Sửa Luật Tiếp cận thông tin: Khắc phục bất cập, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số

Sáng 9/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI đã nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).

Việc sửa đổi luật nhằm nâng cao tính công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan nhà nước và đáp ứng nhu cầu tiếp cận thông tin ngày càng cao của công dân trong kỷ nguyên số.

Đa dạng hóa hình thức cung cấp thông tin

Trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, việc xây dựng dự án Luật nhằm thay thế Luật Tiếp cận thông tin năm 2016. Mục tiêu cốt lõi là tiếp tục thể chế hóa các đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước; thực hiện hiệu quả phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng.” Đồng thời, luật mới sẽ tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động cung cấp thông tin và giải quyết những vướng mắc, bất cập trong thực tiễn thi hành luật cũ, phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp hiện nay.

Về phạm vi điều chỉnh, Luật quy định về việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân; nguyên tắc, trình tự, thủ tục thực hiện quyền; cùng trách nhiệm, nghĩa vụ của cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu.

Dự thảo Luật mới được thiết kế gọn nhẹ hơn, gồm 04 chương, 31 điều (giảm 01 chương và 06 điều so với Luật năm 2016). Trong đó, có nhiều điểm mới đáng chú ý về phạm vi và trách nhiệm cung cấp thông tin. Cụ thể, dự thảo điều chỉnh trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp xã theo hướng: chỉ cung cấp thông tin do mình tạo ra, không cung cấp thông tin do mình nhận được (trừ trường hợp để bảo vệ lợi ích công cộng và sức khỏe cộng đồng). Quy định này nhằm tránh tạo áp lực quá lớn cho cấp xã khi tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.

Đặc biệt, tại Điều 17, dự thảo Luật đã mở rộng các thông tin phải được công khai, bảo đảm đồng bộ với các luật chuyên ngành (y tế, giáo dục, văn hóa, môi trường, đất đai, xây dựng...). Điều này tạo điều kiện thuận lợi để người dân tự do tiếp cận các thông tin liên quan mật thiết đến đời sống, sản xuất, kinh doanh và sức khỏe cộng đồng.

Bên cạnh đó, dự thảo đa dạng hóa các hình thức cung cấp thông tin, kết hợp linh hoạt giữa phương thức truyền thống và công nghệ số để người dân tiếp cận nhanh chóng, tiết kiệm chi phí. Các quy định về thời gian, thời hạn giải quyết thủ tục cung cấp thông tin cũng được rút ngắn.

Tăng cường trách nhiệm giải trình, công khai, minh bạch

Trình bày Báo cáo thẩm tra dự thảo Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nêu rõ, Ủy ban cơ bản tán thành với quy định của dự thảo Luật. Việc sửa đổi sẽ góp phần tăng cường trách nhiệm giải trình, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí, đáp ứng nhu cầu tiếp cận thông tin ngày càng cao của công dân.

Cơ quan thẩm tra đánh giá cao việc dự thảo bổ sung trách nhiệm cung cấp thông tin của các đơn vị sự nghiệp công lập (Điều 1). Đây là những chủ thể cung cấp dịch vụ công có sử dụng ngân sách nhà nước, hoạt động trong các lĩnh vực sát sườn với người dân như giáo dục, y tế, bảo trợ xã hội... nên việc bổ sung này là hoàn toàn phù hợp.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng nhất trí với nhiều nội dung cụ thể như: Mở rộng chủ thể được Nhà nước hỗ trợ khi tiếp cận thông tin (người dân tộc thiểu số, người ở biên giới, hải đảo, vùng khó khăn - Điều 3); Giao Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, cấp xã tự xác định đơn vị đầu mối cung cấp thông tin (Điều 10); Quy định rõ chủ thể giám sát (Điều 12); và các quy định về thông tin công dân không được tiếp cận, tiếp cận có điều kiện, công khai trên nền tảng số (Điều 15, 16, 19).

Tuy nhiên, để hoàn thiện dự thảo Luật, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu một số nội dung: Xem xét mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với các tổ chức khác có sử dụng ngân sách, tài sản công (như tổ chức chính trị - xã hội, hội quần chúng được giao nhiệm vụ); nghiên cứu bổ sung các đối tượng yếu thế khác (người cao tuổi, người nghèo, trẻ em...) được áp dụng quy định đặc thù tại Điều 7 để bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát các thông tin bắt buộc phải công khai trên nền tảng số và các giới hạn tiếp cận thông tin để bảo đảm đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành; chỉnh lý dự thảo Luật theo hướng quy định khái quát, mang tính nguyên tắc, giao Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành, đáp ứng đúng yêu cầu đổi mới tư duy trong xây dựng pháp luật.