Phát hiện con trai dùng thuốc lá điện tử: "Biện pháp mạnh" không phải là lời giải

Từ cú sốc phát hiện đến vòng luẩn quẩn "cấm và tái phạm"

Anh Lê Văn Hùng (48 tuổi) vẫn nhớ như in buổi tối hôm đó, khi vô tình phát hiện trong ngăn bàn học của con trai là Lê Văn Hòa có một thiết bị lạ, nhỏ gọn, nhiều màu sắc bắt mắt. Ban đầu, anh nghĩ đó là đồ chơi công nghệ, nhưng sau đó, mùi hương lạ tỏa ra khiến anh giật mình. "Lúc đó tôi chết lặng. Không ngờ con mình mới học lớp 9, ở nhà ngoan ngoãn và nghe lời bố mẹ nhưng lại đua đòi với bạn cùng trang lứa, dùng thuốc lá điện tử", anh Hùng kể.

Với chị Nguyễn Thúy Hằng (40 tuổi), trong suy nghĩ của chị, con trai vẫn là cậu bé ngoan, học lực khá, chưa từng khiến bố mẹ phải lo lắng quá nhiều. Nhưng hóa ra, những thay đổi âm thầm ở tuổi dậy thì, ít nói hơn, hay cáu gắt, thích tụ tập bạn bè, lại là dấu hiệu mà gia đình đã vô tình bỏ qua.

Ngay tối hôm đó, hai vợ chồng gọi con vào nói chuyện. Ban đầu, Hòa chối. Nhưng trước bằng chứng rõ ràng, cậu bé thừa nhận: "Con chỉ thử cho biết thôi! Nhóm bạn của con bạn nào cũng dùng thuốc lá điện tử".

Từ sự bất ngờ chuyển sang lo lắng, anh Hùng và chị Hằng bắt đầu hành trình "kéo con ra khỏi thuốc lá điện tử" theo cách mà họ nghĩ là đúng. Những ngày đầu, họ chọn cách nhẹ nhàng, phân tích tác hại, kể những câu chuyện về sức khỏe, thậm chí cho con xem các video cảnh báo. Hòa có vẻ nghe lời, hứa sẽ bỏ. Nhưng chỉ được vài ngày, mọi thứ lại đâu vào đấy. "Có hôm tôi thấy con vẫn lén lút, hỏi thì lại chối. Lúc đó thực sự rất bực", chị Hằng chia sẻ.

Không kiềm chế được, anh Hùng chuyển sang biện pháp mạnh, thu điện thoại, cấm ra ngoài, kiểm soát tiền tiêu vặt. Không khí trong gia đình trở nên căng thẳng. Hòa phản ứng bằng cách im lặng, lì lợm, thậm chí có lúc cãi lại. "Càng cấm, con càng lén lút. Có cảm giác mình đang đẩy con ra xa", anh Hùng thừa nhận. Vòng luẩn quẩn "cấm và tái phạm, căng thẳng" cứ lặp đi lặp lại, khiến cả gia đình rơi vào trạng thái mệt mỏi.

Từ "hút thử" thành hành vi lệch chuẩn

Đỉnh điểm xảy ra khi chị Hằng phát hiện một điều còn đáng lo hơn của cu cậu là Hòa không chỉ sử dụng thuốc lá điện tử mà còn lấy tiền mừng tuổi để mua về bán lại cho bạn bè trong lớp. "Lúc biết chuyện, tôi thực sự sốc. Không nghĩ con mình lại đi xa đến vậy", chị Hằng nói.

Số tiền mừng tuổi được cha mẹ cho con giữ như một khoản tích lũy nhỏ đã bị con sử dụng sai mục đích. Nhưng điều khiến anh Hùng lo lắng hơn cả không phải là tiền mà là cách con trai đang hình thành nhận thức sai lệch, coi việc mua bán thuốc lá điện tử như một "trò kiếm tiền nhanh" và "bình thường hóa" hành vi này trong môi trường bạn bè. "Đó không còn là chuyện thử cho biết nữa. Nó đã thành thói quen, thậm chí là hành vi có tính lan truyền", anh Hùng nói.

Hai vợ chồng đã có một cuộc tranh luận gay gắt ngay trong đêm. Một bên cho rằng cần kỷ luật thật nghiêm, thậm chí "đánh đòn cho nhớ"; bên kia lại lo sợ việc đó khiến con phản kháng mạnh hơn. Cuối cùng, họ nhận ra, vấn đề không nằm ở việc con "hư" hay "ngoan", mà ở cách con đang tìm kiếm sự công nhận từ bạn bè trong giai đoạn tuổi dậy thì, khi cái tôi cá nhân trỗi dậy mạnh mẽ.

Sau nhiều ngày căng thẳng, anh Hùng quyết định thay đổi cách tiếp cận. Thay vì chỉ trích hay kiểm soát, anh chủ động ngồi nói chuyện với con như một người bạn. Anh kể về chính tuổi trẻ của mình, về những lần muốn "thử cho bằng bạn bằng bè" nhưng phải trả giá.

Chị Hằng cũng thay đổi, thay vì tra hỏi, chị dành thời gian quan sát, lắng nghe nhiều hơn. Chị nhận ra con trai không hẳn "hư", mà đang thiếu kỹ năng từ chối và bị cuốn theo áp lực bạn bè.

Gia đình bắt đầu thiết lập lại các nguyên tắc nhưng theo hướng rõ ràng và có sự đồng thuận hơn. Hòa được giải thích về hậu quả pháp lý, sức khỏe, đặc biệt là trách nhiệm với hành vi của mình. Đồng thời, bố mẹ cũng khuyến khích con tham gia các hoạt động thể thao như bơi lội, cầu lông… giảm thời gian tụ tập bạn bè không kiểm soát. "Không thể ngày một ngày hai thay đổi được, nhưng ít nhất con đã cởi mở hơn, không còn giấu giếm như trước", chị Hằng chia sẻ.

Câu chuyện của gia đình anh Hùng và chị Hằng không phải là cá biệt. Trong bối cảnh thuốc lá điện tử ngày càng phổ biến, với thiết kế bắt mắt, hương vị hấp dẫn, nhiều trẻ vị thành niên dễ bị thu hút mà không nhận thức đầy đủ về hệ lụy.

Điều quan trọng không chỉ là phát hiện và ngăn chặn mà là cách cha mẹ đồng hành cùng con trong giai đoạn nhạy cảm này. Những phản ứng quá mạnh có thể khiến khoảng cách gia đình lớn hơn, trong khi sự buông lỏng lại tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Giữa 2 thái cực đó, lựa chọn không dễ nhưng có lẽ, điều con cần nhất vẫn là được lắng nghe, thấu hiểu và định hướng đúng lúc.

Trao đổi về chủ đề này, chuyên gia tâm lý, TS. Trần Thị Tuyết Mai, đưa ra một số lời khuyên, về các bố mẹ cảm hóa con từ bỏ sử dụng sản phẩm này:

- Để giúp con trẻ tránh xa thuốc lá, điều quan trọng đầu tiên là tác động đúng vào nhận thức. Nhiều hãng thuốc lá hiện nay không chỉ bán sản phẩm mà còn "bán" hình ảnh và cảm xúc. Thông qua các loại thuốc lá điện tử với hương vị trái cây, kẹo ngọt, cùng thiết kế nhỏ gọn, nhiều màu sắc bắt mắt, chúng vô tình (hoặc hữu ý) khiến giới trẻ cảm thấy đây là một thứ "thời trang", "vô hại" và dễ thử nghiệm. Khi cha mẹ hiểu rõ điều này, việc trò chuyện với con sẽ thuyết phục hơn: Không phải cấm đoán mơ hồ mà là giúp con nhìn ra cách các sản phẩm này đang đánh vào tâm lý tò mò và nhu cầu thể hiện bản thân của lứa tuổi.

- Trong trường hợp con hút thuốc vì stress, cha mẹ càng cần bình tĩnh và thấu hiểu. Thay vì chỉ yêu cầu con dừng lại, hãy cùng con tìm ra nguyên nhân gây căng thẳng: Áp lực học tập, mối quan hệ bạn bè hay những thay đổi tâm lý tuổi dậy thì. Khi đã xác định được nguyên nhân, cha mẹ có thể đồng hành cùng con xây dựng những phương thức giải tỏa lành mạnh hơn như chơi thể thao, nghe nhạc, vẽ tranh, viết nhật ký hoặc đơn giản là duy trì thói quen ngủ đủ giấc. Những hoạt động này không chỉ giúp con giảm dần sự phụ thuộc vào thuốc lá mà còn hình thành kỹ năng quản lý cảm xúc lâu dài.

- Một nguyên tắc quan trọng là tuyệt đối tránh la mắng, quát tháo hoặc tịch thu đồ vật một cách đột ngột. Những phản ứng mạnh mẽ này thường khiến con cảm thấy bị kiểm soát, từ đó nảy sinh tâm lý chống đối hoặc tìm cách che giấu hành vi tinh vi hơn. Thay vào đó, cha mẹ nên tự nhắc mình rằng con đang gặp khó khăn trong việc kiểm soát hành vi hoặc chịu ảnh hưởng từ áp lực đồng trang lứa. Sự bình tĩnh, lắng nghe và chia sẻ chân thành sẽ giúp con mở lòng và tin tưởng hơn.

Bên cạnh đó, việc ghi nhận những tiến bộ nhỏ của con có ý nghĩa rất lớn. Khi con giảm được số lần hút trong ngày, từ chối một lời rủ rê hay chủ động chia sẻ với cha mẹ, hãy kịp thời động viên, khích lệ. Những lời khen đúng lúc sẽ tạo động lực tích cực, giúp con cảm thấy nỗ lực của mình được công nhận và có ý nghĩa.

- Cuối cùng, cha mẹ cần chấp nhận rằng quá trình thay đổi hành vi không diễn ra trong một sớm một chiều. Việc con tái phạm là điều có thể xảy ra. Thay vì trách móc, hãy coi đó là cơ hội để con học lại cách đứng lên và tiếp tục cố gắng. Đồng thời, cha mẹ có thể hướng dẫn con kỹ năng từ chối khi bị bạn bè rủ rê, giúp con tự tin bảo vệ lựa chọn của mình. Sự kiên nhẫn, đồng hành và yêu thương của gia đình chính là nền tảng vững chắc nhất để con vượt qua thói quen không lành mạnh này.