Phụ nữ Afghanistan trước "gông cùm" pháp lý mới từ Taliban

Hợp thức hóa nạn tảo hôn bằng sự mập mờ

Điểm gây phẫn nộ nhất của Sắc lệnh số 18 là việc xóa bỏ hoàn toàn quy định về độ tuổi kết hôn tối thiểu (trước đây là 16 tuổi đối với nữ). Thay vào đó, luật mới gắn điều kiện kết hôn với "tuổi dậy thì" - một khái niệm cực kỳ mơ hồ. Sắc lệnh thậm chí còn hướng dẫn trẻ em cách xin hủy hôn sau khi đã bước vào tuổi dậy thì, điều này đồng nghĩa với việc thừa nhận hôn nhân trẻ em nghiễm nhiên được phép diễn ra.

Sắc lệnh quy định khi một trẻ em gái đến tuổi dậy thì, sự im lặng của trẻ sẽ được diễn giải là sự đồng ý kết hôn. Về vấn đề này, Phái bộ Hỗ trợ Liên hợp quốc tại Afghanistan (UNAMA) lên tiếng phản đối mạnh mẽ: "Điều này phá nát nguyên tắc tự nguyện trong hôn nhân. Trẻ em không có đủ năng lực pháp lý lẫn tâm lý để đưa ra sự đồng thuận thực chất, nhất là khi các em phải chịu áp lực nặng nề từ phía gia đình."

Tước đoạt quyền ly hôn của phụ nữ

Không chỉ ép trẻ em kết hôn sớm, sắc lệnh mới còn dựng lên một bức tường lửa ngăn cản người phụ nữ thoát khỏi những cuộc hôn nhân địa ngục.

Tại Afghanistan hiện tại, đàn ông có quyền đơn phương ly hôn rất dễ dàng. Ngược lại, phụ nữ muốn ly thân phải trải qua những thủ tục tư pháp cực kỳ phức tạp, phải tìm nhiều nhân chứng để chứng minh mình bị bạo hành. Điều đáng nói là, người chồng có thể bác bỏ toàn bộ nỗ lực của người vợ chỉ bằng một lời tuyên bố không đồng ý.

Bà Susan Ferguson, đại diện Đặc biệt của UN Women tại Afghanistan, khẳng định:"Sắc lệnh này chứng minh một thực tế đau lòng: Nam giới và nữ giới không còn bình đẳng trước pháp luật tại Afghanistan. Phụ nữ bị đẩy vào thế yếu và hoàn toàn mất đi quyền tự quyết đối với sự an toàn và nhân phẩm của chính mình."

Nỗi đau này càng nhân lên khi đầu năm nay, chính quyền thực tế cũng ban hành Sắc lệnh số 12, quy định hình phạt cho người chồng bạo hành vợ dã man chỉ vỏn vẹn 15 ngày tù. Phụ nữ Afghanistan giờ đây bị trói chặt vào những người chồng bạo lực mà không có cách nào trốn thoát hợp pháp.

Trong tuần này, nhiều cuộc biểu tình phản đối sắc lệnh mới đã diễn ra tại thủ đô Kabul. Các tổ chức phụ nữ Afghanistan lên án đây là một hình thức "bạo lực có hệ thống" đối với phụ nữ và trẻ em gái.

Một nhà hoạt động có tên Fatima cho rằng Taliban đang tìm cách "thể chế hóa tảo hôn trong cấu trúc pháp lý chính thức".

"Thay vì bảo đảm công lý và an ninh cho người dân, Taliban tiếp tục ban hành những sắc lệnh đàn áp quyền con người và quyền tự do của phụ nữ", cô nói.

Bi kịch từ những ngôi trường bị đóng cửa

Sắc lệnh số 18 không phải là tai họa duy nhất. Nó là quân bài domino tiếp theo trong chuỗi chính sách hà khắc tước đoạt quyền sống của phụ nữ kể từ khi Taliban nắm quyền vào năm 2021.

Theo UNICEF, trẻ em gái Afghanistan đã bị cấm học trung học và đại học suốt 5 năm qua. Cứ bước sang tuổi 11, các em buộc phải rời ghế nhà trường. Khi không được đi học và không có cơ hội việc làm, các em trở nên cực kỳ dễ bị tổn thương.

Ông Bashir Wako, chuyên gia thuộc Trung tâm Nghiên cứu Quyền con người (HRRC), phân tích: "Việc cấm con gái đi học đã làm tăng 25% nguy cơ tảo hôn tại Afghanistan. Trong bối cảnh nghèo đói cùng cực, nhiều gia đình đã chọn cách gả con sớm như một chiến lược sinh tồn để bớt đi một miệng ăn. Nhưng cái giá phải trả là đẩy các em vào vòng lặp của bạo lực, mang thai sớm nguy hiểm và nghèo đói dai dẳng."

Hiện tại, khoảng 28% phụ nữ Afghanistan từ 15-49 tuổi đã phải kết hôn trước khi tròn 18 tuổi. Những con số này chắc chắn sẽ còn tăng vọt dưới sự bảo trợ của Sắc lệnh số 18.

Trước làn sóng chỉ trích, Liên hợp quốc liên tục nhắc nhở chính quyền Taliban, họ vẫn phải có trách nhiệm với các công ước quốc tế về quyền con người và quyền trẻ em mà Afghanistan đã ký kết. Bà Georgette Gagnon, người phụ trách UNAMA, bày tỏ: "Sắc lệnh số 18 đang thể chế hóa sự phân biệt đối xử mang tính hệ thống. Nó tước đi cơ hội và quyền tiếp cận công lý, để lại những hậu quả nặng nề lâu dài cho toàn bộ xã hội Afghanistan."

Nếu không có những áp lực quốc tế đủ mạnh để thay đổi các khung pháp lý này, quyền sống của phụ nữ và trẻ em gái tại quốc gia Nam Á này sẽ tiếp tục bị chôn vùi dưới những luật lệ hà khắc.