Những thắc mắc về thuế thu nhập cá nhân và hộ kinh doanh cần biết

Luật sư Lương Thị Hoàng Yến, Đoàn Luật sư TPHCM, đã có cuộc trao đổi với phóng viên báo Phụ nữ Việt Nam xoay quanh các vấn đề về mã số thuế (MST) cá nhân và việc đóng thuế khi có các phát sinh giao dịch.

Phóng viên: Xin chào luật sư Lương Thị Hoàng Yến, nhiều người thắc mắc về MST cá nhân. Các cá nhân trước đây có MST rồi, giờ lại thêm MST theo CCCD thì phải làm sao?

Luật sư Lương Thị Hoàng Yến:  Theo quy định của Luật Quản lý thuế 2019, cá nhân được cấp 01 mã số thuế duy nhất để sử dụng trong suốt cuộc đời của cá nhân đó. Hiện nay, số CCCD được sử dụng để làm MST. Nếu trước đây bạn có MST 10 số, sau này hệ thống cập nhật MST theo CCCD thì sẽ phát sinh 1 người có hơn 1 MST.

Cách xử lý bắt buộc là phải gộp MST cũ vào MST CCCD, có nghĩ là huỷ MST 10 số. Chúng ta có thể làm bằng 1 trong 2 cách: Nộp online trên trang Thuế điện tử hoặc nộp trực tiếp tại cơ quan thuế. Sau khi gộp xong, MST là số CCCD cho tất cả giao dịch thuế, BHXH, lương.

Hoặc trường hợp khác, do thay đổi địa chỉ hộ khẩu thường trú, cá nhân đã có 1 MST ở nơi thường trú cũ, khi chuyển đến nơi mới bị cấp 1 MST cá nhân mới nữa. Cá nhân có 2 MST phải chấm dứt hiệu lực của MST thứ hai và chỉ sử dụng MST được cấp lần đầu tiên sau khi đã gộp vào MST bằng số CCCD.

Phóng viên: Còn người cho thuê nhà mà không mở Hộ kinh doanh thì đóng thuế như thế nào, có phải đi kê khai thuế hay không, thưa luật sư?

Luật sư Lương Thị Hoàng Yến: Nếu người cho thuê nhà 1-2 địa điểm đơn giản thì không nhất thiết phải mở Hộ kinh doanh. 

Hiện nay, căn cứ vào Luật Thuế TNCN số 109/2025 mới được ban hành có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 và Luật Thuế giá trị gia tăng (được sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng 2025) quy định: Cá nhân hoạt động kinh doanh, sản xuất có doanh thu trong một năm < 500 triệu/năm được miễn toàn bộ thuế TNCN và GTGT.

Như vậy mặc dù được miễn thuế hay trên mức ngưỡng > 500tr/năm bắt buộc đóng thuế, chúng ta vẫn phải đi kê khai và nộp tờ khai đầy đủ.

Có 03 bước hoàn thành quy trình cho thuê tài sản như sau: Bước 1: Đăng ký MST cho thuê tài sản. Bước 2: Lập và nộp tờ khai cho thuê tài sản. Bước 3: Nộp tiền thuế cho thuê tài sản

Cần lưu ý thời hạn đăng ký mã số thuế, căn cứ vào Luật quản lý thuế số 38/2019 có quy định thời hạn đăng ký MST là 10 ngày làm việc kể từ ngày ký hợp đồng cho thuê tài sản. Sau khi đăng ký rồi, mình tiến hành lập và nộp tờ khai mẫu 01/TTS.

Kỳ hạn kê khai thì sẽ lựa chọn kê khai theo năm hoặc khai theo từng lần phát sinh kỳ thanh toán. Nếu khai theo từng lần phát sinh kỳ thanh toán thì chậm nhất là ngày thứ 10 kể từ ngày bắt đầu thời hạn cho thuê của kỳ thanh toán. Còn lựa chọn khai thuế một lần theo năm thì chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng đầu tiên của năm dương lịch tiếp theo.

Ví dụ lựa chọn khai theo năm thì thời hạn kỳ khai thuế năm 2026 chậm nhất là ngày 31/01/2027.

Phóng viên: Hộ kinh doanh thu nhập dưới 500 triệu/năm có cần phải đi kê khai định kỳ không và việc kê khai thực hiện ở đâu, có thể thực hiện qua mạng hay không?

Luật sư Lương Thị Hoàng Yến: Căn cứ theo Khoản 25 Điều 5 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 (sửa đổi, bổ sung tại Luật Thuế giá trị gia tăng sửa đổi 2025) và Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 thì kể từ ngày 01/01/2026 hộ kinh doanh có doanh thu dưới 500 triệu/năm sẽ không phải nộp thuế TNCN và thuế GTGT. Tuy nhiên, không nộp thuế không đồng nghĩa với việc không thực hiện nghĩa vụ kế toán, kê khai.

Căn cứ Điều 4 Thông tư 152/2025 của Bộ Tài chính quy định: Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh thuộc diện không chịu thuế GTGT, không phải nộp thuế TNCN vẫn bắt buộc phải ghi sổ kế toán từ năm 2026.

Cụ thể, hộ kinh doanh phải sử dụng Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ (mẫu số S1a-HKD) để ghi chép doanh thu phát sinh. Việc ghi chép sổ này phải chính xác, đầy đủ, đúng doanh thu thực tế để mình tiện theo dõi và trình cho quản lý thuế kiểm tra khi cần.

Về việc đi kê khai định kỳ và việc kê khai thế nào, ở đâu.

Theo dự thảo Nghị định quy định về việc khai, tính thuế, sử dụng hóa đơn điện tử đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh (lần 2), Chính phủ đề xuất:

Trường hợp hộ kinh doanh tự xác định doanh thu hằng năm từ 500 triệu đồng trở xuống, phải thông báo doanh thu thực tế phát sinh trong năm với cơ quan thuế chậm nhất là ngày 31/01 hằng năm.

Hiện nay vẫn chưa có văn bản hướng dẫn việc kê khai cụ thể, nên việc của các hộ kinh doanh bây giờ là vẫn buôn bán hoạt động bình thường và ghi chép sổ sách đầy đủ mỗi ngày khi có phát sinh doanh thu.

Phóng viên: Thuế thu nhập của các tiểu thương mà không mở hộ kinh doanh (bán xe bánh mỳ, gánh xôi rong.,,,) thì ra sao, họ phải làm gì?

Luật sư Lương Thị Hoàng Yến: Theo Điều 82 Nghị định 168/2025 quy định về việc đăng ký thành lập doanh nghiệp, hộ kinh doanh: Những người bán hàng rong, quà vặt, buôn chuyến, kinh doanh lưu động, kinh doanh thời vụ, làm dịch vụ có thu nhập thấp không phải đăng ký hộ kinh doanh. Tuy nhiên, các cá nhân buôn bán trên nếu doanh thu trên mức ngưỡng 500tr/năm cũng phải thực hiện nghĩa vụ kê khai và nộp thuế theo quy định pháp luật.

Phóng viên: Theo luật sư, còn những gì liên quan thuế cá nhân mà người dân cần biết, ví dụ như bán nhà rồi thì có phải lên báo cơ quan thuế để ngưng đóng thuế đất phi nông nghiệp hay không?

Luật sư Lương Thị Hoàng Yến: Trường hợp bán nhà thì khi ký kết Hợp đồng chuyển nhượng giữa bên mua và bên bán, trong đó chúng ta sẽ lưu ý về việc thỏa thuận các điều khoản liên quan đến thuế chẳng hạn như: Thuế TNCN, lệ phí trước bạ, thuế phi nông nghiệp sẽ do bên nào chịu trách nhiệm đóng. Thông thường đối với thuế đất phi nông nghiệp, chủ sở hữu cũ sẽ đóng đầy đủ đến thời điểm làm Hợp đồng chuyển nhượng chuyển quyền sở hữu cho bên chủ mới, sau đó chủ sở hữu mới sẽ có nghĩa vụ tiếp tục đóng. Như vậy chúng ta không cần phải báo cơ quan thuế để ngưng đóng thuế đất phi nông nghiệp.

Một ví dụ khác như sau: Trường hợp cá nhân đang đóng thuế TNCN cho thuê tài sản, khi chấm dứt thời hạn thuê thì cần phải thông báo với cơ quan thuế để chấm dứt nghĩa vụ khai thuế, tránh trường hợp phát sinh thuế cho kỳ tiếp theo, nếu không sẽ bị phạt chậm nộp.

Phóng viên: Xin cảm ơn luật sư về các trao đổi này!