Nghị định 46: Siết quản lý an toàn thực phẩm từ gốc, tháo gỡ vướng mắc từ thực tiễn

Quản lý theo mẫu, không kiểm tra tràn lan

Trả lời PV Báo Phụ nữ Việt Nam, ông Chu Quốc Thịnh cho biết, Nghị định 46 không phải một văn bản điều chỉnh cục bộ mà là một nghị định mang tính tái cấu trúc mô hình quản lý an toàn thực phẩm, chuyển từ cách tiếp cận quản lý phân tán, manh mún sang mô hình quản lý theo chuỗi, theo rủi ro và theo hậu kiểm. Chính sự thay đổi phương thức này khiến giai đoạn đầu triển khai không tránh khỏi lúng túng tại một số địa phương và lĩnh vực.

Thực tế, ngay khi tiếp nhận phản ánh của Sở Y tế Tây Ninh và một số đơn vị, cá nhân liên quan đến hoạt động kiểm tra nhà nước, Bộ Y tế với vai trò cơ quan đầu mối về an toàn thực phẩm đã phối hợp với các bộ, ngành tổ chức họp khẩn, rà soát toàn bộ nội dung Nghị định 46. Kết quả chưa ghi nhận vướng mắc mang tính chính sách phải sửa đổi, bổ sung nghị định, mà các khó khăn chủ yếu do cách hiểu khác nhau trong quá trình triển khai và sự chuyển đổi từ phương thức quản lý cũ sang phương thức mới.

Ông Chu Quốc Thịnh nhấn mạnh, các vướng mắc phát sinh vừa qua, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp và nhóm sản phẩm tươi sống như rau, củ, quả, là hệ quả của việc các chủ thể thực thi chưa kịp thích nghi với phương thức quản lý mới. Tuy nhiên, đây chỉ là những vướng mắc ngắn hạn. Thông qua các cuộc họp liên ngành và chỉ đạo trực tiếp của Chính phủ, các ách tắc tại cửa khẩu và trong hoạt động kiểm tra nhà nước đã nhanh chóng được tháo gỡ, hoạt động xuất nhập khẩu từng bước được khơi thông trở lại.

Một trong những lo ngại lớn của cộng đồng doanh nghiệp khi Nghị định 46 có hiệu lực là nguy cơ phát sinh thêm thủ tục hành chính, kéo dài thời gian kiểm tra, lấy mẫu, đặc biệt đối với nhóm sản phẩm tươi sống, nông sản, thực phẩm xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, theo ông Chu Quốc Thịnh, đây là cách hiểu chưa đúng về tinh thần và thiết kế chính sách của Nghị định.

Nghị định 46 được xây dựng theo mô hình quản lý rủi ro hiện đại, không áp dụng cơ chế kiểm tra đại trà. Việc kiểm tra, lấy mẫu được thực hiện có chọn lọc, dựa trên các tiêu chí cụ thể như: lịch sử tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp; mức độ rủi ro của nhóm sản phẩm; bản chất sản phẩm (tươi sống, chế biến, nguy cơ cao, nguy cơ thấp), tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đã được công bố; tần suất vi phạm trong lưu thông thị trường.

Theo đó, cơ quan kiểm tra nhà nước không kiểm tra toàn bộ chỉ tiêu một cách cơ học, mà lựa chọn nhóm chỉ tiêu trọng tâm gắn với nguy cơ thực tế của sản phẩm. Cách tiếp cận này giúp vừa đảm bảo yêu cầu quản lý an toàn thực phẩm, vừa tránh tình trạng kiểm tra hình thức, dàn trải, gây lãng phí nguồn lực xã hội và tạo gánh nặng không cần thiết cho doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, Nghị định 46 quy định rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong việc chỉ định và công khai danh sách cơ quan kiểm tra nhà nước, cơ sở kiểm nghiệm đủ điều kiện, công bố công khai để doanh nghiệp chủ động liên hệ, phối hợp. Điều này nhằm hình thành một hệ thống thực thi minh bạch, giảm độ trễ thủ tục và hạn chế ách tắc trong lưu thông hàng hóa.

Siết từ gốc: Khắc phục kẽ hở, nâng chuẩn thị trường

Về mặt chính sách, Nghị định 46 được xây dựng trên 3 trụ cột lớn: Cải cách thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp, phân quyền và siết chặt quản lý an toàn thực phẩm từ gốc. Điều này đồng nghĩa với việc vai trò của chính quyền địa phương được nâng lên rất rõ nét. Địa phương không chỉ là nơi tiếp nhận thủ tục hành chính mà trở thành chủ thể trung tâm trong tổ chức thực thi chính sách, từ hậu kiểm, kiểm tra thị trường, chỉ định cơ quan kiểm tra nhà nước, chỉ định cơ sở kiểm nghiệm, đến tổ chức phối hợp liên ngành và giám sát lưu thông sản phẩm.

Một điểm mới có ý nghĩa rất lớn trong bối cảnh kinh tế số là việc siết chặt quản lý kinh doanh thực phẩm trên các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội. Theo đó, các cơ sở kinh doanh phải công khai hồ sơ công bố, hồ sơ đăng ký, hồ sơ quảng cáo trên các sàn thương mại điện tử. Quy định này không chỉ giúp cơ quan quản lý thuận lợi trong thanh tra, kiểm tra, mà còn tạo điều kiện để người tiêu dùng tham gia giám sát thị trường, góp phần hình thành cơ chế kiểm soát xã hội đối với an toàn thực phẩm.

Theo ông Chu Quốc Thịnh, Nghị định 46 không nhằm tạo thêm rào cản cho doanh nghiệp mà hướng tới nâng chuẩn thị trường, loại bỏ dần những sản phẩm kém chất lượng, thiếu minh bạch, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh cho các doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc.

Về lâu dài, khi hệ thống quản lý vận hành ổn định, mô hình quản lý theo rủi ro, theo hậu kiểm và theo chuỗi sẽ giúp giảm gánh nặng thủ tục, tăng hiệu quả quản lý thực chất, đồng thời bảo vệ tốt hơn quyền lợi và sức khỏe người tiêu dùng.