Thành quả của bố mẹ không phải thước đo của con

"Con biết mình may mắn nhưng con vẫn thấy buồn"

Cô gái sinh năm 2000 kể với Thanh Tâm, cô đi làm được hơn 3 năm. Công việc hiện tại đúng chuyên ngành đã học, thu nhập ổn định ở mức hơn 20 triệu đồng/tháng. Với nhiều người cùng tuổi, đó là một khởi đầu khá thuận lợi.

Cô cũng hiểu điều đó. Mỗi lần gặp lại bạn bè cấp 3 hay đại học, cô thường thấy mình may mắn. Có người vẫn đang loay hoay tìm việc, có người làm trái ngành, có người thu nhập chưa ổn định. Trong khi cô đã có một công việc tương đối tốt, lại sống cùng bố mẹ ở Hà Nội nên không phải chịu áp lực tiền thuê nhà, ăn uống hay những khoản sinh hoạt lớn. Nhờ vậy, phần lớn tiền lương cô có thể tiết kiệm.

"Em biết mình đang có nhiều điều mà người khác mong muốn. Em cũng chưa bao giờ nghĩ bố mẹ phải nuôi em mãi hay có trách nhiệm phải cho em mọi thứ. Nhưng có một điều khiến em buồn là hơn 3 năm đi làm, em chưa bao giờ được bố mẹ thực sự ghi nhận những gì em đã cố gắng".

Bố mẹ cô thường kể về những năm tháng lập nghiệp của họ. Ngày ấy, cả hai đều là người tỉnh lẻ, tốt nghiệp đại học rồi ở lại Hà Nội. Không nhà cửa, không chỗ dựa vật chất, họ phải thuê nhà nhiều năm. Sau đó, hai người mua được một mảnh đất ở khu vực làng Chèm. Khi ấy, nơi đó còn xa trung tâm, đường sá chưa thuận tiện, mỗi lần đi lại mất rất nhiều thời gian. Ngày mua đất, chẳng ai nghĩ khu vực ấy sau này lại thay đổi nhanh đến vậy. Mảnh vườn nhỏ tít trong ngõ năm nào giờ chia thành 4 lô đấtngay ngã tư sáng rực, đông đúc. Bố mẹ cô vẫn sống trong ngôi nhà 3 tầng ở góc vườn ngày trước hơn3 năm vay mượn, tích cóp mới hoàn thiện. Ba lô đất còn lại được cho thuê làm nhà hàng, tiệm tóc… mang lại dòng tiền đều đặn bằng thu nhập của 5-7 người.

Bố mẹ thường nói: "Ngày trước bố mẹ tay trắng mà còn làm được như thế. Bây giờ điều kiện của con tốt hơn rất nhiều". Và rồi câu chuyện thường kết thúc bằng những câu hỏi như: "Thu nhập hơn 20 triệu thì đến bao giờ mới mua được ô tô?", "Bao giờ mới có nhà?", "Con cứ tiêu thế này thì bao giờ mới tích lũy được?"… Những điều bố mẹ nói… không hẳn sai. Nhưng mỗi lần nghe bố mẹ so sánh như vậy, cô lại có cảm giác tất cả những gì mình đang làm đều chưa đủ. Giọng cô rất buồn khi kể với Thanh Tâm "Em không cần bố mẹ cho tiền. Em cũng không cần bố mẹ mua nhà hay mua xe cho em. Em chỉ muốn đôi khi bố mẹ nói một câu rằng: 'Con làm được như vậy là tốt rồi'. Nhưng hình như điều đó rất khó".

Khi sự kỳ vọng vô tình trở thành áp lực

Một điều khiến cô gái buồn hơn là mỗi dịp lễ, Tết, cô đều chuyển tiền biếu bố mẹ. Không phải vì bố mẹ cần số tiền ấy. Cô muốn đó là cách mình thể hiện sự quan tâm, biết ơn. Trước khi chuyển tiền, cô đều viết vài dòng cám ơn bố mẹ. Nhưng bố mẹ luôn phủ đầu bằng những câu quen thuộc: "Giữ tiền mà tiêu, biếu bố mẹ làm gì", rồi sau đó lại là những lời nhắc cô cần tiết kiệm hơn, chứ đi du lịch suốtngày, rồi mua sắm liên tục,rồi đi ăn nhà hàng, tập GYM sang chảnh… thì bao giờ mua được nhà, được xe.

Có lần cô đùa: "Con đi làm cũng được mấy năm rồi mà bố mẹ chẳng bao giờ khen con một câu". Bố mẹ cười, bảo: "Con lớn rồi, đi làm kiếm tiền là chuyện bình thường. Có gì mà khen?". Câu nói ấy khiến cô im lặng. Cô biết bố mẹ không có ý làm tổn thương mình. Cô cũng hiểu thế hệ của bố mẹ từng phải trải qua những năm tháng rất khác. Để có được cuộc sống hôm nay, họ đã phải đánh đổi bằng sức lao động, sự tiết kiệm và rất nhiều năm tháng không dám hưởng thụ. Có lẽ vì thế, trong suy nghĩ của bố mẹ, kiếm tiền, tiết kiệm, mua nhà, tạo tài sản mới là những thước đo rõ ràng nhất của sự trưởng thành.

Nhưng cô vẫn tự hỏi: "Nếu cứ phải đạt được những thứ như bố mẹ thì đến bao giờ em mới được công nhận là mình đã đủ tốt?".

Đừng biến thành quả của bố mẹ thành "thước đo" của con

Thanh Tâm nhận thấy, điều đáng chú ý trong câu chuyện này không nằm ở việc bố mẹ cô gái nói đúng hay sai về cách quản lý tiền bạc. Vấn đề sâu hơn là cách bố mẹ nhìn nhận sự trưởng thành của một người con.

Bố mẹ có thể hoàn toàn đúng khi nhắc con tiết kiệm, xây dựng tài chính dài hạn, cân nhắc việc mua nhà hay chuẩn bị cho tương lai. Đó là những lời khuyên có giá trị. Nhưng nếu trong hầu hết các cuộc trò chuyện, mọi thành quả hiện tại của con đều được đặt cạnh thành quả của bố mẹ ngày trước, lời khuyên rất dễ biến thành một thông điệp mà người con tiếp nhận là: "Những gì con đang làm vẫn chưa đáng kể".

Trong khi đó, hai thế hệ đang đứng ở hai hoàn cảnh rất khác nhau. Bố mẹ trưởng thành trong một giai đoạn mà việc tích lũy tài sản, mua đất, xây nhà có thể trở thành một mục tiêu lớn và hữu hình. Con cái trưởng thành trong một môi trường khác, với những lựa chọn khác về nghề nghiệp, trải nghiệm, tiêu dùng, giáo dục, chăm sóc sức khỏe và chất lượng cuộc sống.

Thanh Tâm cũng nói với cô gái, người trẻ vẫn cần tiết kiệm, có kế hoạch tiêu tiền hợp lý. Cô gái hoàn toàn có thể nhìn lại tài chính của mình: mức tiết kiệm hiện tại ra sao, mục tiêu 3-5 năm tới là gì, có quỹ dự phòng hay chưa, bao giờ muốn mua nhà, có cần mua ô tô hay không… Nhưng đó nên là những quyết định tài chính của chính cô, thay vì trở thành cuộc chạy đua để chứng minh rằng mình không thua kém bố mẹ.

Thanh Tâm còn nhận thấy, nhiều cha mẹ thuộc thế hệ trước không quen với việc trực tiếp khen con.Họ thể hiện tình yêu bằng việc lo cho con ăn học, cho con một mái nhà, dành dụm tiền, quan tâm đến tương lai. Trong suy nghĩ của họ, "con làm được" là điều hiển nhiên, còn "con chưa làm được" mới cần nhắc nhở.

Vì vậy, có thể bố mẹ không hề nghĩ rằng mình đang phủ nhận con. Nhưng ý định và tác động không phải lúc nào cũng giống nhau. Một lời nhắc nhở xuất phát từ tình yêu của bố mẹ vẫn có thể khiến con cảm thấy mình không đủ tốt. Trong tình huống này, con gái không cần từ bỏ mục tiêu, bố mẹ cũng không cần từ bỏ kỳ vọng.

Với cô gái, điều cần thiết có lẽ không phải là thuyết phục bố mẹ rằng mình đang sống đúng. Cũng không cần phản ứng bằng cách từ bỏ mọi lời khuyên của bố mẹ. Điều quan trọng hơn là cô cần xác định: Mình muốn cuộc đời mình đi theo tiêu chuẩn nào? Nếu muốn mua nhà, hãy lập kế hoạch mua nhà. Nếu muốn mua ô tô, hãy tính toán khả năng tài chính. Nếu muốn dành một phần thu nhập cho du lịch, thể thao, chăm sóc bản thân, hãy cân đối trong khả năng của mình. Nếu chưa muốn mua tài sản lớn, cũng không nhất thiết phải cảm thấy có lỗi chỉ vì mình chưa đạt được điều bố mẹ từng đạt được.