Phải tạm dừng xuất khẩu sang Trung Đông, doanh nghiệp thuỷ sản đề nghị gì lên Bộ Công Thương?

Xuất khẩu sang Trung Đông bị gián đoạn

Theo thông tin từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, khảo sát đối với nhiều doanh nghiệp hội viên cho thấy xung đột tại Trung Đông đang tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt là vận tải biển - phương thức vận chuyển chủ lực của ngành thủy sản.

Trong thời gian gần đây, nhiều doanh nghiệp phản ánh rằng việc vận chuyển hàng hóa sang Trung Đông gặp trở ngại lớn do thiếu chuyến tàu và rủi ro hành trình tăng cao. Một số công ty đã chủ động tạm dừng xuất khẩu sang khu vực này để tránh nguy cơ chậm giao hàng, phát sinh chi phí hoặc mất kiểm soát thời gian vận chuyển.

Mặt hàng chịu ảnh hưởng rõ nhất là cá tra – một trong những sản phẩm xuất khẩu chủ lực của thủy sản Việt Nam. Trước đây, Trung Đông là thị trường tiêu thụ khá ổn định cho cá tra đông lạnh, tuy nhiên trong giai đoạn hiện nay nhiều đơn vị đã phải tạm ngừng giao hàng do không đảm bảo được tiến độ vận tải.

Tuyến vận tải biển bị thay đổi, thời gian giao hàng kéo dài

Một trong những vấn đề lớn mà doanh nghiệp đang đối mặt là sự gián đoạn của các tuyến vận tải biển quốc tế. Nhiều hãng tàu đã điều chỉnh hành trình nhằm tránh các khu vực có nguy cơ mất an toàn, khiến quãng đường vận chuyển dài hơn đáng kể.

Theo phản ánh của doanh nghiệp xuất khẩu, các tuyến tàu đi Mỹ (đặc biệt bờ Đông) và châu Âu hiện phải đi vòng qua khu vực châu Phi thay vì đi qua các tuyến ngắn hơn như trước đây. Việc thay đổi này khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm từ 7–10 ngày, thậm chí có thể lâu hơn nếu tình hình an ninh tiếp tục phức tạp.

Không chỉ vậy, một số hãng tàu quốc tế đã hủy chuyến hoặc tạm ngừng khai thác một số tuyến liên quan đến khu vực Trung Đông. Điều này làm giảm mạnh năng lực vận tải, khiến doanh nghiệp khó đặt chỗ container lạnh – loại container chuyên dụng để vận chuyển thủy sản đông lạnh.

Với thị trường Israel, việc vận chuyển hàng hóa còn gặp khó khăn hơn khi nhiều lô hàng phải chuyển cảng sang Ai Cập để nhận hàng, sau đó tiếp tục vận chuyển bằng đường bộ vào thị trường này. Quy trình vận tải phức tạp hơn khiến chi phí và rủi ro tăng lên đáng kể.

Chi phí logistics tăng mạnh

Bên cạnh việc kéo dài thời gian vận chuyển, chi phí logistics cũng đang có xu hướng tăng rõ rệt. Nhiều hãng tàu đã thông báo áp dụng các loại phụ phí mới liên quan đến rủi ro hành trình hoặc chi phí nhiên liệu.

Theo doanh nghiệp xuất khẩu, mức phụ phí bổ sung hiện dao động khoảng 2.000–4.000 USD cho mỗi container lạnh. Đây là mức tăng đáng kể đối với các doanh nghiệp thủy sản, bởi chi phí logistics vốn đã chiếm tỷ trọng cao trong giá thành xuất khẩu.

Ở thị trường nội địa, chi phí vận chuyển container đường bộ từ nhà máy ra cảng cũng bắt đầu tăng. Một số đơn vị vận tải thông báo điều chỉnh giá cước thêm khoảng 500.000 đồng cho mỗi container 40 feet, chủ yếu do giá dầu diesel tăng theo xu hướng tăng của giá dầu thế giới.

Sự gia tăng của giá nhiên liệu không chỉ tác động đến vận tải mà còn ảnh hưởng tới nhiều khâu trong chuỗi sản xuất thủy sản như khai thác, nuôi trồng, chế biến và bảo quản lạnh.

Tác động khác nhau giữa các thị trường

Dù gặp khó khăn về vận tải, nhiều doanh nghiệp cho biết các thị trường xuất khẩu chính như Mỹ, Nhật Bản, Bắc Âu và Tây Âu hiện chưa chịu ảnh hưởng trực tiếp lớn ngoài yếu tố cước vận chuyển tăng.

Tuy nhiên, với các doanh nghiệp có thị trường trọng điểm tại Trung Đông và một số nước Nam Âu, việc giao hàng đang trở nên khó khăn hơn rất nhiều. Trong một số trường hợp, doanh nghiệp không thể vận chuyển hàng trong ngắn hạn do thiếu chuyến tàu hoặc rủi ro hành trình.

Điều đáng chú ý là nhu cầu thực phẩm tại Trung Đông vẫn ở mức cao và các đơn hàng phần lớn không bị hủy. Khó khăn chủ yếu nằm ở khâu logistics, khiến doanh nghiệp tạm hoãn giao hàng cho đến khi tuyến vận tải ổn định trở lại.

Trong khi đó, ở một số thị trường khác, tốc độ tiêu thụ thủy sản cũng đang có dấu hiệu chậm lại, khiến áp lực tồn kho và dòng tiền đối với doanh nghiệp tăng lên.

Nguy cơ tăng giá nguyên liệu thủy sản

Các doanh nghiệp dự báo nếu giá dầu và chi phí vận chuyển tiếp tục tăng, giá nguyên liệu thủy sản trong nước có thể sẽ tăng theo. Điều này xuất phát từ việc chi phí khai thác, nuôi trồng, vận chuyển và bảo quản đều phụ thuộc nhiều vào năng lượng.

Khi chi phí đầu vào tăng, biên lợi nhuận của doanh nghiệp xuất khẩu sẽ bị thu hẹp, đồng thời làm giảm khả năng cạnh tranh của thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh nhiều quốc gia xuất khẩu thủy sản khác cũng đang cạnh tranh mạnh về giá.

Kiến nghị hỗ trợ doanh nghiệp

Trước những rủi ro đang gia tăng,Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cùng các doanh nghiệp thủy sản đã kiến nghị các cơ quan quản lý nhà nước sớm có giải pháp hỗ trợ để giảm thiểu tác động tiêu cực.

Cụ thể, doanh nghiệp đề nghị Bộ Công Thương và các bộ ngành liên quan tăng cường cung cấp thông tin và cảnh báo sớm về tình hình thị trường quốc tế, đặc biệt là các biến động liên quan đến địa chính trị và vận tải biển.

Ngoài ra, trong trường hợp chi phí logistics và nhiên liệu tăng mạnh do xung đột kéo dài (1 tháng, 3 tháng, 6 tháng hoặc lâu hơn), cần xem xét các chính sách hỗ trợ phù hợp để giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động sản xuất và xuất khẩu.

Một giải pháp khác được đề xuất là tăng cường làm việc với các hãng tàu và đối tác logistics quốc tế nhằm duy trì ổn định các tuyến vận tải phục vụ xuất khẩu. Đồng thời, ngành thủy sản cũng cần đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại, mở rộng và đa dạng hóa thị trường để giảm sự phụ thuộc vào các khu vực có rủi ro địa chính trị cao.