“Thần thánh hóa” xạ đen chữa ung thư

Niềm tin mù quáng

Chỉ cần gõ cụm từ "xạ đen chữa ung thư" trên các nền tảng mạng xã hội, người đọc dễ dàng bắt gặp hàng loạt câu chuyện được kể lại với giọng điệu đầy hy vọng: Người bệnh uống nước xạ đen "khỏi u", khối u "teo nhỏ", sức khỏe "hồi phục thần kỳ" mà không cần hóa trị hay phẫu thuật. Từ những đoạn video ngắn cho đến các bài viết chia sẻ trong hội nhóm kín, xạ đen được coi như một "thần dược", thậm chí được khuyên dùng như phương án thay thế hoàn toàn cho y học hiện đại.

Trong khi đó, tại các bệnh viện chuyên khoa ung bướu, không ít bác sĩ đang chứng kiến những hệ lụy nặng nề từ niềm tin thiếu kiểm chứng ấy. Xạ đen, một vị thuốc quý của y học cổ truyền, có giá trị nhất định trong hỗ trợ sức khỏe. Nhưng khi bị thần thánh hóa, được sử dụng sai vai trò, loại thảo dược này đã góp phần khiến nhiều bệnh nhân đánh mất "thời gian vàng" trong điều trị ung thư.

Tại Bệnh viện K, người đàn ông 57 tuổi được chẩn đoán ung thư thực quản, có chỉ định phẫu thuật. Thay vì tuân thủ phác đồ điều trị, bệnh nhân quyết định về nhà uống xạ đen kết hợp lá đu đủ đực. Hai tháng sau, ông quay trở lại bệnh viện trong tình trạng thể trạng suy kiệt, cân nặng chưa đến 45 kg. Khối u phát triển nhanh, bít tắc hoàn toàn thực quản khiến ông không thể ăn uống. Các bác sĩ buộc phải mở thông dạ dày để bơm thức ăn và tiến hành xạ trị nhằm thu nhỏ khối u. Nhưng lúc này, mọi can thiệp chỉ mang tính tạm thời. Cơ hội điều trị triệt căn gần như đã khép lại.

Nhiều bác sĩ chuyên ngành ung bướu cho biết họ thường xuyên gặp những bệnh nhân quay lại bệnh viện trong tình trạng muộn hơn chỉ vì đặt niềm tin quá lớn vào các phương pháp điều trị không chính thống. ThS.BS Nguyễn Duy Anh, chuyên gia ung bướu, từng tiếp nhận một nữ bệnh nhân 42 tuổi, quê Hải Phòng, mắc ung thư vú di căn phổi giai đoạn cuối. Điều đáng tiếc là người phụ nữ này đã phát hiện bệnh từ giai đoạn sớm. Hai năm trước, khi tự sờ thấy khối u nhỏ ở vú phải kèm cảm giác nhức nhẹ, chị đến bệnh viện thăm khám và được chẩn đoán ung thư vú thể carcinoma xâm nhập. Thế nhưng sau đó, chị từ chối điều trị theo phác đồ và lựa chọn về nhà uống thuốc nam, trong đó có xạ đen.

Bệnh nhân kể lại, thời gian đầu, các triệu chứng đau nhức giảm dần khiến chị tin rằng bệnh đang "thuyên giảm". Chính cảm giác chủ quan ấy đã khiến chị không tái khám. Chỉ đến khi khối u vú tăng kích thước rõ rệt, đau nhiều hơn, vùng da vú trở nên sần cứng, chị mới quay lại bệnh viện. Kết quả chụp CT-scan toàn thân cho thấy khối u vú phải đã đạt kích thước 25x52 mm, xuất hiện nhiều hạch to và các nốt mờ ở phổi 2 bên - dấu hiệu của ung thư giai đoạn IV.

Ở giai đoạn này, theo các bác sĩ, y học hiện đại không còn khả năng chữa khỏi hoàn toàn. Điều trị chỉ nhằm mục tiêu kiểm soát bệnh, kéo dài thời gian sống và giảm triệu chứng. Người bệnh phải đối mặt với liệu trình dài, chi phí lớn, nguy cơ kháng thuốc tăng dần và những biến chứng tại chỗ như đau, loét da, chảy máu, ảnh hưởng nặng nề đến chất lượng cuộc sống. "Nếu bệnh nhân điều trị ngay từ giai đoạn sớm, tiên lượng hoàn toàn khác", ThS.BS Nguyễn Duy Anh chia sẻ.

Không phải thuốc chữa ung thư

Trên thực tế, giá trị của cây xạ đen không phải là điều hoàn toàn vô căn cứ. Từ cuối những năm 1990, GS.TS Lê Thế Trung cùng các cộng sự tại Học viện Quân y đã thực hiện những nghiên cứu ban đầu về loại cây này. Kết quả cho thấy xạ đen chứa nhiều hợp chất sinh học như flavonoid, quinone, polyphenol… có khả năng chống oxy hóa, hỗ trợ bảo vệ tế bào và ức chế sự phát triển của một số dòng tế bào ung thư trong điều kiện phòng thí nghiệm.

Nhiều quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc cũng có các nghiên cứu tiền lâm sàng về xạ đen. Một số thử nghiệm trên động vật cho thấy chiết xuất từ cây xạ đen có thể làm chậm sự phát triển của khối u, thúc đẩy quá trình chết theo chương trình của tế bào ung thư và hỗ trợ chức năng gan. Những kết quả này góp phần củng cố tiềm năng của xạ đen trong lĩnh vực hỗ trợ điều trị.

Tại Việt Nam, một số cơ sở y học cổ truyền, trong đó có Viện Y Dược học cổ truyền Quân đội, đã ứng dụng xạ đen như một thành phần hỗ trợ trong phác đồ điều trị cho bệnh nhân ung thư gan, phổi, dạ dày, đại tràng. Theo các bác sĩ, khi được sử dụng đúng cách và đúng chỉ định, xạ đen có thể giúp giảm đau, cải thiện chức năng gan, nâng cao thể trạng và giúp người bệnh dung nạp tốt hơn các phương pháp điều trị chính như hóa trị hay xạ trị.

Tuy nhiên, điểm mấu chốt mà các chuyên gia luôn nhấn mạnh là, cho đến nay, chưa có bất kỳ nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn, được kiểm chứng chặt chẽ nào chứng minh xạ đen có thể tiêu diệt tế bào ung thư hoặc thay thế các phương pháp điều trị ung thư chính thống trên người. Những kết quả tích cực mới chỉ dừng lại ở mức độ hỗ trợ, chủ yếu trong môi trường phòng thí nghiệm hoặc trên động vật.

Một vấn đề khác ít được người bệnh quan tâm là nguy cơ tác dụng phụ khi sử dụng thảo dược không kiểm soát. Trong thực hành lâm sàng, các bác sĩ từng gặp không ít trường hợp bệnh nhân bị suy gan, suy thận nặng do dùng thuốc nam kéo dài, không rõ nguồn gốc. Khi đó, việc điều trị ung thư vốn đã phức tạp lại càng trở nên khó khăn hơn, bởi bác sĩ phải ưu tiên xử trí biến chứng suy tạng trước khi nghĩ đến kiểm soát khối u. "Có những bệnh nhân quay lại viện sớm khi thấy thuốc nam không hiệu quả, nhưng cũng có người quay lại quá muộn, khiến cơ hội điều trị giảm đi rất nhiều. Điều nguy hiểm nhất không nằm ở bản thân cây xạ đen, mà ở niềm tin mù quáng và việc sử dụng nó như một phương án duy nhất", ThS.BS Nguyễn Duy Anh chia sẻ.