Nuôi con trong an toàn cảm xúc

An toàn cảm xúc không phải là một mái nhà không có mâu thuẫn mà là nơi trẻ biết, dù buồn - vui hay mạnh mẽ - yếu đuối, vẫn được cha mẹ đón nhận. Từ đó, trẻ học cách hiểu mình, tôn trọng người khác và xây dựng các mối quan hệ lành mạnh.

Cha mẹ có thể bắt đầu từ những thói quen nhỏ, đều đặn, nhất quán mỗi ngày, để con lớn lên trong sự yêu thương vô điều kiện.

1. Tò mò nhưng không kiểm soát

Nhiều xung đột trong gia đình bắt đầu từ nỗi lo của cha mẹ khi sợ con sai đường, sợ con tổn thương, sợ con không "bằng người ta". Nhưng khi nỗi lo biến thành kiểm soát, trẻ không còn cảm thấy được tin tưởng.

Những đứa trẻ an toàn về cảm xúc thường có cha mẹ đặt câu hỏi trước khi đặt quy tắc. Thay vì phản ứng ngay bằng mệnh lệnh hay phán xét, cha mẹ có thể hỏi: "Con đang nghĩ gì?", "Sao con muốn chọn như vậy?", "Con mong điều gì lúc này?".

Khi được lắng nghe, trẻ học cách tự nhìn lại lựa chọn của mình chứ không chỉ làm theo vì sợ bị phạt.

2. Gọi tên cảm xúc

Trẻ giận dữ là điều bình thường. Trẻ la hét, cãi lại, đóng sầm cửa… không phải vì chúng "hư" mà vì cảm xúc đang vượt quá khả năng xử lý.

Trong hoàn cảnh đó, cha mẹ không nên dập tắt cơn giận của con bằng cơn giận khác của mình, bằng quát tháo, bằng sự mặc định trẻ hỗn láo. Hãy cố gắng bình tĩnh và giúp con gọi tên cảm xúc bực bội, thất vọng, ghen tị hay tổn thương… Có thể cùng con "mổ xẻ" xem chuyện gì đã xảy ra, mức độ căng thẳng đến đâu.

Qua mỗi lần như vậy, trẻ học được kỹ năng dừng lại để hiểu rồi mới phản ứng, để không bị cuốn theo cảm xúc tiêu cực khi lớn lên.

3. Loại bỏ sự xấu hổ

Xấu hổ là thứ khiến trẻ thu mình lại. Những câu nói tưởng chừng vô hại như "Sao con yếu đuối thế!", "Có gì mà phải khóc!", "Con phải thế này/thế kia mới được"… làm trẻ ngộ nhận bản thân chỉ được yêu khi làm đúng kỳ vọng của người lớn.

Phụ huynh có thể không đồng ý với hành vi nhưng không nên phủ định giá trị của con. Bởi trẻ được phép sai, được phép buồn, được phép không hoàn hảo. Khi gỡ bỏ sự xấu hổ, trẻ học được cách trung thực với cảm xúc và dần hình thành lòng tự trọng lành mạnh.

4. Thừa nhận tính cách riêng

Không có khuôn mẫu chung cho trẻ bởi mỗi đứa trẻ lớn lên theo nhịp riêng của mình, sôi nổi hay trầm lặng, hướng ngoại giữa đám đông hay an yên trong những khoảng lặng.

Vì vậy, những cha mẹ nuôi con trong an toàn cảm xúc không so sánh con với người khác, cũng không ép con phải giống anh chị em hay bạn bè. Họ tin rằng mỗi đứa trẻ đều có nhịp phát triển riêng. Khi được chấp nhận với tính cách riêng, trẻ học cách chấp nhận người khác. Gia đình trở thành nơi đầu tiên dạy trẻ về sự đa dạng, tôn trọng và bao dung.

5. Thoát khỏi "chiếc hộp vô hình"

Xã hội thường có những khuôn mẫu ngầm: Trẻ phải ngoan theo một kiểu, giỏi theo một cách, cư xử theo một chuẩn. Nhiều phụ huynh vô tình trở thành người truyền lại những "chiếc hộp" đó cho con.

Cha mẹ nên nhìn lại chính mình để biết bản thân đang mong con sống theo mong muốn của ai, đâu là điều thực sự phù hợp với con, đâu chỉ là áp lực từ bên ngoài. Khi cha mẹ cùng con gọi tên những áp lực đó, trẻ học được cách tôn trọng bản thân, tin vào giá trị riêng của mình.

6. Xây dựng "quy tắc sống" riêng

Thay vì áp đặt những chuẩn mực cứng nhắc, cha mẹ có thể cùng con trò chuyện và đặt câu hỏi: Nếu không bị sức ép từ điểm số, lời khen chê hay mong đợi của người lớn, con muốn trở thành người như thế nào? Con trân trọng điều gì? Con muốn giữ điều gì cho mình?

Không có đáp án đúng - sai, bởi đó là một hành trình trò chuyện, thử nghiệm và điều chỉnh. Khi cha mẹ sẵn sàng xem xét lại những quy tắc mình từng tin là "đúng", "chuẩn mực", con học được rằng cuộc sống là một quá trình lựa chọn có ý thức, không phải sao chép theo khuôn mẫu nào.