Hai câu chuyện - hai lý do tham gia thị trường lao động sau nghỉ hưu

Vào ngày mà cặp vợ chồng Gayle Arrowood và Mark Arrowood nghỉ hưu và chia tay với công việc tại phòng thí nghiệm của Bộ Năng lượng Hoa Kỳ, họ đã lái xe thẳng đến thị trấn nghỉ dưỡng Sun Valley. Không phải họ dành thời gian để tận hưởng cuộc sống khi về già mà bắt đầu một công việc mới: Làm nghề pha chế đồ uống tại khu trượt tuyết.

Trong suốt sự nghiệp kéo dài nhiều thập kỷ trong phòng thí nghiệm, Mark đã chăm chỉ làm việc để từ một người gác cửa trở thành một người quản lý, còn Gayle đi học bổ túc ban đêm để trở thành nhân viên sắp xếp lịch trình cho các dự án của phòng thí nghiệm. Vì họ sống cách xa nơi làm việc nên họ từng phải thức dậy lúc 3 hoặc 4 giờ sáng mỗi ngày. Công việc có nhiều khía cạnh thú vị, nhưng cũng không thiếu những trận "đấu đá" nội bộ và áp lực thăng tiến thường trực.

"Chúng tôi từng là nhân viên văn phòng, là thư ký hành chính, là quản lý và bây giờ, sau khi nghỉ hưu, chúng tôi đang vận chuyển các bịch nước đá và thùng rượu. Chúng tôi từng là những nhân viên với thu nhập hàng nghìn đô. Bây giờ, chúng tôi đang được trả mức lương tối thiểu", Gayle nói thêm: "Và chúng tôi yêu thích điều này".

Trong khi đó, cách khu nghỉ mát gần 1.500km, Julie Diaz đã nghỉ công việc trợ lý luật sư vào mùa xuân năm ngoái một cách chóng vánh và không mấy êm đẹp. Giờ đây, ở tuổi 70, Diaz đang làm việc ngày đêm. Bà vừa nhận việc tại Home Instead, dịch vụ chăm sóc tại nhà cho người cao tuổi. Bà đang làm ca đêm kéo dài 12 tiếng để chăm sóc một người đàn ông 79 tuổi mắc bệnh Parkinson và chứng mất trí nhớ nhẹ.

Sau giờ làm việc, bà chợp mắt một lúc rồi lái xe hơn 80 cây số để trông em bé cho con gái của mình. Con gái bà mới ly thân và vừa bắt đầu làm việc tại một nhà hàng. Vì vậy, con bà cần người chăm sóc những đứa trẻ.

Thị trường lao động đang thay đổi

Vài năm trở lại đây, thị trường lao động Mỹ đã có những thay đổi quan trọng. Việc "tái nhập" thị trường lao động đã chuyển từ "kiếm thêm thu nhập" thành "điều bắt buộc" đối với nhiều người. Diaz nói: "Tất cả chúng tôi đều đang chịu ảnh hưởng của giá nhiên liệu và thực phẩm cao. Tôi chưa từng trải qua một khoảng thời gian khó khăn như vậy trong cuộc đời".

Cục Thống kê Lao động Hoa Kỳ dự báo, 75 tuổi trở lên là nhóm tuổi duy nhất có tỷ lệ tham gia lực lượng lao động dự kiến sẽ tăng trong thập kỷ tới. Số lao động đến từ nhóm tuổi này vào năm 2030 gần gấp đôi so với 2022. Khi đó, gần 10% lực lượng lao động ngoài quân đội ở tuổi trên 65.

Trên thế giới, thị trường lao động của nhiều quốc gia khác cũng đang chứng kiến sự quay trở lại của những công dân cao tuổi. Tại Nhật Bản, Bộ Nội vụ và Truyền thông của nước này cho biết số người lao động trên 65 tuổi đã tăng liên tiếp trong 18 năm, với hơn một nửa số người trong độ tuổi 65-69 và một trong ba số người trong độ tuổi 70-74 vẫn tiếp tục làm việc.

Theo tập đoàn tư vấn hàng đầu thế giới Bain & Company, thế giới sẽ có thêm khoảng 150 triệu lao động trên 55 tuổi vào cuối thập niên này. Báo cáo cho thấy vào năm 2031, người cao tuổi sẽ chiếm hơn một phần tư lực lượng lao động tại Canada, Đức, Vương quốc Anh, Nhật Bản, Hoa Kỳ và Italy. Thị trường lao động của các quốc gia khác như Trung Quốc và Brazil chứng kiến sự thay đổi tương tự.

Đối với rất nhiều người, quyết định tiếp tục làm việc chủ yếu vì nhu cầu tài chính. Một nghiên cứu năm 2021 của Trung tâm Nghiên cứu Hưu trí, Đại học Boston cho thấy: Ngay cả trước đại dịch, 36% người Mỹ từ 65 đến 69 tuổi cạn kiệt tài chính sau khi trang trải chi phí cho các dịch vụ chăm sóc tối thiểu (minimal care). Đối với những người không có bằng cấp trung học, người da màu và phụ nữ chưa lập gia đình thì vấn đề còn khó khăn hơn.

Tuy nhiên, xu hướng làm việc này còn có sự tham gia của những người khá giả hơn. Theo một khảo sát năm 2014, trong nhóm những người "nghỉ hưu một phần" (nghỉ hưu nhưng vẫn làm việc bán thời gian hoặc làm việc thời vụ), 80% cho biết họ làm việc vì mong muốn được làm việc thực sự. Mặc dù có thêm thu nhập là một phần của quyết định, nhưng lý do chủ yếu vẫn là họ cảm thấy những công việc này thú vị và có ích cho cuộc sống của họ.

Lý giải được sức hút của những công việc này đối với những người cao tuổi có thể giúp chúng ta có thêm những góc nhìn mới về mối quan hệ của mỗi cá nhân với công việc và sự nghiệp của mình.

"Nghỉ hưu một phần" - lựa chọn không dành cho tất cả

Trên thực tế, những ngày dài nối tiếp nhau không có công việc để lấp đầy thời gian rảnh có thể sẽ dẫn đến sự chán nản. Làm việc cung cấp sự tổ chức, những giao tiếp xã hội và thậm chí cả các hoạt động thể chất cơ bản. "Khi bạn làm việc, bạn có lý do để thức dậy vào buổi sáng," Nancy K. Schlossberg, chuyên gia hưu trí và giáo sư danh dự ngành tâm lý học tham vấn tại Đại học Maryland College Park (khu vực Thủ đô Washington D.C, Hoa Kỳ), giải thích.

Quan trọng hơn, những người "nghỉ hưu một phần" thường lựa chọn các công việc ít áp lực hơn. Vợ chồng Gayle Arrowood và Mark Arrowood ở trên là một ví dụ. Tại khu trượt tuyết, họ không có nguyện vọng thăng tiến. Họ làm việc theo mùa, cho phép họ có nhiều thời gian để đi du lịch và theo đuổi những mục tiêu khác. Họ được trao các quyền lợi đặc biệt của nhân viên như vé trượt tuyết miễn phí và quan trọng nhất, họ có thể nghỉ việc bất cứ lúc nào mang lại cho đôi vợ chồng cảm giác tự chủ và độc lập.

Tất nhiên, những lợi ích của lối sống nghỉ hưu một phần này chỉ dành cho một vài cá nhân nhất định - những người có đủ tài chính để làm việc theo cách họ mong muốn. Đối với Diaz, bà dự định sẽ tiếp tục làm việc lâu dài vì những thúc ép về chi phí cuộc sống hơn là sự yêu thích. Vào năm ngoái, cứ mỗi lần đổ đầy bình xăng bà sẽ chi 40 đô la nhưng giờ đã phải trả gần 60 đô la. Bà cũng đang giúp một người cháu gái trả tiền thuê nhà sau khi mất việc tại một đại lý bán ô tô.

Diaz nói: "Nếu tôi không có công việc này, tôi sẽ không thể giúp đỡ gia đình mình. Miễn là sức khỏe của tôi tốt, tôi sẽ làm điều đó".

Những người đủ tài chính để làm những công việc họ yêu thích khi nghỉ hưu có thể sử dụng khoảng thời gian này để theo đuổi ước mơ thời trẻ hoặc tìm kiếm những đam mê mới.

Với lao động trẻ, họ đang có những nhìn nhận khác hơn khi gắn liền cuộc đời mình vào một việc nào đó phải lao động liên tục hơn 60 năm trước khi nghỉ hưu. Họ muốn hướng tới những điều thực sự yêu thích trong một công việc hơn là chỉ tìm kiếm thu nhập.

Số liệu cho thấy những lao động trẻ tại Hoa Kỳ đang làm điều đó. Hơn 50 triệu người ở quốc gia này đã nghỉ việc vào năm 2022, nhiều người trong số họ đang tìm kiếm điều gì đó tốt hơn - bớt bào mòn hơn, thỏa mãn hơn, cân bằng hơn.

Còn đối với những người mà nghỉ việc không phải là một lựa chọn khả thi, có lẽ họ sẽ phải tiếp tục với công việc hiện tại. Họ nhìn những người "nghỉ hưu một phần" như hình mẫu của một công việc mơ ước - linh hoạt, có ý nghĩa và có tiềm năng tái tạo ở mọi lứa tuổi.