Số lượng hợp tác xã và lao động giảm, xu hướng "tinh gọn để hiệu quả"

Theo kết quả sơ bộ Tổng điều tra kinh tế năm 2026, tính đến cuối năm 2025, khối hợp tác xã (HTX) ghi nhận sự điều chỉnh nhẹ về số lượng nhằm từng bước tối ưu hóa hoạt động. Quá trình củng cố này giúp các HTX tập trung duy trì sự ổn định để bước vào giai đoạn phát triển mới.

Tính đến thời điểm 31/12/2025, cả nước có 17.145 HTX đang hoạt động có kết quả sản xuất kinh doanh. Quy mô này ghi nhận tốc độ giảm 1,0% so với năm 2024, song nếu xét trên chu kỳ dài hạn, khu vực kinh tế tập thể này vẫn duy trì mức tăng trưởng 12,0% so với thời điểm năm 2020. Xét theo ngành kinh tế, quá trình điều chỉnh này diễn ra với những nhịp độ khác nhau giữa các nhóm ngành. 

Trong đó, khu vực Dịch vụ đang thể hiện khả năng thích ứng linh hoạt và vươn lên mạnh mẽ như một "trụ đỡ" mới. Số liệu cho thấy khu vực Dịch vụ là điểm sáng duy nhất duy trì đà tăng trưởng dương về số lượng với 5.781 HTX (tăng 2,9% so với 2024). Không chỉ vậy, đây còn là ngành thu hút lao động lớn nhất khối với 68.491 người, chiếm tỷ trọng áp đảo 43,7%.

Điều này phản ánh xu hướng chuyển dịch rõ nét của kinh tế tập thể từ các lĩnh vực truyền thống (như Nông nghiệp đang giảm mạnh 16,9% lao động) sang các ngành dịch vụ có giá trị gia tăng và khả năng thích ứng linh hoạt hơn với thị trường.

Xét theo vùng kinh tế, sự phân bổ các HTX trên không gian kinh tế cũng định hình rõ năng lực duy trì hoạt động tại từng địa phương. Vùng Đồng bằng sông Hồng tiếp tục là trụ cột dẫn đầu cả nước với 4.532 HTX, tuy nhiên ghi nhận tốc độ giảm 3,0% so với năm 2024 và giảm 2,5% so với năm 2020.

Theo sau là vùng Trung du và miền núi phía Bắc với 3.544 HTX (giảm 0,5% so với 2024 nhưng vẫn tăng bứt phá 31,2% so với 2020). Đáng chú ý, vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên vươn lên thành điểm sáng khi là vùng hiếm hoi đạt tốc độ tăng số HTX dương so với năm trước ở mức 2,2%, đạt quy mô 2.476 đơn vị.

Theo Báo cáo, nhằm duy trì hoạt động ổn định, quy mô lao động trong khu vực HTX có xu hướng giảm nhẹ. Thay vì mở rộng số lượng, các HTX tập trung bố trí lại công việc gọn gàng hơn để tiết kiệm chi phí và bảo vệ các hoạt động thiết thực nhất.

Tổng số lao động làm việc trong các HTX tính đến cuối năm 2025 đạt 156.789 người. Lực lượng này ghi nhận tốc độ giảm 8,9% so với năm 2024 và giảm 6,1% so với năm 2020, cho thấy mức độ chịu tác động nhất định từ quá trình sắp xếp lại nguồn lực sản xuất. Sự sụt giảm lao động diễn ra chủ yếu ở các lĩnh vực truyền thống, trong khi khu vực Dịch vụ nỗ lực duy trì việc làm ổn định.

Tương ứng với bức tranh chung, lực lượng lao động trong các HTX tập trung chủ yếu tại các trung tâm kinh tế trọng điểm nhưng mức độ sử dụng lao động đều đang có xu hướng giảm ở hầu hết các địa bàn.

Vùng Đồng bằng sông Hồng vẫn quy tụ lượng lao động lớn nhất với 50.871 lao động, giảm 3,2% so với năm 2024 và giảm 6,8% so với năm 2020. Vùng Đông Nam Bộ đứng thứ hai với 23.584 người, giảm 11,0% so với năm 2024 và tăng 1,0% so với năm 2020.

Bám sát theo sau là vùng Trung du và miền núi phía Bắc với 23.184 lao động, ghi nhận tốc độ giảm 9,6% so với năm trước và giảm 2,0% so với năm 2020.

Từ diễn biến thu hẹp đồng thời của cả số lượng HTX và lao động, cấu trúc quy mô lao động bình quân trên một HTX tiếp tục thu hẹp.

Năm 2025, quy mô lao động bình quân đạt 9,1 người/HTX. Con số này thấp hơn mức 9,9 người/HTX của năm 2024 và 10,9 người/HTX của năm 2020. Sự thay đổi này cho thấy các HTX đang duy trì quy mô bộ máy tinh gọn, chủ động bố trí lại nguồn nhân lực để tiết kiệm chi phí vận hành và duy trì sự ổn định trước những khó khăn chung.

Thực tế cho thấy, xu hướng HTX "tinh gọn để hiệu quả" trong quản trị nhân sự. Các HTX đang chủ động tiến tới mô hình quản trị tinh gọn, tập trung vào năng suất lao động thực chất thay vì quy mô cơ bắp, nhằm tiết kiệm chi phí vận hành trong giai đoạn khó khăn.