Sắp xếp báo chí để tinh gọn hơn, mạnh hơn và gần công chúng hơn

Chiều 20/6, tại TP Hải Phòng, trong khuôn khổ Hội Báo toàn quốc 2026, Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026 tổ chức Phiên 6 với chủ đề "Sắp xếp hoạt động của các cơ quan báo chí - Góc nhìn người trong cuộc". Phiên thảo luận do nhà báo Nguyễn Thị Thu Hà, Trưởng ban Khoa giáo Chuyên đề, Đài Truyền hình Việt Nam điều hành. Dự và chỉ đạo có ông Trần Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương.

Tham gia thảo luận tại phiên có ông Trần Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam; ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; PGS, TS. Nguyễn Thành Lợi, Phó Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội; ông Lê Trường Giang, Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Lào Cai.

Tinh gọn không phải là phép cộng cơ học

Phát biểu đề dẫn phiên thảo luận, ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, cho rằng chủ đề "Sắp xếp hoạt động của các cơ quan báo chí - Góc nhìn người trong cuộc" là nội dung rất sát thực tiễn, thu hút sự quan tâm lớn của người làm báo, cơ quan quản lý báo chí, cơ quan chủ quản báo chí và đông đảo đồng nghiệp trong cả nước.

Theo ông Trần Trọng Dũng, sắp xếp hoạt động của các cơ quan báo chí không chỉ là câu chuyện của tổ chức bộ máy, của việc sáp nhập hay điều chỉnh mô hình hoạt động. Sâu xa hơn, đó là câu chuyện báo chí cách mạng Việt Nam thích ứng với yêu cầu phát triển mới; làm thế nào để sau sắp xếp, các cơ quan báo chí không chỉ tinh gọn hơn về tổ chức, mà còn mạnh hơn về nội dung, vững hơn về bản lĩnh, hiệu quả hơn trong quản trị và có năng lực cạnh tranh tốt hơn trên không gian truyền thông hiện đại.

Từ thực tiễn triển khai, ông Trần Trọng Dũng chỉ ra nhiều thách thức đặt ra sau sắp xếp. Trước hết là thách thức về tổ chức bộ máy và quản trị tòa soạn. Khi nhiều cơ quan được hợp nhất, vấn đề không chỉ là sắp xếp lại phòng, ban, vị trí việc làm hay đầu mối quản lý, mà quan trọng hơn là xây dựng được cơ chế vận hành thống nhất, thông suốt, tránh tình trạng cộng dồn cơ học bộ máy cũ vào một mô hình mới.

Thách thức thứ hai là con người. Đây là vấn đề nhạy cảm, khó khăn và cũng là yếu tố quyết định thành công. Đằng sau mỗi quyết định tổ chức lại bộ máy là tâm tư, nguyện vọng, sự thay đổi vị trí công tác, môi trường làm việc, chức danh, nhiệm vụ, thu nhập và cơ hội phát triển nghề nghiệp của cán bộ, phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viên và người lao động trong các cơ quan báo chí.

Cùng với đó là bài toán cơ chế tài chính, kinh tế báo chí, chuyển đổi số, giữ vững bản sắc, tôn chỉ, mục đích và chất lượng thông tin sau sắp xếp. Sáp nhập không thể chỉ dừng ở việc giảm số lượng đầu mối trên giấy tờ, mà phải tạo ra năng lực mới, sức mạnh mới, phương thức vận hành mới và vị thế mới cho các cơ quan báo chí trong bối cảnh truyền thông hiện đại.

Từ góc độ chỉ đạo, định hướng, ông Trần Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương khẳng định, quan điểm của Đảng đối với báo chí luôn nhất quán và xuyên suốt: Báo chí cách mạng đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng và sự quản lý của Nhà nước; báo chí là tiếng nói của Đảng, Nhà nước, là diễn đàn của Nhân dân. Trong giai đoạn hiện nay, yêu cầu đặt ra là tiếp tục xây dựng nền báo chí, xuất bản, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại; tăng cường quản lý và phát triển các loại hình truyền thông, thông tin trên nền tảng số.

Trước băn khoăn việc giảm nhanh số lượng cơ quan báo chí có làm thu hẹp độ phủ thông tin chính thống hay không, ông Trần Thanh Lâm khẳng định không có chuyện thu hẹp độ phủ thông tin và cũng không có "thời kỳ quá độ" theo nghĩa thông tin bị đứt gãy. Việc sắp xếp hiện nay là tinh gọn về tổ chức, về đầu mối hành chính, chứ không phải hạn chế sản phẩm báo chí. Một cơ quan báo chí sau sắp xếp vẫn có thể đề xuất, xây dựng, phát triển nhiều sản phẩm báo chí khác nhau.

Theo ông Trần Thanh Lâm, vấn đề đặt ra là các cơ quan báo chí phải chủ động cung cấp nhiều "món ăn" hơn cho công chúng, biết đi vào các thị trường ngách, nhất là nhóm công chúng trẻ. Báo chí phải sớm hơn, nhanh hơn, phủ rộng hơn, linh hoạt hơn và chủ động đi tới nơi công chúng đang hiện diện, đặc biệt trên các nền tảng số.

Ở góc độ cơ quan quản lý nhà nước, ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, từ khi thực hiện Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí toàn quốc đến năm 2025, hệ thống báo chí cả nước đã có sự tinh gọn rõ nét về đầu mối. Tuy nhiên, ông Nguyễn Văn Hiếu nhấn mạnh, số lượng đầu mối giảm nhưng số lượng sản phẩm báo chí phục vụ công chúng hầu như không giảm nhiều. Điều đó cho thấy sắp xếp không đồng nghĩa với làm nghèo đi đời sống thông tin báo chí, cũng không làm đứt gãy nhu cầu tiếp cận thông tin của bạn đọc, khán giả, thính giả.

Một điểm mới quan trọng được ông Nguyễn Văn Hiếu nhấn mạnh là không gian phát triển sản phẩm báo chí trên nền tảng số. Ngoài các loại hình báo chí truyền thống, các cơ quan báo chí có quyền mở các kênh nội dung trên không gian mạng; những kênh này được coi là sản phẩm báo chí, cơ quan báo chí được quyền thông tin trên đó và phải chịu trách nhiệm theo quy định của Luật Báo chí. Đây là hành lang pháp lý để báo chí phát triển sản phẩm mới, tiếp cận công chúng trên nền tảng số và khẳng định vai trò của báo chí chính thống trong tình hình mới.

Người làm báo phải sẵn sàng đi qua thay đổi

Từ thực tiễn Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, PGS, TS. Nguyễn Thành Lợi, Phó Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội cho rằng, quá trình sắp xếp đặt ra những yêu cầu rất cụ thể về tổ chức bộ máy, quy trình sản xuất nội dung, công nghệ và kinh tế báo chí. Ông cho biết, sau sắp xếp, cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội thực hiện đúng quy định, chỉ còn 7 phòng, ban. Riêng khối nội dung được tổ chức gọn với các phòng như Thư ký tổng hợp, Chuyên đề, Thời sự và Đa phương tiện. Khi báo in, phát thanh, truyền hình, báo điện tử cùng đặt trong một cơ quan, với số lượng phòng chuyên môn gọn hơn trước rất nhiều, cách tổ chức sản xuất nội dung không thể giữ nguyên như trước.

Theo PGS, TS. Nguyễn Thành Lợi, tư duy vận hành phải thay đổi theo hướng sản xuất nội dung đầu vào chung, sau đó tổ chức biên tập, xử lý và phân phối ra nhiều nền tảng, nhiều sản phẩm khác nhau. Một thông tin đầu vào phải có khả năng được xử lý thành sản phẩm phù hợp với báo in, báo điện tử, phát thanh, truyền hình, mạng xã hội và các nền tảng số.

Tuy nhiên, chuyển từ cách làm cũ sang cách làm mới không dễ. Người làm báo in có thế mạnh về chữ nghĩa, chiều sâu thông tin, nhưng không thể ngay lập tức yêu cầu họ chuyển sang làm truyền hình, phát thanh, video hay sản phẩm số trong ngày một ngày hai. Cùng một vấn đề, báo in có thể cần bài viết khoảng 1.000 chữ, truyền hình có thể chỉ cần 300 chữ lời bình, còn sản phẩm số có khi chỉ cần 150 chữ kèm hình ảnh, đồ họa, video hoặc yếu tố tương tác. Chính sự khác biệt này đòi hỏi phải tổ chức lại toàn bộ quy trình sản xuất nội dung.

Về công nghệ, sau khi sáp nhập nhiều cơ quan báo chí, Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội phải xử lý cùng lúc nhiều hệ thống quản trị nội dung, nhiều nền tảng kỹ thuật, nhiều kênh số trên Facebook, Zalo, TikTok, YouTube và các nền tảng khác. Theo ông, không thể lấy mỗi nơi một phần rồi ghép cơ học thành hệ thống chung, mà phải chuẩn hóa, tích hợp, đồng bộ lại toàn bộ hệ thống công nghệ.

PGS, TS. Nguyễn Thành Lợi nhấn mạnh, sắp xếp không chỉ là giảm đầu mối, mà phải tạo ra năng lực mới, phương thức làm báo mới, sức cạnh tranh mới và khả năng phục vụ công chúng tốt hơn. Với Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, đây là quá trình vừa làm, vừa điều chỉnh, vừa hoàn thiện; điều quan trọng là giữ dòng chảy thông tin liên tục, giữ trách nhiệm với công chúng và từng bước xây dựng mô hình tòa soạn hiện đại, hội tụ, đa phương tiện.

Chia sẻ kinh nghiệm từ Lào Cai, ông Lê Trường Giang, Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Lào Cai cho biết, trong khoảng 9 tháng, từ ngày 1/4/2025 đến ngày 1/1/2026, Báo và Phát thanh, Truyền hình Lào Cai đã trải qua 3 cuộc sắp xếp lớn. Sau 3 lần sắp xếp, từ 25 đơn vị cấp phòng của 4 cơ quan báo chí trước đây, đơn vị đã giảm 3 cơ quan báo chí và 17 đầu mối cấp phòng, hiện chỉ còn 7 phòng.

Theo ông Lê Trường Giang, với một tỉnh miền núi, biên giới như Lào Cai, nếu hiểu tự chủ báo chí là để cơ quan báo chí tự "vùng vẫy", tự lo toàn bộ bằng nguồn thu quảng cáo, dịch vụ thì rất khó. Nguồn lực quảng cáo và dịch vụ ở địa bàn miền núi, biên giới rất hạn chế. Vì vậy, nếu không có cơ chế phù hợp từ tỉnh, không có sự quan tâm, đặt hàng, giao nhiệm vụ của địa phương, cơ quan báo chí rất khó vận hành ổn định và phát triển.

Điểm thuận lợi của Lào Cai là trước khi hợp nhất, các cơ quan báo chí đã xây dựng xong bộ định mức, đơn giá đối với 4 loại hình báo chí. Khi hợp nhất, tỉnh cho phép tạm thời áp dụng bộ định mức, đơn giá của tỉnh Lào Cai để tiếp tục triển khai hoạt động, nhờ đó cơ quan không bị đứt gãy về nguồn lực tài chính, không lúng túng trong đặt hàng, giao nhiệm vụ hay thanh toán sản phẩm báo chí.

Về mô hình tổ chức, Báo và Phát thanh, Truyền hình Lào Cai không chia tách bộ phận theo từng loại hình báo chí riêng biệt như trước, mà tổ chức theo quy trình sản xuất chuyên môn. Không còn bộ phận chuyên làm báo in, báo điện tử, phát thanh hay truyền hình theo kiểu tách biệt; tất cả vận hành theo hướng đa loại hình, đa nền tảng.

Ở phần trao đổi về từ khóa quan trọng để tiến hành sáp nhập, tinh gọn báo chí thành công, các diễn giả đưa ra những gợi mở cô đọng nhưng giàu ý nghĩa. PGS, TS. Nguyễn Thành Lợi chọn "thực tiễn", bởi mọi mô hình tổ chức mới phải xuất phát từ điều kiện cụ thể của tòa soạn, con người, phương thức sản xuất nội dung và nhu cầu công chúng. Ông Trần Trọng Dũng chọn "dấn thân", nhấn mạnh tinh thần nhập cuộc, sẵn sàng vượt khó của người làm báo. Ông Trần Thanh Lâm chọn "vững vàng", nhấn mạnh niềm tin, bản lĩnh và sự đồng thuận vì mục tiêu phát triển chung của đất nước. Ông Nguyễn Văn Hiếu chọn "đổi mới", còn ông Lê Trường Giang chọn "thay đổi", bởi đây là quá trình chuyển động toàn diện, đòi hỏi các cơ quan báo chí và người làm báo phải sẵn sàng thích ứng.

Những từ khóa ấy, từ "thực tiễn", "dấn thân", "vững vàng", "đổi mới" đến "thay đổi", đã tạo nên điểm nhấn cho Phiên 6: Sắp xếp báo chí không thể chỉ nhìn bằng con số đầu mối giảm đi, mà phải được đo bằng năng lực mới, chất lượng thông tin mới, sức cạnh tranh mới và khả năng phục vụ công chúng tốt hơn.

Trong ngày 20/6, Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026 tiếp tục diễn ra với nhiều phiên thảo luận chuyên sâu, trong đó có các nội dung về bản quyền báo chí trong kỷ nguyên AI, bảo vệ giá trị của nghề báo; sắp xếp hoạt động của các cơ quan báo chí từ góc nhìn người trong cuộc và nhiều vấn đề thiết thực khác của đời sống báo chí hiện nay. Các phiên thảo luận không chỉ là nơi nhận diện thách thức, mà còn là diễn đàn để cơ quan quản lý, cơ quan chủ quản, lãnh đạo tòa soạn và người làm báo cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, đề xuất giải pháp.