Sắp xếp, sáp nhập trường học: Không chỉ là bài toán "gộp điểm trường"

Chính phủ ra Nghị quyết số 105/NQ-CP ngày 08/4/2026 ban hành Chương trình hành động thực hiện Kết luận số 210-KL/TW ngày 12/11/2025 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị trong thời gian tới. 

Tại nghị quyết này, Chính phủ nêu rõ định hướng thực hiện sắp xếp các đơn vị sự nghiệp công lập, giáo dục, y tế và doanh nghiệp Nhà nước theo yêu cầu của Trung ương.

Với các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, Chính phủ định hướng chỉ thực hiện sáp nhập trường, điểm trường trong phạm vi một đơn vị hành chính cấp xã; ưu tiên giữ lại các điểm trường có điều kiện thuận lợi (cơ sở vật chất, giao thông, dân cư tập trung); giải thể các điểm trường lẻ không đạt tiêu chuẩn cơ sở vật chất tối thiểu. Các cơ sở giáo dục thuộc diện dồn ghép phải được chuẩn bị đầy đủ cơ sở vật chất tại điểm trường chính.

Trong đó, Chính phủ lưu ý bảo đảm mỗi đơn vị hành chính cấp xã có ít nhất một trường mầm non, một trường tiểu học và một trường THCS; ưu tiên các mô hình trường phổ thông có nhiều cấp học (tiểu học và THCS) tại các khu vực dân cư thưa thớt hoặc nơi có điều kiện đi lại khó khăn.

Trao đổi về vấn đề này, ông Lô Văn Thiệp, Hiệu trưởng trường PTDT Nội trú THCS Con Cuông, Nghệ An cho biết, tại địa bàn của ông, hiện nay chỉ còn một trường nội trú nên việc tổ chức tương đối ổn định. Tuy nhiên, ở nhiều nơi khác, việc sáp nhập trường lớp vẫn gây ra không ít xáo trộn. Với những khu vực có các trường, điểm trường gần nhau, cách nhau vài km thì việc tổ chức lại tương đối thuận lợi. Nhưng ở các địa phương miền núi, đặc biệt là những huyện vùng cao, khoảng cách giữa các điểm trường rất xa, không hề gần như ở đồng bằng nên việc sắp xếp gặp nhiều khó khăn.

Theo ông, phụ huynh hiện rất lo lắng nếu các điểm trường lẻ bị xóa bỏ và học sinh phải dồn về trường chính. Khi đó, nhiều gia đình buộc phải cho con ở bán trú hoặc nội trú, kéo theo nhiều vấn đề phát sinh. "Chi phí chắc chắn sẽ tăng lên, và thực tế là phát sinh khá nhiều," ông nói.

Ông cũng cho rằng, ngay cả chủ trương phát triển trường liên cấp hay trường nội trú liên cấp cũng đặt ra nhiều thách thức. "Học sinh các độ tuổi khác nhau, ví dụ từ lớp 1 đến lớp 6, có đặc điểm tâm sinh lý hoàn toàn khác biệt. Các em nhỏ, nhất là 5–7 tuổi, cần sự chăm sóc rất khác so với học sinh lớn. Nếu phải học và sinh hoạt tập trung thì công tác chăm sóc, nuôi dưỡng sẽ là vấn đề lớn", ông phân tích.

Việc xóa bỏ các điểm trường lẻ, theo ông, không chỉ là bài toán tổ chức mà còn liên quan trực tiếp đến đời sống người dân. "Yêu cầu này phát sinh nhiều điểm phức tạp, đặc biệt là công tác quản lý và chăm nuôi học sinh", Hiệu trưởng nhấn mạnh.

Từ thực tế đó, ông Thiệp cho rằng khi thực hiện sáp nhập trường theo đơn vị hành chính cấp xã, cần có sự linh hoạt, "độ mở" nhất định. "Phải căn cứ vào điều kiện thực tế của từng địa phương. Có những xã sau sáp nhập diện tích rất rộng, khoảng cách từ nhà đến trường của học sinh rất xa, không thể áp dụng máy móc", ông bày tỏ.

Về tiêu chí giữ hay bỏ điểm trường, ông Thiệp cho rằng cần xem xét cả nguồn lực và nhân lực. "Cơ sở vật chất có thể đầu tư, nhưng nhân lực thì khó hơn. Ở vùng này, đội ngũ giáo viên vừa thiếu, vừa có tình trạng thừa – thiếu cục bộ, không đồng đều," ông chia sẻ.

Là hiệu trưởng một trường liên cấp, ông bày tỏ không ủng hộ mô hình này. Theo ông, việc quản lý một trường có nhiều cấp học là rất khó khăn. "Mỗi cấp học có đặc thù riêng, từ chương trình, phương pháp đến đặc điểm tâm lý học sinh. Gom lại một chỗ thì công tác quản lý sẽ rất phức tạp," ông nói, đồng thời nhấn mạnh thêm khó khăn trong việc tổ chức nội trú cho học sinh nhỏ tuổi.

Ông cũng thừa nhận, lo lắng lớn nhất của phụ huynh hiện nay là con phải đi học xa hơn và chi phí tăng lên khi phải ở bán trú hoặc nội trú. "Nhiều gia đình không yên tâm khi con còn quá nhỏ mà phải sinh hoạt tập thể," ông cho biết.

Ngoài ra, ông cảnh báo việc sáp nhập có thể ảnh hưởng đến công tác huy động học sinh ra lớp. "Ở một số nơi, việc vận động học sinh đi học đã khó. Nếu giải thể điểm trường mà phải di chuyển xa hơn, có thể sẽ có nhiều em không đi học nữa," ông nêu vấn đề.

Theo ông, với học sinh THCS, khoảng 11–12 tuổi, nhiều gia đình có thể chấp nhận cho con đi xa hoặc ở bán trú. Nhưng với học sinh tiểu học, đặc biệt lớp 1, lớp 2, điều này là rất khó. "Trẻ còn quá nhỏ, nhiều phụ huynh không nỡ cho con ở xa. Có người còn tính đến phương án thuê nhà gần trường để ở cùng con vì không yên tâm. Tuy nhiên điều này sẽ ảnh hưởng đến chi phí phát sinh, áp lực tìm việc để có nguồn kinh tế duy trì cuộc sống của nhiều hộ gia đình," ông chia sẻ.