Nữ doanh nhân: Một mình trên ghế chủ

Có một khoảnh khắc rất lạ trong đời một người phụ nữ làm chủ: Cánh cửa phòng họp khép lại, mọi người lần lượt ra về, điện thoại vẫn sáng với những tin nhắn cần trả lời, trên bàn là những con số, những hợp đồng, những phương án cần quyết định. Chị ngồi đó một mình. Vừa vài phút trước, chị là người đưa ra quyền quyết định cuối cùng. Bây giờ, chiếc ghế đối diện không có ai.

Không phải chị không có người bên cạnh. Trái lại, chị có thể có hàng chục, hàng trăm nhân viên, cộng sự, đối tác, gia đình, bạn bè. Nhưng ở vị trí phải đưa ra quyết định, có những điều càng khó chia sẻ trọn vẹn. Nhân viên cần một người lãnh đạo chắc chắn. Cộng sự nhìn vấn đề từ lợi ích của bộ phận mình. Gia đình có thể thương nhưng không phải lúc nào cũng hiểu những biến động của thị trường, dòng tiền, nhân sự. Bạn bè nhìn thấy nhà cửa, xe cộ, những cuộc gặp gỡ, những lời chúc mừng nhiều hơn những đêm mất ngủ. Và một thực tế lạnh lùng, người phụ nữ làm chủ hiểu rằng, nếu mình hoang mang, rất nhiều người khác có thể hoang mang theo. Đó là một dạng cô đơn đặc biệt: Cô đơn ngay giữa rất nhiều người.

Một chữ ký có thể thay đổi cuộc đời một người

Một nữ giám đốc doanh nghiệp xuất khẩu nông sản chia sẻ, quyết định khó khăn đối với chị khi phải đặt bút ký không phải là hợp đồng hàng chục tỷ đồng, cũng không phải đầu tư mở rộng sản xuất thực tế hay doanh nghiệp. Đó là quyết định cho một nhóm nhân viên nghỉ việc thời điểm sau Covid19.

Những nhân viên ấy đã đồng hành nhiều năm. Chị biết hoàn cảnh gia đình, biết những khó khăn riêng, biết cả những ngày họ cố gắng hoàn thành công việc. Nhưng doanh nghiệp bước vào giai đoạn khó khăn. Nếu không cắt giảm một số vị trí, những người còn lại cũng có thể mất việc. Cuộc họp kết thúc. Chị ký. Những nhân viên bước ra ngoài. Chị ngồi lại rất lâu. Lúc ấy chị mới hiểu, khoảnh khắc mình phải dùng quyền lực để làm một điều mà chính mình cũng không muốn.

Người ta thường nhìn quyền lực từ phía hào quang: Được quyết định, được lựa chọn, được đứng ở vị trí cao nhất… Ít khi quyền lực được nhìn từ phía ngược lại: Người có quyền quyết định cũng phải là người chịu trách nhiệm nhiều nhất cho hậu quả của quyết định ấy. Những nhân viên mất việc có thể chỉ nhìn thấy người ký quyết định. Người đứng đầu phải nhìn thấy cả bài toán phía sau: Dòng tiền, khả năng tồn tại của doanh nghiệp, những người còn lại, những khoản phải trả, những tháng tiếp theo chưa biết sẽ ra sao. Chị không thể kể hết điều ấy cho nhân viên. Vì thế, đôi khi, sau một quyết định cứng rắn, nữ lãnh đạo chỉ còn biết tự đối thoại với chính mình.

Gánh nặng sau khoản vay

Một kiểu cô đơn khác xuất hiện trước những quyết định phải đặt cược. Một nữ chủ doanh nghiệp nhỏ từng đứng trước lựa chọn vay vốn để cứu doanh nghiệp đang gặp khó khăn. Khoản tiền không nhỏ. Phải mang một số tài sản quan trọng nhất của gia đình ra thế chấp. Nếu hỏi nhân viên, họ chỉ mong doanh nghiệp tiếp tục. Nếu hỏi ngân hàng, câu trả lời nằm trong những con số. Nếu hỏi gia đình, có thể mọi người sẽ nói: "Hay dừng lại đi, đừng mạo hiểm nữa!". Người quyết định cuối cùng là chị. Đương nhiên chị sợ.

Chị sợ là mình không biết lựa chọn nào mới thực sự đúng. Nếu tiếp tục, có thể doanh nghiệp vượt qua nhưng cũng có thể khoản nợ trở thành gánh nặng cho cả gia đình. Nếu dừng lại, có thể giữ được sự an toàn, nhưng những năm tháng gây dựng, công sức của bao nhiêu người và giấc mơ từng khiến mình bắt đầu sẽ khép lại.

Không có công thức nào bảo đảm một lựa chọn là đúng. Người ngoài thường chỉ nhìn thấy kết quả nên mới gọi tên nó là thành công hoặc thất bại. Nhưng người ở trong cuộc phải sống với những ngày tháng chưa có kết quả, khi mọi phương án đều chứa một phần rủi ro. Có lẽ đây là điều ít được nói về phụ nữ làm kinh doanh nhỏ. Họ không chỉ mang một doanh nghiệp trên vai. Nhiều người còn mang theo nỗi lo về gia đình, con cái, cha mẹ, tài sản và sự an toàn của những người mình yêu thương. Bởi vậy, đôi khi chữ ký của một nữ chủ không chỉ ký cho doanh nghiệp. Nó ký lên cả một phần cuộc đời mình.

Khi người mình tin tưởng nhất quay lưng

Có những cô đơn không đến từ những con số mà đến từ con người. Một nữ doanh nhân chia sẻ, điều khiến chị đau nhất là phát hiện người cộng sự mà mình tin tưởng phản bội.

Nhưng ngay cả lúc ấy, chị vẫn phải bước vào công ty vào sáng hôm sau. Vẫn phải chủ trì cuộc họp. Vẫn phải nói chuyện với nhân viên. Vẫn phải đưa ra quyết định. Không thể khóc trước tập thể. Không thể kể tất cả những gì mình biết. Không thể để sự nghi ngờ lan sang những người khác.

Người đứng đầu thường được phép mạnh mẽ trước người khác, nhưng lại rất ít có không gian để thừa nhận mình đang tổn thương. Một người phụ nữ có thể là người đưa ra hàng chục quyết định mỗi ngày nhưng vẫn cần một người để nói: "Tôi không biết phải làm gì!". Chỉ có điều, không phải lúc nào họ cũng tìm được người ấy.

Thành công có phải lúc nào cũng là điều mình muốn?

Có một kiểu cô đơn khác: Cô đơn khi đã đạt được điều mà rất nhiều người mơ ước. Doanh nghiệp tăng trưởng. Thương hiệu được biết đến. Giá trị công ty được định giá cao. Tên tuổi người sáng lập xuất hiện trên truyền thông.

Mọi người nói chị thành công. Nhưng một buổi tối, chị nhận ra mình không còn nhớ lần cuối cùng cả gia đình ăn với nhau một bữa cơm trọn vẹn là khi nào. Con lớn lên. Cha mẹ già đi. Những cuộc trò chuyện với người bạn đời ngày càng ngắn. Điện thoại luôn ở bên cạnh. Ngay cả kỳ nghỉ cũng có những cuộc họp chen vào.

Chị bắt đầu tự hỏi: "Doanh nghiệp đang lớn lên, còn cuộc đời mình thì sao?". Câu hỏi ấy có thể khiến một nữ chủ hoang mang hơn cả một khoản thua lỗ. Bởi nếu thất bại về tài chính, người ta có thể bắt đầu lại. Nhưng thời gian đã mất cho con cái, cho cha mẹ, cho hôn nhân, cho chính mình thì không dễ lấy lại.

Đó cũng là lúc một số phụ nữ lựa chọn điều tưởng như đi ngược logic của thương trường: Không mở rộng thêm. Họ giữ doanh nghiệp ở quy mô vừa đủ. Đủ để sống tốt. Đủ để tạo việc làm. Đủ để có thu nhập. Đủ để không phải đánh đổi toàn bộ cuộc đời lấy tăng trưởng. Lựa chọn ấy không phải thất bại. Đó có thể là một cách khác để định nghĩa thành công.

Không phải nữ chủ nào cũng muốn ngồi mãi trên chiếc ghế ấy. Có người thất bại rồi bắt đầu lại. Có người bán doanh nghiệp sau nhiều năm gây dựng. Có người đóng cửa một bộ phận từng rất tâm huyết. Có người từ bỏ vị trí điều hành để trở về với một cuộc sống bình thường hơn… Nhìn từ bên ngoài, những lựa chọn ấy đôi khi bị gọi là "bỏ cuộc". Chỉ người trong cuộc mới biết: Dừng lại cũng cần dũng khí như bắt đầu.

Có những doanh nghiệp cần được đóng lại để một cuộc đời có thể mở sang chương khác. Có những chiếc ghế cần được bước xuống để người phụ nữ nhìn thấy chính mình ngoài chức danh "giám đốc", "nhà sáng lập", "chủ doanh nghiệp". Bởi cuối cùng, doanh nghiệp là một phần của cuộc đời, không nên trở thành toàn bộ cuộc đời của bất kỳ người nào, nhất là phụ nữ, kể cả khi họ ở trên đỉnh cao vinh quang.

Chiếc ghế chỉ cho một người, nhưng không nhất thiết phải là một người suốt đời. Có lẽ điều các phụ nữ làm chủ cần không phải là được thương hại vì sự cô đơn họ chịu đựng âm thầm trong hành trình gây dựng, phát triển doanh nghiệp. Họ cần được nhìn nhận đầy đủ hơn. Đằng sau một quyết định có thể là một đêm mất ngủ. Đằng sau một nụ cười có thể là một cuộc đấu tranh. Đằng sau một doanh nghiệp tăng trưởng có thể là những năm tháng người phụ nữ đứng đầu phải từ bỏ rất nhiều điều.

Có lẽ, đến cuối cùng, điều đáng kể không phải là người phụ nữ đã ngồi trên chiếc ghế ấy bao lâu, doanh nghiệp lớn đến mức nào hay tài sản có bao nhiêu. Quan trọng hơn là khi bước xuống, chị còn nhận ra mình là ai, còn những người mình yêu thương bên cạnh và còn một cuộc đời mà mình thực sự muốn sống hay không. Bởi một thực tế, thương trường có thể đo bằng doanh thu, lợi nhuận, thị phần nhưng giá trị của một cuộc đời thì không có bảng cân đối kế toán nào có thể ghi hết.