Sửa Luật Nhà ở: Giải toả nỗi lo an cư cho người dân

Điểm mới và quyền lợi của người lao động

Trong nhiều thập kỷ qua, văn hóa sở hữu nhà ở đã ăn sâu bám rễ trong tâm thức của người Việt với quan niệm "an cư mới lạc nghiệp". Tuy nhiên, dưới áp lực đô thị hóa và giá bất động sản tăng phi mã tại các đô thị lớn, giấc mơ sở hữu nhà của người trẻ và lao động thu nhập thấp ngày càng xa vời.

Nhằm giải quyết triệt để bài toán này, dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) được xây dựng tinh gọn với 13 chương, trong đó điểm sáng lớn nhất là việc bổ sung một chương riêng về nhà ở cho thuê. Theo Ban soạn thảo, chương này chia thành ba cấu phần trọng điểm gồm: Nhà ở cho thuê đầu tư bằng vốn Nhà nước; nhà ở cho thuê không bằng vốn Nhà nước; và nhà lưu trú cho chuyên gia, người lao động ngoài khu công nghiệp.

Để cụ thể hóa các cấu phần này vào đời sống, dự thảo luật đã thể chế hóa đầy đủ quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước về phát triển nhà ở gắn với an sinh xã hội. Cụ thể, luật quy định đối tượng được thuê nhà ở là công dân Việt Nam có khó khăn về nhà ở hoặc có nhu cầu thuê. Trong trường hợp số lượng đăng ký vượt quá nguồn cung, việc xét ưu tiên sẽ được thực hiện theo thứ tự chặt chẽ, từ người có công với cách mạng, thân nhân liệt sĩ, người khuyết tật, người cao tuổi, hộ gia đình chưa được bố trí tái định cư khi bị thu hồi nhà, cho đến chuyên gia, nhà khoa học và hộ gia đình có từ 2 con đẻ trở lên.

Việc làm rõ các nhóm đối tượng này không chỉ bảo đảm tính minh bạch mà còn cho thấy chính sách nhà ở đã gắn kết chặt chẽ với mục tiêu phát triển nguồn nhân lực. Nhờ đó, thông qua các quy định mới, người lao động sẽ được mở rộng tối đa cơ hội tiếp cận nhà ở chính thống mà không bị bó hẹp trong nhóm thu nhập thấp đặc thù. Thay vì phải chật vật trong các khu trọ tự phát, họ sẽ được thụ hưởng không gian sống chuẩn mực tại các khu nhà quy mô lớn, gắn liền với hạ tầng đồng bộ, mô hình giao thông TOD và gần khu công nghiệp, trường học. 

Bên cạnh đó, nhờ cơ chế giá thuê tính đúng chi phí thực tế cùng hệ thống hợp đồng dài hạn được pháp luật bảo vệ nghiêm ngặt, người thuê sẽ được giải tỏa hoàn toàn nỗi lo tăng giá trọ vô tội vạ hay bị đòi phòng bất ngờ để an tâm bám trụ lâu dài.

Nguyện vọng thiết thực người lao động và bài toán nguồn cung

Những điểm mới trong dự thảo luật đã đi thẳng vào những vấn đề thiết thực, giải tỏa nỗi lo an cư của hàng triệu người lao động.

Câu chuyện của anh Nguyễn Thành Nam, mới chuyển từ Ninh Bình lên Hà Nội làm việc được 2 năm, là minh chứng cho áp lực của thế hệ trẻ trước ngưỡng cửa hôn nhân. Chuẩn bị cưới vợ, anh Nam vấp phải mong muốn của bạn đời là phải mua được nhà tại Thủ đô rồi mới cưới. Anh Nam tâm sự: "Với mức thu nhập hiện nay, việc sở hữu nhà tại Hà Nội gần như là điều không thể. Do đó, mong mỏi lớn nhất của những người trẻ như chúng tôi không chỉ là có nhà để thuê, mà là sự ổn định lâu dài. Tôi kỳ vọng khi luật mới đi vào cuộc sống, các hợp đồng thuê nhà dài hạn sẽ được pháp luật bảo vệ nghiêm ngặt, chấm dứt cảnh năm nào cũng nơm nớp lo chủ nhà tăng giá trọ vô tội vạ hay đòi lại phòng bất ngờ. Nếu có được những khu nhà cho thuê quy chuẩn, giá cả hợp pháp và ổn định, đó sẽ là lối thoát để chúng tôi tự tin xây dựng tổ ấm."

Trong khi đó, hoàn cảnh của chị Phạm Thu Hoa, mẹ đơn thân nuôi hai con nhỏ tại phường Long Biên, Hà Nội, lại cho thấy nỗi vất vả của người đi thuê trọ tự do khi thiếu vắng hành lang pháp lý bảo vệ. Công việc bận rộn, chị Hoa lại liên tục phải đối mặt với cảnh chủ nhà đột ngột hủy hợp đồng hoặc tăng giá thuê vô lý: "Mẹ con tôi bao năm nay lang bạt hết xóm trọ này đến xóm trọ khác, cứ dăm ba bữa chủ nhà lại tăng giá hoặc đòi lại phòng là lại chuyển đồ, cực lắm. Tiền trọ chiếm phần lớn thu nhập khiến việc nuôi hai đứa con nhỏ lúc nào cũng chật vật. Nghe thông tin Luật Nhà ở sắp tới mở rộng cửa cho thuê dài hạn với hạ tầng đồng bộ, ba mẹ con chỉ mong ước có thể sớm tiếp cận được những khu nhà ở ổn định như vậy để chấm dứt cảnh trọ bấp bênh, an tâm làm ăn lâu dài."

Hiểu được mong mỏi đó của người dân, Bộ Xây dựng cho biết dự thảo luật đã thiết kế một hành lang pháp lý đồng bộ với nhiều chính sách ưu đãi vượt trội nhằm thu hút doanh nghiệp đầu tư xây dựng nhà cho thuê.

Cụ thể, các dự án đầu tư bằng vốn Quỹ nhà ở sẽ được tận dụng diện tích kinh doanh thương mại để tạo nguồn thu vận hành và nhận bù chi phí từ ngân sách khi thiếu hụt. Đối với các dự án ngoài vốn nhà nước, chủ đầu tư được hưởng loạt ưu đãi lớn như giao đất không qua đấu thầu, miễn tiền sử dụng đất và tiền thuê đất, ưu đãi thuế VAT, thuế thu nhập doanh nghiệp, cùng quyền kết hợp kinh doanh thương mại để cân đối tài chính. Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng được tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng Phát triển Việt Nam và các tổ chức tín dụng.

Những chính sách này đóng vai trò quan trọng trong việc huy động nguồn lực xã hội, giảm áp lực ngân sách và tạo ra các dự án quy mô lớn. Tuy nhiên, thực tiễn đặt ra yêu cầu ưu đãi cho chủ đầu tư cần phải đi đôi với trách nhiệm xã hội tương ứng. Xây dựng nhiều nhà cho thuê mới chỉ giải quyết được bài toán nguồn cung, nhưng nếu giá thuê quá cao, người lao động thu nhập thấp vẫn sẽ bị bỏ lại. Do đó, các chính sách hỗ trợ về đất đai, tài chính của Nhà nước cần gắn liền với cơ chế chuyển hóa thành mức giá thuê phù hợp. Ngược lại, chính sách cũng cần đảm bảo sự linh hoạt để doanh nghiệp duy trì động lực đầu tư lâu dài.

Việc bổ sung quy định về nhà ở cho thuê trong dự án Luật Nhà ở (sửa đổi) không chỉ tạo hành lang pháp lý minh bạch cho thị trường, mà còn mở ra cơ hội thiết thực để người dân tiếp cận nơi ở an toàn, ổn định. Khi việc thuê nhà được nhìn nhận như một lựa chọn an cư lâu dài, chính sách sẽ thực sự bám sát thực tiễn, góp phần bảo đảm an sinh xã hội.