Tập trung tháo gỡ vướng mắc, khó khăn trong triển khai Luật An toàn thực phẩm

Nhiều tồn tại cần tháo gỡ

Phát biểu tại Hội nghị triển khai Nghị định 46 và Nghị quyết 66 của Chính phủ diễn ra chiều 2/2, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, thực tiễn triển khai Luật ATTP tại các địa phương, doanh nghiệp và trong đời sống xã hội cho thấy nhiều hạn chế, từ chồng chéo thẩm quyền quản lý, bất cập trong kiểm tra chuyên ngành, cho tới mô hình quản lý còn nặng về thủ tục hành chính, giấy tờ. Trên cơ sở tổng kết, đánh giá toàn diện, Bộ Y tế đã báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về sự cần thiết phải sửa đổi Luật An toàn thực phẩm. Dự kiến, dự thảo luật sẽ trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ nhất (dự kiến tháng 4/2026). 

Trong thời gian chờ sửa luật, để tháo gỡ các bất cập trước mắt, Bộ Y tế đã tham mưu Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Nghị định 15/2018/NĐ-CP thông qua việc ban hành Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66/2026/NQ-CP. Quá trình xây dựng các văn bản này được thực hiện đúng quy trình, đúng thẩm quyền, có sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Y tế, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và các bộ, ngành liên quan, đồng thời lấy ý kiến đầy đủ các thành viên Chính phủ trước khi ban hành.

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh, do Nghị định 46 có nhiều nội dung sửa đổi, bổ sung và quy định mới so với Nghị định 15/2018/NĐ-CP, nên trong quá trình triển khai thực hiện, việc một số địa phương, cơ quan, đơn vị còn lúng túng là điều khó tránh khỏi. Bộ Y tế đã tiếp nhận phản ánh từ địa phương và cơ quan báo chí, khẩn trương tổ chức các cuộc họp rà soát, làm rõ vướng mắc, phối hợp với các bộ, ngành liên quan để thống nhất phương án hướng dẫn thực hiện.

Theo Thứ trưởng, vướng mắc lớn nhất hiện nay tập trung vào nội dung kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu, đặc biệt là nhóm nông sản, thủy sản và thực phẩm tươi sống. Đây là nội dung chủ yếu thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định 46, đòi hỏi phải có hướng dẫn cụ thể, thống nhất để bảo đảm triển khai thông suốt trên thực tế, không làm gián đoạn lưu thông hàng hóa nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý an toàn thực phẩm.

Chuyển từ quản lý thủ tục sang quản lý rủi ro

Đánh giá về các điểm mới mang tính "chuyển trục" trong quản lý ATTP, ông Chu Quốc Thịnh, Quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế cho rằng Nghị định 46 và Nghị quyết 66 không đơn thuần là sửa đổi kỹ thuật pháp lý, mà thể hiện sự thay đổi tư duy quản lý. Trọng tâm quản lý được chuyển từ mô hình "quản lý bằng thủ tục" sang "quản lý rủi ro và trách nhiệm pháp lý".

Một trong những thay đổi căn bản nhất là sự dịch chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm thực chất. Trước đây, hoạt động tiền kiểm chủ yếu tập trung vào hồ sơ, giấy tờ hành chính, trong khi kiểm soát thực tế trên thị trường còn hạn chế. Theo mô hình mới, quản lý nhà nước tập trung nhiều hơn vào kiểm tra sản phẩm lưu thông, chuỗi cung ứng, hành vi thực tế của doanh nghiệp và điều kiện bảo đảm an toàn trong quá trình sản xuất, kinh doanh.

Song song với đó là cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính. Các quy định mới cắt giảm nhiều thủ tục không cần thiết, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc giảm thủ tục không đồng nghĩa với nới lỏng quản lý, mà đi kèm với việc tăng trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp, cá nhân đứng tên công bố sản phẩm và chủ thể chịu trách nhiệm về an toàn thực phẩm.

Một điểm mới quan trọng là việc xác lập rõ trách nhiệm pháp lý của "chủ sở hữu sản phẩm thực phẩm". Người đứng tên công bố sản phẩm phải chịu trách nhiệm pháp lý thực sự đối với chất lượng, an toàn của sản phẩm trên thị trường, chấm dứt tình trạng "đứng tên hình thức", né tránh trách nhiệm khi xảy ra vi phạm.

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên khẳng định, trọng tâm hiện nay không phải là sửa đổi nội dung nghị định, mà là tổ chức triển khai thực hiện hiệu quả, thống nhất, đúng quy định pháp luật. Trên cơ sở tổng hợp ý kiến từ địa phương, Bộ Y tế với vai trò cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo quốc gia về an toàn thực phẩm sẽ phối hợp các bộ, ngành ban hành hướng dẫn chung và các văn bản hướng dẫn chuyên ngành, bảo đảm Nghị định 46 được thực hiện thông suốt, đồng bộ trên phạm vi cả nước.