Phụ nữ vượt “bẫy trung bình” để làm chủ công cụ số

Công cụ số phải tạo giá trị chứ không chỉ phục vụ đời sống

Theo khảo sát "Hopes & Fears 2025" của PwC, người lao động Việt Nam đang tiếp nhận AI với tốc độ nhanh và ngày càng nhận thức rõ mối liên hệ giữa công nghệ với thu nhập và cơ hội nghề nghiệp. Cụ thể, có tới 90% người lao động tin rằng công nghệ sẽ làm thay đổi công việc của họ trong vòng 3-10 năm tới và 84% sẵn sàng học kỹ năng mới để thích ứng.

Tuy nhiên, báo cáo của PwC cũng cho thấy phần lớn phụ nữ lao động bình thường vẫn đang trong quá trình tự học và chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng số cần thiết để làm việc hiệu quả với công nghệ. Theo đó, nhiều người vẫn đang dừng lại ở mức sử dụng công nghệ như một công cụ tiêu dùng, chẳng hạn mạng xã hội hay mua sắm online, thay vì khai thác công nghệ để tạo ra giá trị. Phụ nữ lại là một trong những nhóm dễ trở thành đối tượng của các rủi ro số như lừa đảo, đánh cắp thông tin hoặc bạo lực mạng. Điều đó cho thấy mức độ "tiếp cận" công nghệ không đồng nghĩa với "làm chủ" công nghệ.

Thực tế cho thấy, phụ nữ vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận công nghệ một cách bài bản. Theo bà Nho Đinh, Giám đốc Điều hành Metric Việt Nam, rào cản lớn nhất không nằm ở năng lực kỹ thuật mà ở quyền tiếp cận trách nhiệm và tham gia vào quá trình ra quyết định. Nhiều phụ nữ trong lĩnh vực dữ liệu và công nghệ dù có chuyên môn cao, nhưng thường chỉ được giao các vai trò thực thi hoặc hỗ trợ, thay vì đảm nhiệm những vị trí then chốt như xây dựng chiến lược sản phẩm, quản lý ngân sách hay chịu trách nhiệm về doanh thu.

Đồng quan điểm, bà Elle Liu, Giám đốc Quốc gia của Canva Việt Nam, chỉ ra 3 rào cản phổ biến đang hạn chế sự thăng tiến của phụ nữ trong các công ty công nghệ. Đầu tiên là hiện tượng "nấc thang gãy" trong lộ trình thăng tiến, khi phụ nữ ít có cơ hội được bổ nhiệm vào các vị trí quản lý cấp đầu so với nam giới. Thứ hai, mô hình làm việc cứng nhắc trong ngành công nghệ thường xung đột với trách nhiệm gia đình; nhiều doanh nghiệp vẫn thiếu các chính sách linh hoạt về nghỉ phép và quay trở lại làm việc, đặc biệt trong giai đoạn thai sản. Bên cạnh đó, thiên kiến trong tuyển dụng vẫn tồn tại, khi không ít thông báo tuyển dụng còn kèm theo tiêu chí "ưu tiên nam giới".

Kỹ năng giúp phụ nữ vượt trội trong kỷ nguyên số

Để không bị tụt lại trong kỷ nguyên số, phần lớn phụ nữ không nhất thiết phải trở thành chuyên gia công nghệ, nhưng cần trang bị bộ kỹ năng nền tảng đủ để thích nghi và phát triển. Theo các chuyên gia đào tạo kỹ năng số, có một số nhóm kỹ năng mang tính "sống còn" mà phụ nữ nên ưu tiên.

Trước hết là kỹ năng tự học và khả năng thích nghi nhanh. Trong bối cảnh công nghệ thay đổi liên tục, hệ thống đào tạo chính quy khó có thể theo kịp. Báo cáo của PwC cho thấy 93% người lao động Việt Nam đang chủ động học kỹ năng mới, chủ yếu thông qua hình thức tự học. Điều này đồng nghĩa với khả năng tự học không còn là lợi thế, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc. Với phụ nữ, đặc biệt là những người đã đi làm hoặc làm nội trợ, việc chủ động cập nhật kiến thức càng trở nên cần thiết để không bị tụt lại phía sau.

Thứ hai là kỹ năng xử lý và đánh giá thông tin. Trong môi trường số, thông tin không thiếu, nhưng thông tin đáng tin cậy lại rất hiếm. Khả năng phân biệt thông tin đúng sai, nhận diện quảng cáo trá hình hay các chiêu trò lừa đảo là nền tảng để bảo vệ bản thân và đưa ra quyết định đúng. Đây cũng là kỹ năng cốt lõi để phát triển lên các năng lực cao hơn như phân tích dữ liệu hay kinh doanh số.

“Các bạn nữ cần nhận thức rằng mình cũng sở hữu những phẩm chất như nam giới, dù ở mức độ khác nhau. Nếu nam giới có thể thành công nhờ những phẩm chất đó, phụ nữ cũng hoàn toàn có thể. Điều quan trọng nằm ở sự tận tâm với công việc - bởi không thể làm tốt nếu không toàn tâm toàn ý - cùng với sự tự tin, quyết đoán, khéo léo và biết ghi nhận chính những đóng góp của mình”

• Bà Lương Thị Lệ Thủy,

• Tổng Giám đốc Cisco Việt Nam, Lào và Campuchia

Thứ ba là kỹ năng sử dụng công nghệ để tạo ra thu nhập. Kỷ nguyên số đã mở ra rất nhiều mô hình kinh doanh mới, từ bán hàng online, sáng tạo nội dung đến làm việc tự do trên các nền tảng số. Tuy nhiên, theo các chuyên gia đào tạo, phần lớn phụ nữ tham gia kinh doanh online vẫn hoạt động theo kinh nghiệm cá nhân, thiếu hiểu biết về dữ liệu và thuật toán nền tảng. Điều này khiến họ dễ thất bại dù có sản phẩm tốt. Việc hiểu cách nền tảng vận hành, từ phân phối nội dung đến hành vi người dùng là yếu tố quyết định thành công.

Cuối cùng là kỹ năng xây dựng thương hiệu cá nhân. Trong kỷ nguyên số, mỗi cá nhân đều có thể trở thành một "kênh truyền thông". Việc xây dựng hình ảnh cá nhân trên môi trường số không chỉ giúp mở rộng cơ hội nghề nghiệp mà còn tạo nền tảng cho các hoạt động kinh doanh và hợp tác. Đặc biệt với phụ nữ, đây là công cụ giúp gia tăng sự độc lập và giảm phụ thuộc vào một nguồn thu nhập duy nhất.

Trong môi trường chuyên nghiệp, bà Lương Thị Lệ Thủy, Tổng Giám đốc Cisco Việt Nam, Lào và Campuchia, chia sẻ một góc nhìn đáng chú ý: "Phụ nữ thường được nhắc đến với nhiều khó khăn hơn nam giới khi nói về đóng góp trong lực lượng lao động, đặc biệt ở các vị trí quản lý và trong lĩnh vực công nghệ. Tuy nhiên, trải nghiệm cá nhân của tôi lại cho thấy một câu chuyện phần nào khác. Ở một số khía cạnh, các nữ lãnh đạo có xu hướng nhận được sự ủng hộ từ người xung quanh, nhiều sự khích lệ từ cấp quản lý, cũng như sự thiện cảm từ đối tác và khách hàng. Điều này xuất phát từ việc phụ nữ thường nổi trội ở kỹ năng mềm, cùng những phẩm chất như sự khéo léo và chu đáo".

Trong một thế giới mà công nghệ đang định nghĩa lại nhiều giá trị, kỹ năng số không chỉ là công cụ làm việc, đó thực sự là chìa khóa để phụ nữ giữ quyền kiểm soát cuộc sống của chính mình. Kỷ nguyên số không phân biệt giới tính, nhưng lại khuếch đại khoảng cách nếu không có sự chuẩn bị. Phụ nữ Việt Nam đang đứng trước một lựa chọn rõ ràng: Hoặc chủ động nâng cấp kỹ năng để nắm bắt cơ hội, hoặc bị cuốn theo dòng chảy công nghệ mà không kiểm soát được.