Tăng hậu kiểm, nâng mức xử phạt đủ sức răn đe nếu vi phạm an toàn thực phẩm
Ảnh minh họa
Sau hơn 15 năm thực thi Luật An toàn thực phẩm, thực tế quản lý liên ngành còn chồng chéo. Hội nghị tham vấn chính sách sửa đổi Luật An toàn thực phẩm do Bộ Y tế tổ chức ngày 9/1/2026 tập trung làm rõ bài toán phân cấp, phân quyền, thống nhất đầu mối, gắn với trách nhiệm người đứng đầu và quản lý an toàn thực phẩm dựa trên mức độ rủi ro.
Điều chỉnh tư duy và phương thức quản lý
Phát biểu tại hội nghị tham vấn chính sách sửa đổi Luật An toàn thực phẩm, TS. Chu Quốc Thịnh, Quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, cho biết thị trường thực phẩm toàn cầu và trong nước đang thay đổi mạnh mẽ, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải điều chỉnh tư duy và phương thức quản lý an toàn thực phẩm.
Theo thống kê giai đoạn 2018–2023, ngành sản xuất thực phẩm đóng góp khoảng 23,9% GDP, trong tổng quy mô nền kinh tế khoảng 430 tỷ USD, cho thấy vai trò trụ cột của lĩnh vực này đối với phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, cùng với sự tăng trưởng nhanh là những thách thức lớn về an toàn thực phẩm.
Trên cơ sở phân tích xu hướng toàn cầu giai đoạn 2025-2045, Cục An toàn thực phẩm xác định 5 xu hướng thực phẩm tương lai, gồm: công nghiệp hóa và công nghệ thực phẩm; truy xuất nguồn gốc số và minh bạch; dinh dưỡng dự phòng và sức khỏe; tính bền vững và kinh tế tuần hoàn; tăng cường mạng lưới an ninh lương thực khu vực.
Trong 10 năm qua, công tác thanh tra, kiểm tra liên ngành về an toàn thực phẩm ghi nhận: ngành Công Thương xử lý 154.095 vụ việc, ngành Nông nghiệp quản lý 288.244 cơ sở, riêng ngành Y tế quản lý hơn 5,3 triệu cơ sở, phát hiện 216.423 cơ sở vi phạm, với số tiền xử phạt trung bình trên 8 tỷ đồng mỗi năm.
Toàn cảnh hội nghị tham vấn chính sách sửa đổi Luật An toàn thực phẩm
Trước những biến động của thị trường và các bất cập sau hơn 15 năm thực thi Luật An toàn thực phẩm, Bộ Y tế xác định việc sửa đổi Luật là yêu cầu cấp bách. Mục tiêu xuyên suốt là đặt người tiêu dùng làm trung tâm, tăng cường bảo vệ sức khỏe nhân dân, đồng thời tạo môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, thuận lợi cho doanh nghiệp.
Theo đó, việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm hướng tới giải quyết kịp thời các hạn chế, vướng mắc trong quy định hiện hành; làm rõ và đề cao trách nhiệm của cơ quan quản lý, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thực phẩm; tăng cường hậu kiểm, giảm tiền kiểm; tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm người đứng đầu.
Luật An toàn thực phẩm sửa đổi làm rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước và gắn với trách nhiệm người đứng đầu
Theo Dự thảo Luật được sửa đổi, tập trung theo 5 nhóm chính sách lớn, cụ thể: Tăng cường quản lý đối với cơ sở, sản phẩm thực phẩm có nguy cơ cao; Phân quyền, phân cấp mạnh cho địa phương, hướng tới quản lý thống nhất một đầu mối; Kiểm soát thực phẩm chế biến, bao gói sẵn trước khi lưu thông theo mức độ nguy cơ.
Đồng thời kiểm soát thực phẩm nhập khẩu tại cửa khẩu dựa trên nguy cơ và lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp; Kiểm soát chặt các chất sử dụng trong sản xuất, chế biến thực phẩm có nguy cơ bị lạm dụng.
Tại Hội nghị tham vấn chính sách, nhiều đại biểu đồng thuận với cách tiếp cận quản lý dựa trên đánh giá rủi ro, phù hợp thông lệ quốc tế, thay cho phương thức quản lý nặng về cấp phép, tiền kiểm.
Đặc biệt, nhóm thực phẩm chức năng, thực phẩm bảo vệ sức khỏe nhất là sản phẩm có nguồn gốc từ dược liệu được đề xuất xếp vào nhóm rủi ro cao, do ranh giới giữa thuốc và thực phẩm ngày càng mờ, tác động trực tiếp đến sức khỏe người sử dụng.
Thống nhất đầu mối, tăng hậu kiểm và ứng dụng công nghệ số
Tại hội nghị, nhiều ý kiến cho rằng cần sớm kiện toàn mô hình quản lý an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất đầu mối, trong đó Bộ Y tế chịu trách nhiệm chung, phối hợp liên ngành với Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường theo chức năng, nhiệm vụ được phân công.
Các đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng bộ tiêu chí, tiêu chuẩn đánh giá mức độ rủi ro của từng nhóm thực phẩm; có lộ trình áp dụng tiêu chuẩn quốc tế phù hợp với điều kiện của hơn 2,4 triệu hộ kinh doanh nhỏ lẻ; đồng thời tăng cường vai trò của hiệp hội ngành hàng, công tác giáo dục, truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về an toàn thực phẩm.
Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên phát biểu
Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên khẳng định việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm là hết sức cần thiết và cấp bách, trong bối cảnh một số doanh nghiệp còn lợi dụng, lách quy định pháp luật để đưa sản phẩm kém chất lượng ra thị trường.
Song song với sửa Luật, Bộ Y tế đã trình Chính phủ Nghị định thay thế Nghị định 15 và đề xuất ban hành Nghị quyết của Chính phủ có giá trị thay thế một số quy định của Luật, nhằm khắc phục ngay các bất cập trước mắt. Dự thảo Luật sẽ được xây dựng theo hướng quản lý chặt theo nguy cơ, tăng hậu kiểm, nâng mức xử phạt đủ sức răn đe, phân cấp mạnh cho địa phương và đẩy mạnh chuyển đổi số, kết nối cơ sở dữ liệu dùng chung giữa các bộ, ngành.
"Hội nghị hôm nay là bước tham vấn quan trọng để hoàn thiện khung chính sách, làm cơ sở trình Chính phủ báo cáo Quốc hội đưa Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) vào Chương trình xây dựng pháp luật năm 2026" - Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên thông tin.
