Huế: Cán bộ Hội trở thành mắt xích phá vỡ sự im lặng trong các vụ bạo lực gia đình

"Nút thắt" từ sự im lặng

Phần lớn các vụ bạo lực gia đình vẫn khởi đầu và kết thúc trong im lặng. Tại hội thảo tăng cường thực hiện pháp luật phòng, chống bạo lực gia đình do Hội LHPN thành phố Huế tổ chức mới đây, Ths. Trần Thu Thủy, chuyên gia độc lập về giới và phát triển, cho biết: Sự cam chịu, nín nhịn, không dám lên tiếng tố cáo vẫn là phản ứng phổ biến nhất của người bị bạo lực gia đình, phần lớn nạn nhân là phụ nữ và trẻ em. Không ít người còn biện minh, dung túng cho hành vi bạo lực, coi đó là chuyện "trong nhà". Trong khi đó, cộng đồng xung quanh cũng có xu hướng cho rằng đây là chuyện riêng tư, chỉ can thiệp khi đã xảy ra hậu quả nghiêm trọng.

Khoảng trống về nhận thức ấy tồn tại dai dẳng, dù hành lang pháp lý đã có nhiều thay đổi theo hướng bảo vệ người bị bạo lực tốt hơn. Luật Phòng, chống bạo lực gia đình (sửa đổi năm 2022), có hiệu lực từ ngày 1/7/2023, đã mở rộng từ 9 lên 16 hành vi bạo lực gia đình. Đây là lần đầu tiên đưa yếu tố "tình dục" vào khái niệm bạo lực. Đồng thời bổ sung nhiều hành vi mới như cưỡng ép chứng kiến bạo lực, bỏ mặc không chăm sóc trẻ em và phụ nữ mang thai, hay phát tán thông tin đời tư nhằm xúc phạm danh dự. Luật cũng đưa ra nguyên tắc "lấy người bị bạo lực làm trung tâm", bổ sung Tổng đài điện thoại quốc gia về phòng, chống bạo lực gia đình và quy định cụ thể hơn về biện pháp cấm tiếp xúc, nơi tạm lánh.

Nhưng theo nhận định của các chuyên gia, có luật đầy đủ không đồng nghĩa với việc nạn nhân được bảo vệ kịp thời trên thực tế. Hệ thống chính sách, dịch vụ hỗ trợ người bị bạo lực hiện vẫn còn những khoảng trống, chồng chéo. Các dịch vụ y tế, tâm lý, pháp lý, trợ giúp xã hội chưa thực sự kết nối thành một mạng lưới thống nhất. Nút thắt lớn nhất, suy cho cùng, vẫn nằm ở chính sự im lặng: Nếu người bị bạo lực không lên tiếng và cộng đồng xung quanh không chủ động phát hiện, thì sẽ không một chính sách nào có thể phát huy tác dụng.

Một câu lạc bộ, một tổng đài, một mạng lưới

Để phá vỡ vòng im lặng đó, điều cần thiết không chỉ là kiến thức pháp luật, mà là kỹ năng cụ thể cho những người gần nạn nhân nhất, đặc biệt là cán bộ Hội Phụ nữ, thành viên tổ hòa giải, trưởng thôn, tổ trưởng dân phố, thậm chí là hàng xóm. Tại các lớp tập huấn về phòng, chống bạo lực gia đình do Hội LHPN thành phố Huế tổ chức, cán bộ, hội viên cơ sở được trang bị 4 nguyên tắc khi tiếp cận một vụ việc: "Kịp thời, bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin và tiếp cận đa ngành".

Song song với đó là 5 kỹ năng cốt lõi: Quan sát (nhận diện những bất thường về thể chất, tinh thần, giao tiếp); Lắng nghe (chủ động và thụ động); Khai thác thông tin bằng các câu hỏi gợi mở thay vì quy kết; Phân tích và ra quyết định theo nguyên tắc 5W1H để chọn đúng phương án xử lý; Kỹ năng thúc đẩy để giúp nạn nhân tự tin nói ra vấn đề của mình.

Đi cùng đó là một quy trình hỗ trợ rõ ràng theo 3 bước: Tiếp cận - Hỗ trợ (tại chỗ hoặc chuyển gửi đến công an, y tế, tư pháp, an sinh xã hội) - Báo cáo và giám sát, trong đó bảo mật thông tin nạn nhân được quán triệt xuyên suốt.

Những kỹ năng này đã được Hội LHPN thành phố Huế thể chế hóa thành một mô hình cụ thể tại cơ sở. Giữa tháng 10/2016 vừa qua, Hội LHPN thành phố Huế đã ra mắt và kiện toàn Ban Chủ nhiệm Câu lạc bộ (CLB) "Tư vấn, hỗ trợ giải quyết một số vấn đề xã hội liên quan đến phụ nữ và trẻ em". CLB quy tụ 21 thành viên là những người có chuyên môn về pháp luật, tâm lý, công tác xã hội và bảo vệ phụ nữ, trẻ em. Phương châm hoạt động là: "Lắng nghe - Tư vấn - Hỗ trợ - Kết nối". Cùng với đó, "Điểm tư vấn, hỗ trợ miễn phí" cũng chính thức đi vào hoạt động, cung cấp tư vấn trực tiếp, qua điện thoại hoặc trực tuyến, với trọng tâm là những phụ nữ, trẻ em đang ở trong hoàn cảnh khó khăn hoặc dễ bị tổn thương.

Bà Dương Thị Thu Thủy, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố, Chủ tịch Hội LHPN thành phố Huế, nhấn mạnh: Việc có một nơi đáng tin cậy để lắng nghe và hỗ trợ phụ nữ, trẻ em là nhu cầu cấp thiết trước thực trạng bạo lực gia đình, xâm hại trẻ em và những rủi ro mới trên không gian mạng. Bà cũng kỳ vọng CLB nâng cao hiệu quả hoạt động theo hướng phát hiện sớm nguy cơ, tư vấn linh hoạt, chủ động phối hợp với lực lượng công an, ngành tư pháp, y tế và đẩy mạnh công tác tuyên truyền tại cơ sở để người dân biết đến và tìm đến khi cần.

Khi kỹ năng phát hiện - lên tiếng - hỗ trợ được trang bị tận tay cho cán bộ Hội cơ sở, và khi có một địa chỉ cụ thể, đáng tin cậy để nạn nhân tìm đến, vòng im lặng vốn bao bọc quanh các vụ bạo lực gia đình mới có cơ hội bị phá vỡ. Đó cũng là hướng đi mà Hội LHPN thành phố Huế đang kiên trì theo đuổi: Mỗi cán bộ Hội, mỗi tổ hòa giải, mỗi người hàng xóm trở thành một mắt xích trong mạng lưới bảo vệ phụ nữ và trẻ em tại cộng đồng.