Phụ nữ Thái thắp sáng di sản và du lịch

Ban ngày gắn liền với ruộng đồng, nương rẫy, những người phụ nữ Thái ở bản Chọng Bùng (xã Châu Lý, huyện Quỳ Hợp, Nghệ An) chọn buổi tối là khoảng thời gian để gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Tận dụng từng khoảnh khắc sau một ngày lao động miệt mài, họ say sưa luyện tập dân ca, dân vũ tại Câu lạc bộ bảo tồn văn hóa dân gian dân tộc Thái, không chỉ hồi sinh những điệu khèn, tiếng pí cổ xưa mà còn mở ra một hướng đi mới cho du lịch cộng đồng, biến Chọng Bùng thành điểm đến đầy sức sống, nơi di sản và du khách cùng được kết nối.

Khi màn đêm buông xuống, phủ một lớp áo huyền ảo lên bản Chọng Bùng, khép lại một ngày lao động miệt mài trên nương rẫy, những âm thanh trong trẻo, réo rắt của khèn bè, pí, sáo lại vẳng lên từ ngôi nhà sàn cộng đồng, cuốn hút mọi bước chân. Đó là lúc các thành viên của Câu lạc bộ bảo tồn văn hóa dân gian dân tộc Thái, sau một ngày vất vả với việc đồng áng, mới có thể tranh thủ quây quần bên nhau để bắt đầu buổi sinh hoạt trong không khí rộn ràng.

Trong không khí ấm cúng của buổi sinh hoạt, những phụ nữ ở độ tuổi từ 28 đến 43, với niềm đam mê cháy bỏng và sự gắn kết sâu sắc, kiên trì hướng dẫn nhau từng động tác múa, từng nốt nhạc, từng lời ca. Tổ văn nghệ Bách Hộ – một trong những tổ trực thuộc Câu lạc bộ bảo tồn văn hóa dân gian dân tộc Thái – được đặt theo tên gọi xưa do các bậc cao niên truyền lại, là nơi quy tụ những thành viên tâm huyết với việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của người Thái.

Chị Lô Thị Hồng (29 tuổi), một thành viên năng nổ của Tổ văn nghệ Bách Hộ, chia sẻ: "Cuộc sống mưu sinh bận rộn, ai cũng phải đi làm đủ nghề để kiếm sống. Nhưng dù thời gian ít ỏi đến đâu, chúng tôi vẫn cố gắng dành thời gian để tập luyện, biểu diễn. Vì ai trong chúng tôi cũng tâm niệm: nếu mình không giữ gìn văn hóa dân tộc, thì sẽ chẳng còn ai giữ hộ". 

Chị Hồng, một người con gái Thái từ nơi khác lấy chồng về bản, cũng đã nhanh chóng hòa mình vào các hoạt động của câu lạc bộ, cho thấy sự gắn kết và tinh thần chủ động trong việc bảo tồn văn hóa của phụ nữ Thái.

Các chị em không chỉ cùng nhau ôn luyện những làn điệu dân ca, điệu múa truyền thống mà còn chia sẻ những câu chuyện cổ tích, những truyền thuyết ly kỳ, khiến cho buổi sinh hoạt văn nghệ trở nên sống động và hấp dẫn hơn, nối liền các thế hệ bằng sợi dây văn hóa bền chặt. Những cô gái Thái trong trang phục truyền thống rực rỡ sắc màu, tay trong tay uyển chuyển theo điệu xòe, đôi mắt lấp lánh niềm tự hào. Những điệu múa truyền thống như "xòe hoa", "nón", "sạp", "lăm vông" được tái hiện một cách sống động, đồng thời được mở rộng đa dạng hơn để giao lưu văn hóa giữa các vùng miền, bao gồm cả những bài hát đang thịnh hành như "Tiếng khèn bản làng".

Đặc biệt, Câu lạc bộ còn có tiết mục "Vũ hội rượu cần" đậm chất văn hóa Thái, thường được biểu diễn để mời khách ăn cơm, giao lưu văn hóa văn nghệ sau bữa tiệc. Tổ văn nghệ phục vụ rất nhiều dịp lễ hội, lễ tết quan trọng của bản làng, hay vào dịp 8/3, lễ hội đền Choọng, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11). 

Khi có đoàn khách đến lễ hội đền Choọng, các thành viên cũng nhiệt tình giao lưu văn hóa văn nghệ, biểu diễn các điệu múa, ném còn và đốt lửa trại. Câu lạc bộ cũng được mời đi giao lưu ở các xã khác, góp phần lan tỏa văn hóa Thái từ bản Chọng Bùng.

Một buổi sinh hoạt của Câu lạc bộ bảo tồn văn hóa dân gian dân tộc Thái bản Chọng Bùng.

Sự ra đời và phát triển của Câu lạc bộ bảo tồn văn hóa dân gian dân tộc Thái đã góp phần quan trọng trong việc thúc đẩy du lịch cộng đồng tại bản Chọng Bùng. Bà Ngân Thị An, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Châu Lý, cho biết: "Câu lạc bộ được chia thành 8 tổ văn hóa - văn nghệ, đang lưu giữ và phát huy các làn điệu dân ca, dân vũ như hát luống, múa lăm vông, ném còn, cùng với suối nhuôn tiếng Thái và nhiều loại nhạc cụ, trang phục truyền thống của đồng bào dân tộc Thái".

Bà An cũng cho hay, khi câu lạc bộ mới thành lập vào năm 2019, nhiều chị em còn e ngại, chưa quen với việc sinh hoạt tập thể và khó sắp xếp thời gian. Tuy nhiên, sau một thời gian vận động, mọi người đã mạnh dạn tham gia, tranh thủ buổi tối sau giờ làm để luyện tập, vừa bảo tồn văn hóa vừa không ảnh hưởng đến công việc sản xuất hàng ngày.

Song song với việc giữ gìn các giá trị truyền thống qua các hoạt động tập thể, tại bản Chọng Bùng là bản thuần đồng bào Thái, nơi còn lưu giữ nguyên vẹn kiến trúc nhà sàn truyền thống, tạo nên một không gian nghỉ dưỡng độc đáo cho du khách. 

Ba hộ gia đình tại bản đã được lựa chọn và hỗ trợ để phát triển dịch vụ homestay, với khả năng đón từ 15 khách lưu trú trở lên. Điều này không chỉ tạo thêm thu nhập cho người dân mà còn là cơ hội để du khách trải nghiệm cuộc sống, văn hóa của đồng bào Thái một cách chân thực nhất.

Đội văn nghệ của Câu lạc bộ thường xuyên biểu diễn phục vụ du khách tại các điểm homestay, mang đến những bữa tiệc văn hóa đặc sắc. Chị Lô Thị Hồng cho biết: "Bắt đầu từ năm ngoái, tổ văn nghệ bắt đầu biểu diễn phục vụ khách du lịch đến tham quan Điểm du lịch văn hóa cộng đồng Mường Choọng. Mỗi lần biểu diễn,"chia đều cho mỗi người cũng được hơn 100.000 đồng/người".

Bà Ngân Thị An cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc này: "Trước đây, bà con biểu diễn văn hóa văn nghệ chỉ vào những dịp lễ quan trọng của bản làng, hay vào những ngày kỷ niệm hàng năm, nhưng giờ đây, khi có du khách đến với bản, bà con còn biểu diễn phục vụ du khách và có thêm thu nhập từ đây".

Ngoài ra, các hoạt động của Câu lạc bộ còn góp phần bảo tồn và phát triển các nghề truyền thống như dệt thổ cẩm, làm rượu cần và chế biến các món ăn đặc sản của người Thái. Những sản phẩm này không chỉ phục vụ đời sống thường nhật mà còn được bán cho du khách, tạo thêm nguồn thu ổn định và bền vững cho cộng đồng. 

Năm 2021, tỉnh Nghệ An đã phê duyệt kinh phí gần 1,95 tỷ đồng để thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng. Gần đây nhất, bản Chọng Bùng cùng với các bản Long Thắng (Quế Phong), Mường Lống 1 (Kỳ Sơn), Bộng (Anh Sơn) đã được hỗ trợ 220 triệu đồng để mua sắm bộ nhạc cụ, trang phục truyền thống, hệ thống biển báo, biển chỉ dẫn. 

Ngoài ra, 12 hộ gia đình kinh doanh homestay tại các bản này, trong đó có 3 hộ ở bản Chọng Bùng (Lô Văn Hoàng, Lô Văn Phong, Vi Văn Thành) – mỗi hộ được hỗ trợ 100 triệu đồng để xây dựng nhà vệ sinh, mua sắm trang thiết bị ban đầu và hỗ trợ kinh phí hoạt động, loa kéo cho các tổ văn nghệ.

Bà Vi Thị Năm, Phó Chủ tịch UBND xã Châu Lý, cho biết trên địa bàn xã hiện đã thành lập hai Câu lạc bộ bảo tồn văn hóa dân gian của dân tộc Thái tại bản Choọng Bùng và bản Côn Xáo. Hai câu lạc bộ này quy tụ các thành viên ở nhiều thế hệ, trong đó các cụ già đảm nhận vai trò truyền dạy và tổ chức các buổi hướng dẫn cho các em nhỏ về các làn điệu dân ca, dân vũ truyền thống.

Bà Năm cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giao lưu giữa các câu lạc bộ: "Song song với đó, hai CLB cũng thường giao lưu, và mời các câu lạc bộ ở các xóm bản, các xã khác đến giao lưu".

Câu lạc bộ bảo tồn văn hóa dân gian dân tộc Thái bản Chọng Bùng trình diễn tại lễ ra mắt Tổ truyền thông cộng đồng tại xã Châu Lý.

Nhờ hoạt động này, các thành viên và người dân đã hiểu rõ hơn về giá trị của câu lạc bộ trong việc bảo tồn và phát huy các nét văn hóa độc đáo của đồng bào mình. Đặc biệt, nhiều em học sinh và sinh viên trong cộng đồng người Thái hiện nay cũng tích cực tham gia học tập và gìn giữ truyền thống.

Câu lạc bộ bảo tồn văn hóa dân gian dân tộc Thái tại bản Chọng Bùng không chỉ là niềm tự hào của cộng đồng mà còn là minh chứng sống động cho sự giao thoa hài hòa giữa bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch bền vững. Trong ánh sáng lung linh của những đêm văn nghệ, phụ nữ Thái nơi đây đang đắm mình trong văn hóa truyền thống, góp phần thắp sáng di sản và mở rộng cơ hội sinh kế cho chính bản làng. 

Bà Vi Thị Năm khẳng định, bà con đã cơ bản hiểu rõ tầm quan trọng của việc gìn giữ các làn điệu dân ca, dân vũ và những giá trị đặc sắc của dân tộc Thái – như một cách để gìn giữ quá khứ, gắn kết hiện tại và mở ra tương lai.

Đây cũng là một phần trong Dự án 8 "Thực hiện bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề cấp thiết đối với phụ nữ và trẻ em", thuộc Chương trình Mục tiêu Quốc gia, thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước trong việc nâng cao đời sống vật chất, tinh thần và bảo tồn bản sắc văn hóa cho đồng bào dân tộc thiểu số. Với sự chung tay của cộng đồng và chính quyền, bản Chọng Bùng đang ngày càng phát triển, hứa hẹn trở thành điểm đến hấp dẫn, nơi du khách có thể trải nghiệm văn hóa Thái và chứng kiến sự hồi sinh mạnh mẽ của các giá trị truyền thống.

Thực hiện: Trường Hùng

09/06/2025 16:02