Ngành Ngoại thương Việt Nam trước "cơn lốc" xung đột tại Trung Đông

Theo tổng hợp mới nhất từ Ban Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tư nhân (Ban IV), việc các eo biển chiến lược bị phong tỏa và chi phí logistics tăng vọt đang trực tiếp đe dọa đến "mạch máu" xuất khẩu của Việt Nam, đặt các doanh nghiệp Việt vào một cuộc đua sinh tồn đầy khắc nghiệt trong năm 2026.

Khi các "yết hầu" giao thương bị bóp nghẹt

Nhìn vào bản đồ hàng hải hiện nay, sự tê liệt tại Eo biển Hormuz và Kênh đào Suez không đơn thuần là một sự cố kỹ thuật mà là một cuộc khủng hoảng hệ thống. Việc các "gã khổng lồ" như Maersk, CMA CGM hay Hapag-Lloyd đồng loạt từ bỏ hải trình qua Biển Đỏ để vòng qua Mũi Hảo Vọng đã biến tuyến đường vận tải Á - Âu trở nên xa xôi và đắt đỏ hơn bao giờ hết. 

Phân tích từ Ban IV cho thấy, việc kéo dài hành trình thêm 10-14 ngày không chỉ là con số trên lịch trình, mà nó là "án phạt" về thời gian đối với những lô hàng nông sản nhạy cảm của Việt Nam. Sự đóng cửa của các cảng chiến lược như Jebel Ali và việc hãng tàu MSC tạm dừng nhận booking đến Trung Đông cho thấy một thực tế phũ phàng: Khu vực này đang dần trở thành "vùng trắng" trên bản đồ vận tải container quốc tế, đẩy các doanh nghiệp xuất khẩu vào thế bị động hoàn toàn.

Hiệu ứng domino từ chi phí đến sức cạnh tranh

Đánh giá về mặt kinh tế, chúng ta đang chứng kiến sự lặp lại của kịch bản khủng hoảng giai đoạn 2024-2025 nhưng với mức độ khốc liệt hơn do bối cảnh quân sự trực diện. Việc giá cước container 40 feet dự báo vượt ngưỡng 5.000 USD, cộng hưởng với phụ phí rủi ro chiến tranh và giá dầu Brent leo thang, đang tạo ra một "gọng kìm" bóp nghẹt biên lợi nhuận vốn đã mỏng manh của doanh nghiệp. 

Đáng lo ngại hơn, sự đứt gãy của mô hình cung ứng JIT (vừa kịp lúc) sẽ gây ra hiệu ứng domino lên các ngành linh kiện điện tử và ô tô của Việt Nam, vốn phụ thuộc chặt chẽ vào nguồn cung từ châu Âu. Đối với mặt hàng nông- thủy sản, thời gian lênh đênh trên biển kéo dài không chỉ làm tăng chi phí bảo quản mà còn làm suy giảm chất lượng sản phẩm, thứ vốn là "giấy thông hành" quan trọng nhất để hàng Việt đứng vững tại thị trường quốc tế.

Thử thách bản lĩnh và sự linh hoạt của doanh nghiệp Việt

Bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông hiện nay chính là bài kiểm tra khắc nghiệt cho khả năng thích ứng của nền kinh tế Việt Nam. Trong khi các tuyến đường biển truyền thống bị đe dọa, đây cũng là lúc các doanh nghiệp cần nhìn nhận lại chiến lược đa dạng hóa phương thức vận tải, từ đường sắt liên vận đến hàng không, dù chi phí có thể cao hơn nhưng đảm bảo được tính thông suốt. 

Sự biến động này một lần nữa nhắc nhở chúng ta về tầm quan trọng của việc quản trị rủi ro địa chính trị trong hoạt động ngoại thương. Nếu không có những kịch bản ứng phó linh hoạt và sự đồng hành kịp thời từ các cơ quan quản lý, nỗ lực xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2026 sẽ phải đối mặt với những rào cản vô hình nhưng vô cùng nặng nề từ các cuộc xung đột cách chúng ta hàng nghìn cây số.