Sửa đổi Nghị định 46: Ba "nút thắt" chiến lược để hài hòa quản lý và đồng hành cùng doanh nghiệp

Dù Nghị quyết 09/2026 ngày 4/2 của Chính phủ đã kịp thời tạo ra "khoảng thở" quý giá khi dời thời hạn áp dụng đến ngày 15/4, nhưng để giải quyết căn cơ bài toán này, bà Phạm Thị Ngọc Thủy- Giám đốc Văn phòng ban nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân đã chỉ ra 03 khía cạnh đặc biệt quan trọng cần xem xét sửa đổi một cách thấu đáo.

Kiên định lộ trình chuyển mạnh từ "Tiền kiểm" sang "Hậu kiểm"

Theo bà Phạm Thị Ngọc Thủy, một trong những điểm gây lúng túng nhất khi thực thi Nghị định 46 chính là sự thay đổi đột ngột về phương thức quản lý. So với Nghị định 15 trước đây, khối lượng và tần suất các mặt hàng phải thực hiện kiểm tra gia tăng rất lớn. Điều này vô hình trung đang đi ngược lại chủ trương lớn của Đảng và Tổng Bí thư là chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Việc đưa nhiều mặt hàng từ diện hậu kiểm sang tiền kiểm không chỉ đòi hỏi năng lực thực thi (hạ tầng, con người) gia tăng đột biến mà còn đặt doanh nghiệp vào thế khó. Khi hàng hóa phải chờ đợi 7-15 ngày để thông quan, chi phí logistics và rủi ro hư hỏng sẽ triệt tiêu năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Bà Thủy nhấn mạnh, sửa đổi Nghị định 46 cần trả lại đúng vị thế cho hậu kiểm, lấy giám sát thị trường làm trọng tâm.

Xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung và cơ chế liên kết liên ngành

Khía cạnh thứ hai bộc lộ qua đợt "nghẽn mạch" vừa rồi là sự thiếu hụt một hệ thống dữ liệu tích hợp và cơ chế điều phối thông suốt. Hiện nay, quản lý an toàn thực phẩm liên đới tới nhiều Bộ ngành và địa phương, nhưng sự phối hợp vẫn còn mang tính cục bộ.

Bà Thủy phân tích, nếu không có một hệ thống dữ liệu dùng chung để nhận diện lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp, cơ quan quản lý sẽ rất khó để đưa ra các quyết định chính xác và kịp thời. Sự lúng túng của các bên trong giai đoạn chuyển tiếp vừa qua chính là minh chứng rõ nhất. Việc sửa đổi tới đây cần coi trọng "số hóa" quy trình, tạo ra một "nhạc trưởng" điều phối chung để tránh tình trạng doanh nghiệp phải loay hoay giữa các tầng nấc quy định.

Hài hòa hóa tiêu chuẩn quốc tế và Quản trị dựa trên rủi ro

Vấn đề cốt lõi cuối cùng được Giám đốc Ban IV đề cập chính là tính tương thích của pháp luật Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế. Rất nhiều doanh nghiệp đặt câu hỏi: Tại sao những lô hàng đã có chứng chỉ uy tín thế giới như ISO, HACCP vẫn phải làm thêm giấy tờ an toàn thực phẩm trong nước theo phương thức thủ công?

Bà Thủy cho rằng, quản lý nhà nước hiện đại không nhất thiết phải kiểm tra tất cả mà cần dựa trên quản trị rủi ro. Việc sửa đổi Nghị định 46 cần tính tới lộ trình thừa nhận lẫn nhau. Nếu chúng ta thừa nhận các tiêu chuẩn quốc tế và áp dụng chế độ kiểm tra giảm cho các doanh nghiệp uy tín, nguồn lực nhà nước sẽ được tập trung vào đúng những đối tượng có nguy cơ cao, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý mà vẫn giải phóng được sức sản xuất.

Những quyết sách dũng cảm của một số địa phương như Tây Ninh, Lào Cai để thông quan hàng hóa cho doanh nghiệp trong những ngày qua là rất đáng trân trọng, nhưng đó mới là các sáng kiến cục bộ. Để tạo ra sự ổn định bền vững, mọi giải pháp cần được thể chế hóa minh bạch trong Nghị định 46 sửa đổi, đặt doanh nghiệp vào trung tâm của quá trình thiết kế và thực thi chính sách.