Phụ nữ vùng quê thuốc lào cùng nhau "nói không" với khói thuốc

"Ai về Đồng Tỉnh, Huê Cầu

Đồng Tỉnh bán thuốc, Huê Cầu nhuộm thâm"

Câu ca dao xưa nhắc đến một nghề từng gắn bó với đời sống người dân thôn Đồng Tỉnh, xã Nghĩa Trụ, tỉnh Hưng Yên.

Theo thời gian, nghề trồng cây thuốc lào ở Đồng Tỉnh dần thu hẹp. Hiện trong thôn chỉ còn một số hộ giữ nghề buôn bán thuốc lào cùng trà. Thế nhưng, những tập quán gắn với nghề cũ vẫn để lại dấu ấn trong đời sống cộng đồng. Thuốc lào từng hiện diện trong nhiều gia đình, trong những cuộc trò chuyện, những lần tiếp khách. Không ít người làm quen với điếu thuốc từ khi còn nhỏ.

Với người dân nơi đây, thuốc lào không chỉ là một mặt hàng buôn bán mà còn từng là một phần của sinh hoạt làng quê. Chính vì vậy, tuyên truyền để người dân từ bỏ thuốc lá, thuốc lào chưa bao giờ là câu chuyện đơn giản.

Từ câu ca dao đến những điếu thuốc bên hiên nhà

Ở thôn Đồng Tỉnh, đặc biệt có một thực tế khiến những người làm công tác phụ nữ trăn trở: Không chỉ đàn ông mà nhiều phụ nữ cũng hút thuốc.

Cụ Tô Thị Hợi, năm nay 88 tuổi, kể rằng mình bắt đầu hút thuốc từ khi còn rất trẻ. "Các cụ làm ăn, trong nhà đông người, lại làm ruộng, làm nghề. Người lớn hút thì mình nhìn rồi bắt chước. Có khi người ta hút xong, mình bảo cho thử một hơi. Thế rồi thành quen", cụ Hợi nhớ lại.

Bà An Thị Phay, một phụ nữ khác trong thôn, cũng không nhớ chính xác mình bắt đầu hút thuốc từ bao giờ. Ký ức của bà gắn với những ngày còn bé, khi thường được sai mang điếu cho bố hút thuốc. Rồi bạn bè, người thân cũng hút nên bà bắt chước hút theo.

Thói quen hút thuốc đã theo người phụ nữ trong thôn suốt nhiều chục năm. Điếu thuốc đầu tiên có thể được hút ngay khi vừa thức dậy, khi chưa kịp đánh răng, còn điếu cuối cùng là trước lúc lên giường. "Đã nhiều lần định bỏ nhưng nhìn thấy điếu thuốc, tôi lại hút", cụ Hợi chia sẻ.

Không dễ bỏ một thói quen đã kéo dài cả đời

Với những người đã hút thuốc hàng chục năm, câu chuyện bỏ thuốc không thể chỉ dừng ở một lời khuyên. Một số phụ nữ trong thôn từng chứng kiến sức khỏe của mình thay đổi sau nhiều năm hút thuốc. Có người ho kéo dài, sức khỏe giảm sút. Có người nhận thấy môi thâm, cơ thể mệt mỏi.

Bà An Thị Phay tâm sự, đến khi sức khỏe có vấn đề bà mới thực sự quyết tâm từ bỏ. Những ngày đầu không dễ dàng. Nhìn thấy điếu thuốc bà vẫn có cảm giác muốn hút. Nhưng sau một thời gian bỏ hút thuốc, bà nhận thấy cơ thể thay đổi. Từ trải nghiệm của mình, bà bắt đầu khuyên những người xung quanh, nhất là người trẻ, đừng thử hút thuốc.

"Bỏ được thuốc rồi, người đẹp ra, môi cũng bớt thâm, mình mới thấy đúng là thuốc có hại. Thuốc lào, thuốc lá đều có hại cho sức khỏe, đã nghiện rồi thì khó bỏ. Vì vậy, tôi luôn khuyên các cháu đừng hút thuốc", bà Phay chia sẻ.

Những lời khuyên của các bà, các cụ người thực việc thực như vậy, đối với người dân trong thôn là một bài học dễ đi vào lòng người hơn một bài tuyên truyền dài. Bởi người nói chính là người từng hút thuốc, từng khó khăn khi từ bỏ và hiểu rõ cảm giác của người đang muốn cai thuốc.

Đưa thông điệp phòng, chống tác hại thuốc lá đến gần hơn với từng gia đình, từng người dân

Hội LHPN xã Nghĩa Trụ xác định việc tuyên phòng, chống tác hại thuốc lá cần được thực hiện thường xuyên, kiên trì, nhất là ở những địa bàn có truyền thống sử dụng hoặc buôn bán thuốc lào. Các hoạt động tuyên truyền được Hội LHPN xã Nghĩa Trụ phối hợp với chính quyền thôn Đồng Tỉnh và trạm y tế triển khai theo hướng gần gũi hơn với từng gia đình, từng người dân. Không có những khẩu hiệu lớn cũng không gây áp lực, Hội LHPN xã chọn cách trò chuyện, vận động và đồng hành, bởi họ hiểu, với một người đã hút thuốc từ năm 8 tuổi, việc nói "bỏ ngay" dễ dàng hơn rất nhiều so với việc thực sự bỏ được.

Một trong những hoạt động được tổ chức là đưa các cụ, các bà, trong đó có những người đã hút thuốc lâu năm, đến trạm y tế khám sức khỏe. Cùng với hoạt động kiểm tra sức khỏe, Hội LHPN xã đã lồng ghép thêm nhiều nội dung tuyên truyền, để những người hút thuốc nhìn lại tình trạng cơ thể của mình và được nghe cán bộ y tế tư vấn trực tiếp.

"Một số cụ đã hút thuốc từ rất lâu, việc bỏ thuốc chắc chắn không dễ. Vì vậy, chúng tôi muốn các cụ được kiểm tra sức khỏe, biết tình trạng của mình và hiểu hơn về tác hại của thuốc đối với cơ thể", chị Nguyễn Thị Thu Thắm, Chi hội trưởng Chi hội phụ nữ thôn Đồng Tỉnh, xã Nghĩa Trụ, chia sẻ.

Chị Nguyễn Thị Thu Trang, Phó Chủ tịch UB MTTQ Việt Nam xã, Chủ tịch Hội LHPN xã Nghĩa Trụ, nhấn mạnh: "Chúng tôi biết để từ bỏ một thói quen hút thuốc đã bắt đầu từ rất sớm, nhất là với các cụ cao tuổi, là điều rất khó. Nhưng vì sức khỏe của bản thân, vì niềm vui được sống lâu hơn bên gia đình, con cháu, chúng tôi mong các cụ cố gắng giảm dần và tiến tới bỏ thuốc. Điều đáng mừng là trong cộng đồng đã có những người đi trước làm được. Từ một người từng hút thuốc, họ trở thành người khuyên người khác bỏ thuốc. Câu chuyện ấy tạo thêm niềm tin rằng thay đổi là có thể, dù cần thời gian".

Phòng, chống tác hại thuốc lá vì thế không chỉ là câu chuyện của ngành y tế. Ở cơ sở, đó còn là câu chuyện của chính quyền, các đoàn thể và từng gia đình. Trong đó, các cấp Hội phụ nữ có lợi thế khi có mạng lưới hội viên rộng, gần dân và thường xuyên tiếp cận các gia đình. Qua những cuộc trò chuyện tại thôn xóm, những buổi khám sức khỏe, những lời vận động trực tiếp đến từng người, thông điệp "không hút thuốc" dần trở nên cụ thể hơn. Với những người đã hút thuốc cả nửa đời người ở thôn Đồng Tỉnh, bỏ thuốc có thể là một hành trình dài. Nhưng mỗi lần một điếu thuốc được đặt xuống, sức khỏe của một người và sự bình yên của một gia đình lại có thêm một cơ hội được giữ gìn.