Nữ thủ lĩnh hồi sinh nghề muối truyền thống bằng du lịch cộng đồng

Từ những cánh đồng muối trắng trải dài giữa ấp đảo Thiềng Liềng (xã Thạnh An, TP.HCM), bà Nguyễn Thị Bạch Tuyết đã cùng những người phụ nữ địa phương mở ra một hướng đi mới: Biến nghề làm muối truyền thống thành sản phẩm du lịch cộng đồng, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa của vùng đất nằm giữa rừng ngập mặn và trở thành một trong những nữ thủ lĩnh tiêu biểu của kinh tế tập thể do phụ nữ tham gia quản lý.

Ấp đảo Thiềng Liềng từ lâu được biết đến là vùng sản xuất muối truyền thống của TP.HCM. Cuộc sống của người dân nơi đây gắn liền với những cánh đồng muối trắng lấp lánh dưới nắng. Thế nhưng, nghề muối cũng đầy nhọc nhằn. Mỗi năm chỉ có khoảng sáu tháng nắng để sản xuất, sáu tháng còn lại, khi mùa mưa đến, phần lớn người dân gần như không có việc làm ổn định.

Lấy chồng, quen thuộc với cuộc sống trên đảo, bà Nguyễn Thị Bạch Tuyết thấu hiểu những khó khăn ấy. Điều khiến bà trăn trở không chỉ là thu nhập bấp bênh của bà con mà còn là nguy cơ nghề muối truyền thống dần mai một khi nhiều lao động trẻ rời quê tìm việc.

"Thiềng Liềng còn rất hoang sơ, chưa bị đô thị hóa nhiều. Đảo nằm giữa rừng ngập mặn nên không khí trong lành, hải sản tươi ngon và vẫn giữ được nhiều nét văn hóa đặc trưng. Tôi nghĩ nếu biết khai thác đúng cách thì chính những điều bình dị ấy sẽ trở thành lợi thế để phát triển du lịch cộng đồng", bà chia sẻ.

Ý nghĩ ấy trở thành động lực để bà tìm một con đường mới, vừa giữ được nghề muối, vừa giúp người dân có thêm nguồn thu nhập ngay trên quê hương.

Hồi sinh nghề truyền thống bằng du lịch cộng đồng

Khi đề án mô hình du lịch cộng đồng được Sở du lịch TP. HCM xây dựng, Hợp tác xã Nông nghiệp Thương mại Dịch vụ Du lịch Thiềng Liềng ra đời với sự đồng hành hỗ trợ của các cấp Hội phụ nữ, Hội nông dân, chính quyền địa phương… nhằm phát huy vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế tập thể, đồng thời tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho lao động nữ. Được các thành viên tín nhiệm bầu làm Giám đốc, bà Nguyễn Thị Bạch Tuyết hiểu rằng thử thách lớn nhất không phải là thành lập một hợp tác xã, mà là thay đổi tư duy của người dân.

"Ban đầu, nhiều người ngại tham gia vì nghĩ mình chỉ biết làm muối, không biết làm du lịch, không biết đón khách. Tôi phải đi từng nhà vận động, giải thích rằng điều du khách cần không phải những dịch vụ sang trọng mà là được trải nghiệm cuộc sống thật của người dân trên đảo, được nghe câu chuyện về nghề muối và tự tay làm ra những hạt muối", bà kể.

Không chỉ vận động, bà còn là người tiên phong thực hiện. Bà cùng các thành viên mở homestay, xây dựng các tour trải nghiệm làm diêm dân, hướng dẫn du khách cào muối, gánh muối, thưởng thức những món ăn đặc trưng vùng ngập mặn. Khi mô hình mang lại hiệu quả, ngày càng nhiều hộ dân mạnh dạn tham gia.

Theo bà Tuyết, nếu chỉ bán muối thô thì giá trị kinh tế không cao. Muốn giữ được nghề, phải tạo thêm giá trị cho hạt muối.

Từ suy nghĩ đó, bà cùng các thành viên nghiên cứu phát triển nhiều sản phẩm chế biến như muối tôm, muối tiêu, muối ớt, muối ngâm chân, đồng thời đưa các đặc sản địa phương vào chuỗi sản phẩm phục vụ khách du lịch. Đến nay, hợp tác xã đã xây dựng 12 sản phẩm đặc trưng, trong đó có 4 sản phẩm đạt OCOP 3 sao; hồ sơ cho sản phẩm muối thảo dược và du lịch cộng đồng Thiềng Liềng đang tiếp tục được hoàn thiện.

Đối với bà Tuyết, điều quan trọng nhất là biến nghề muối thành một trải nghiệm văn hóa. Mỗi du khách đến Thiềng Liềng không chỉ mua một gói muối mang về mà còn được trực tiếp xuống đồng, nghe người dân kể chuyện làm muối, cảm nhận những giọt mồ hôi kết tinh trong từng hạt muối trắng. Chính những trải nghiệm ấy đã giúp nghề truyền thống có thêm sức sống, đồng thời tạo nên nét khác biệt của du lịch cộng đồng Thiềng Liềng.

Truyền lửa cho phụ nữ trên đảo

Ở cương vị Giám đốc hợp tác xã, bà Nguyễn Thị Bạch Tuyết không chỉ điều hành hoạt động kinh doanh mà còn là người kết nối cộng đồng.

Nhờ sự đồng hành của Hội LHPN các cấp và các cơ quan chuyên môn, các thành viên hợp tác xã được tham gia nhiều khóa đào tạo về quản trị hợp tác xã, kỹ năng tổ chức sản xuất, ứng dụng công nghệ trong quảng bá sản phẩm, hướng dẫn viên du lịch, chế biến món ăn, vệ sinh an toàn thực phẩm và ngoại ngữ.

Quan trọng hơn, đời sống người dân trên đảo đã có nhiều đổi thay, nhiều gia đình có thêm việc làm ngay tại quê hương. Những điểm đến du lịch của Thiềng Liềng thường kết hợp giữa hoạt động trải nghiệm với bảo tồn văn hóa, giới thiệu các tập quán, hoạt động sinh kế của bà con. Mỗi thành viên của hợp tác xã đều góp một "mảnh ghép" riêng cho hành trình trải nghiệm ấy. 

Bà Nguyễn Thị Vân, hộ sâm sâm Sáu Trúng giới thiệu những chén sâm sâm mát lạnh; bà Nguyễn Thị Kim Loan, chủ cơ sở Bánh dân gian Hai Loan, đưa du khách vào căn bếp nhỏ để cùng làm và thưởng thức những món bánh truyền thống của người dân đảo. Bà Trịnh Thị Ngọc Kiều với món Đá me Út Kiều mang đến hương vị chua ngọt mát lành giữa cái nắng miền biển, bà Bùi Thị Giạ với thương hiệu Si rô Mười Giạ lại kể câu chuyện về những loại trái cây địa phương được chế biến thành thức uống đặc trưng…

Bà Nguyễn Thị Kim Loan, thành viên HTX cho biết: "Từ khi tham gia mô hình, người dân trên đảo đã được đào tạo kỹ năng làm du lịch cộng đồng, giao tiếp, chế biến món ăn, vệ sinh an toàn thực phẩm, ứng dụng công nghệ trong quảng bá sản phẩm và cả tiếng Anh giao tiếp. Các thành viên còn học để cùng nhau phát triển. Người biết nấu ăn hướng dẫn người chưa biết. Hộ làm homestay trước chia sẻ kinh nghiệm cho hộ làm sau. Người có sản phẩm đặc sản hỗ trợ người khác hoàn thiện mẫu mã, bao bì. Hợp tác xã trở thành ngôi nhà chung, nơi mỗi thành viên đều vừa là người học, vừa là người truyền kinh nghiệm".

Lan tỏa giá trị từ Đề án 01

Với những kết quả đạt được, Hợp tác xã Nông nghiệp Thương mại Dịch vụ Du lịch Thiềng Liềng là một trong 50 hợp tác xã tiêu biểu trên cả nước được biểu dương trong thực hiện Đề án "Hỗ trợ hợp tác xã do phụ nữ tham gia quản lý, tạo việc làm cho lao động nữ đến năm 2030" (Đề án 01).

Sự ghi nhận ấy không chỉ dành cho những thành quả về phát triển kinh tế mà còn khẳng định hiệu quả của mô hình hợp tác xã do phụ nữ tham gia quản lý trong bảo tồn văn hóa và phát triển sinh kế bền vững.

Từ một ấp đảo mà người dân chỉ biết đến nghề muối, Thiềng Liềng hôm nay đã trở thành điểm đến hấp dẫn của du lịch cộng đồng TP.HCM. Sau những đổi thay ấy là hình ảnh của nữ Giám đốc Nguyễn Thị Bạch Tuyết, người đã kiên trì kết nối cộng đồng, truyền cảm hứng cho chị  em phụ nữ cùng thay đổi tư duy, cùng làm kinh tế và cùng gìn giữ nghề truyền thống.

Bà Nguyễn Thị Bạch Tuyết và những người phụ nữ trên đảo đang cùng viết nên một câu chuyện mới cho Thiềng Liềng. Ở đó, nghề truyền thống trở thành nền tảng để phát triển du lịch cộng đồng, tạo sinh kế bền vững và giữ chân người dân ở lại với quê hương.