ, ngày hội và khi tham gia sinh hoạt Hội.
“Trang phục truyền thống không chỉ là quần áo, mà là "căn cước" văn hóa của người Co chúng tôi. Khi các chị em mặc lên, ai cũng thấy tự tin, thấy mình thuộc về cộng đồng này và đang góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa của đồng bào Co”, chị Kim Anh chia sẻ.
Sắc phục Co thường trực hiện diện trong mỗi cuộc hội họp cùng phụ nữ Co.
Cũng theo chị Anh, mỗi bộ trang phục đầy đủ, kèm bộ trang sức cườm đầu, hông, tay có giá dao động từ 1,5-3 triệu đồng. Với phụ nữ miền núi, đó là khoản chi không hề nhỏ, nhưng khi có một người hoặc một nhóm người mặc đẹp, người khác sẽ hỏi thăm, rồi dần dần hình thành những cộng đồng tìm đến may và cùng mặc sắc phục Co truyền thống.
“Có thể các chị không đủ kinh phí để sắm 1 bộ cườm với giá đắt đỏ. Nhưng các hội viên đều có thể may một bộ sắc phục Co gồm áo, xà lùng diện thay cho bộ áo dài truyền thống của đồng bào Kinh. Từ sự lan tỏa đó, giá trị truyền thống Co sẽ được giữ lại và nuôi dưỡng một cách tự nhiên”, chị Anh nói.
Chị Kim Anh phát động phụ nữ thôn Tak Nú diện trang phục truyền thống tham gia cuộc thi ảnh của Hội LHPN xã Trà Liên. Ảnh: NVCC
Phong trào giữ sắc phục Co cũng tạo điều kiện để nghề may truyền thống hồi sinh. Chị Trần Thị Lệ Hoa (SN 1987), người gắn bó với nghề may gần 15 năm, là địa chỉ quen thuộc của nhiều chị em trong và ngoài xã. Từ năm 2010, chị theo gia đình lên Trà Liên sinh sống. Hơn 4 năm trở lại đây, khi nhu cầu may trang phục Co tăng lên, chị bắt đầu tìm hiểu sâu hơn về bản sắc dân tộc này.
“Muốn may đúng trang phục Co thì phải hiểu văn hóa của họ. Tôi thường hỏi các già làng, người lớn tuổi để nắm từng chi tiết, từng màu sắc, bởi mỗi đường viền đều có ý nghĩa riêng. Và chỉ khi may đúng, may đẹp, giá trị của bộ trang phục mới được tôn lên”, chị Hoa cho biết.
Chị Hoa tỉ mẩn cắt may từng đường viền xanh - đỏ - vàng lên chiếc áo trắng theo đúng họa tiết của sắc phục Co.
Trang phục Co phổ biến gồm áo trắng và chân váy đen (còn gọi là xà lùng theo cách gọi của người Co). Áo trắng ngày nay được chị Hoa cải tiến bằng chất liệu co giãn tốt, giúp người mặc dễ vận động hơn so với vải phi thô trước kia. Trên ngực áo là ba sọc đỏ - xanh - vàng, mỗi viền rộng khoảng 1cm, được cắt tay tỉ mỉ. Xà lùng là tấm vải quấn chéo thân, dễ mặc, phù hợp với mọi lứa tuổi, kích cỡ.
Ngoài ra, chị Hoa còn sáng tạo những bộ áo dài mang sắc Co, điểm viền màu ở cổ, ngực và tà váy. Mỗi bộ áo dài có giá khoảng 600.000 đồng; áo váy truyền thống từ 300.000 - 400.000 đồng, vừa tạo thu nhập cho gia đình, vừa góp phần giữ gìn văn hóa Co.
Những chiếc áo dài được thiết kế theo đường viền, họa tiết Co.
Trên địa bàn xã Trà Liên, hơn 50% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, chủ yếu là người Co, nên việc giữ gìn bản sắc văn hóa có ý nghĩa rất quan trọng. Hội LHPN xã luôn khuyến khích chị em mặc trang phục truyền thống khi tham gia sinh hoạt, lễ hội. Những phong trào do cơ sở phát động về bảo tồn sắc phục không chỉ góp phần bảo tồn văn hóa, mà còn nâng cao niềm tự hào và sự gắn kết của phụ nữ trong cộng đồng”.
Chị Nguyễn Thị Thanh Thu - Chủ tịch Hội LHPN xã Trà Liên
Khi sắc phục Co được trao truyền từ nếp nhà
Giữ gìn trang phục truyền thống không chỉ dừng lại ở phong trào cộng đồng, mà còn được bồi đắp từ chính mỗi gia đình. Bà Nguyễn Thị Phương, 90 tuổi, một trong những người am hiểu văn hóa Co, luôn sẵn sàng chia sẻ những gì mình biết khi con cháu tìm đến hỏi.
“Tôi không rành kỹ thuật may, nhưng áo váy Co đã theo tôi từ thuở nhỏ, từ lúc mẹ may cho tôi chiếc xà lùng đầu tiên. Màu sắc ấy đã in sâu trong lòng, nên khi người trẻ hỏi, tôi sẵn sàng chỉ lại những gì mình biết”, bà Phương nói.
Em bé Co thích thú mặc trang phục truyền thống của đồng bào Co.
Ở thế hệ trẻ hơn, chị Hoàng Thị Thu Hà (SN 1989) đang lặng lẽ gieo mầm văn hóa cho con gái nhỏ Vũ Hoàng Bảo Ngọc (SN 2016). Chị Hà dành tiền tiết kiệm để may cho con những bộ trang phục Co, mong con lớn lên hiểu và yêu văn hóa dân tộc mình.
“Mỗi lần đi múa cồng chiêng của đồng bào Co hay hội diễn văn nghệ con gái tôi rất thích mặc váy áo truyền thống. Con thường hỏi tôi “mẹ ơi, con mặc có đẹp không”, nghe vậy tôi thấy vui lắm! Tuy rằng để sắm một bộ trang phục Co đầy đủ váy, áo, cườm giá hơi đắt nhưng nó là bản sắc, là cách tôi truyền cho con niềm yêu và trân trọng giá trị dân tộc mình”, chị Hà chia sẻ.
Hai mẹ con chị Hà cùng mặc sắc phục Co tập luyện điệu múa cồng chiêng.
Từ cộng đồng đến mỗi một gia đình, sắc phục Co đang được giữ gìn bằng sự bền bỉ trao truyền, tự nguyện tiếp nhận và niềm tự hào âm thầm của những người phụ nữ Co. Những sắc màu truyền thống ấy không chỉ hiện diện trong ngày hội, ngày lễ lớn mà còn lớn lên cùng trẻ nhỏ, lặng lẽ chảy qua từng thế hệ ở đại ngàn.
