Thảm sát ở Đồng Nai: Khi tình yêu biến thành sự chiếm hữu
Từ chuyện chia tay, một nam thanh niên ở Đồng Nai đã tấn công những người không liên quan, khiến 3 người tử vong, 1 người bị thương nặng. Chuyên gia tâm lý cho rằng, phía sau những vụ án “trả thù tình” không đơn thuần là cơn ghen hay phút nóng giận, mà có thể là sự đứt gãy những giới hạn đạo đức và khả năng kiểm soát hành vi.
Khi tình yêu bị nhìn như quyền sở hữu
Phân tích từ vụ việc ở Đồng Nai và những vụ án có tính chất tương tự, chuyên gia tâm lý Lê Anh cho rằng cần phân biệt rõ tình yêu với sự chiếm hữu.
Tình yêu là sự tự nguyện, trong đó mỗi người đều là một cá thể độc lập, có quyền lựa chọn ở lại hoặc rời đi. Khi một người coi tình yêu như quyền sở hữu, họ có thể hình thành suy nghĩ: "Em là người yêu của tôi, nên em thuộc về tôi". Vì thế, việc chia tay có thể bị nhìn nhận như một sự phản bội, xúc phạm hoặc tước đoạt thứ mà họ cho rằng mình có quyền sở hữu.
Tuy nhiên, theo chuyên gia, thất tình, bị từ chối hay tổn thương trong tình yêu là trải nghiệm mà rất nhiều người từng trải qua, nhưng không phải ai cũng tìm cách trả thù.
Sự khác biệt nằm ở nền tảng tâm lý và nhân cách của mỗi người, được hình thành qua quá trình dài, từ cách nuôi dưỡng, giáo dục trong gia đình đến khả năng chấp nhận sự từ chối, điều chỉnh cơn giận, kiểm soát xung động, sự đồng cảm và những hàng rào đạo đức bên trong.
Vì vậy, không thể chỉ dùng hai chữ "cuồng ghen" để giải thích cho hành vi tàn bạo. Ghen tuông hay bị từ chối có thể là tác nhân kích hoạt, nhưng không tự nó tạo ra một người sẵn sàng tước đoạt mạng sống của người khác.
"Muốn hiểu hành vi ấy, phải nhìn sâu hơn vào con người đứng phía sau hành vi và quá trình đã hình thành nên con người ấy", chuyên gia Lê Anh nói.
Nghi can Nguyễn Đức Anh trong vụ thảm án tại Đồng Nai.
Vì sao lại tấn công người vô can?
Điểm đặc biệt nghiêm trọng trong vụ việc ở Đồng Nai là sau khi không thể tiếp cận bạn gái cũ, nghi phạm lại chuyển sang tấn công những người hoàn toàn không liên quan, trong đó có trẻ nhỏ.
Theo chuyên gia Lê Anh, đây là chi tiết cho thấy hành vi đã vượt khỏi phạm vi của một xung đột tình cảm thông thường.
Trong trạng thái tức giận, kích động cực độ, một người có thể xuất hiện hiện tượng chuyển dịch mục tiêu của cơn giận. Khi không thể tấn công người mà họ cho là nguyên nhân gây ra tổn thương, họ tìm một đối tượng khác để trút bỏ cảm xúc thù hận.
Tuy nhiên, không phải cứ tức giận là con người sẽ chuyển sang tấn công người vô can. Khả năng dừng lại trước một hành vi gây hại còn phụ thuộc vào mức độ kiểm soát xung động, sự đồng cảm, khả năng nhận thức hậu quả và những chuẩn mực đạo đức bên trong.
""Không nên vội quy kết đây đơn thuần là mất kiểm soát vì tức giận. Để một người vượt qua ranh giới đạo đức, gây hại cho người vô can, cần nhìn sâu hơn vào nền tảng tâm lý và nhân cách. Cần có thêm thông tin từ nghi phạm để hiểu những khuất tất nội tâm và quá trình dẫn đến hành vi ấy", chị Lê Anh nói.
Đừng xem nhẹ những lời đe dọa
Theo chuyên gia tâm lý, trong nhiều trường hợp bạo lực từ người yêu hoặc người cũ, trước khi xảy ra hành vi nghiêm trọng thường đã xuất hiện những dấu hiệu kiểm soát và đe dọa có tính chất leo thang.
Ban đầu, người này có thể nhắn tin dồn dập, liên tục gọi điện, theo dõi, kiểm tra điện thoại, kiểm soát các mối quan hệ. Sau đó, khi không chấp nhận chia tay, họ có thể tìm gặp bằng mọi giá, tìm đến nhà hoặc nơi làm việc… thậm chí đe dọa tự sát, giết đối phương hoặc sát hại cả gia đình.
"Không nên xem những hành vi ấy đơn thuần là biểu hiện của yêu quá, ghen quá hay không chịu mất người yêu. Khi một người không tôn trọng ranh giới và quyền lựa chọn của đối phương, đồng thời mức độ kiểm soát và đe dọa ngày càng tăng, đó là những tín hiệu báo động", chuyên gia Lê Anh nói.
Chuyên gia tâm lý Lê Anh.
Khi nhận thấy những dấu hiệu đe dọa, người trong cuộc không nên chờ đến khi người kia thực sự ra tay mới tìm kiếm sự bảo vệ. Cần lưu giữ tin nhắn, cuộc gọi và các bằng chứng liên quan; tránh gặp riêng đối phương, đồng thời thông báo cho người thân, bạn bè, hàng xóm và cơ quan chức năng để chủ động có biện pháp bảo vệ.
Một số người vì sợ gia đình trách mắng hoặc lo ngại ảnh hưởng đến bản thân nên chọn cách giấu kín mối quan hệ và những lời đe dọa mình đang phải đối diện. Điều này có thể khiến người thân không kịp nhận biết nguy cơ để hỗ trợ.
Với trường hợp người yêu cũ mới chỉ có biểu hiện níu kéo, ám ảnh nhưng chưa có dấu hiệu đe dọa hoặc bạo lực rõ ràng, chuyên gia cho rằng việc chia tay cần rõ ràng, dứt khoát trên tinh thần tôn trọng.
"Cần nói rõ lý do không thể tiếp tục mối quan hệ, thiết lập ranh giới và không để người có nguy cơ bạo lực tiếp tục kiểm soát hoặc tiếp cận. Điều quan trọng không phải là cố làm cho người kia hiểu ra, mà là ưu tiên sự an toàn của bản thân", chuyên gia Lê Anh nhấn mạnh.
