Ngày càng nhiều người trẻ bị thoái hóa cột sống thắt lưng, bác sĩ hướng dẫn cách phòng ngừa

Hiện nay, tỷ lệ người mắc các bệnh lý cơ xương khớp có xu hướng gia tăng và ngày càng phổ biến ở nhiều nhóm tuổi. Trong đó, các bệnh lý về cột sống chiếm tỷ lệ cao, đặc biệt là thoái hóa cột sống thắt lưng - một trong những nguyên nhân hàng đầu gây đau và hạn chế vận động ở người trung niên và cao tuổi.

Theo các chuyên gia, nguyên nhân quan trọng nhất dẫn đến thoái hóa cột sống thắt lưng là quá trình lão hóa tự nhiên của cơ thể. Khi tuổi càng cao, các cấu trúc của cột sống như sụn khớp, đĩa đệm, dây chằng và xương dưới sụn dần mất đi tính đàn hồi, trở nên khô cứng và dễ tổn thương.

Bên cạnh yếu tố tuổi tác, bệnh còn chịu tác động bởi nhiều yếu tố nguy cơ khác như đặc thù nghề nghiệp, lao động nặng nhọc kéo dài, thường xuyên mang vác vật nặng, tư thế sinh hoạt và làm việc không đúng, tiền sử chấn thương cột sống, phẫu thuật cột sống, cũng như yếu tố di truyền. Những yếu tố này tạo áp lực quá tải kéo dài lên cột sống thắt lưng, làm tổn thương dần các thành phần cấu trúc và thúc đẩy quá trình thoái hóa theo thời gian.

PGS.TS Nguyễn Văn Hùng, Giám đốc Trung tâm Cơ xương khớp, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết: về mặt sinh học, từ khoảng 40 tuổi trở lên, cơ thể đã bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu thoái hóa khớp. Các thay đổi này có thể chỉ biểu hiện trên các thăm dò hình ảnh học mà chưa gây triệu chứng lâm sàng rõ ràng. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, các bệnh lý cơ xương khớp, bao gồm thoái hóa khớp và thoái hóa cột sống, có xu hướng được phát hiện ở người trẻ nhiều hơn.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Hùng, hiện tượng "trẻ hóa" này không hoàn toàn do bệnh xảy ra sớm hơn về mặt sinh học, mà liên quan đến sự gia tăng các yếu tố nguy cơ như béo phì, tăng cân, lối sống ít vận động, sinh hoạt tĩnh tại, cũng như đặc điểm công việc hiện đại đòi hỏi phải ngồi hoặc đứng lâu trong thời gian dài. Ngoài ra, nhận thức của người dân về sức khỏe được nâng cao cũng khiến nhiều người chủ động đi khám sớm khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường, nhờ đó bệnh được phát hiện ở giai đoạn sớm hơn so với trước đây.

Về biểu hiện lâm sàng, triệu chứng thường gặp nhất của thoái hóa cột sống là đau tại vị trí tổn thương. Hai vị trí hay gặp nhất là cột sống cổ và cột sống thắt lưng. Cơn đau thường có tính chất cơ học, liên quan đến vận động và giảm khi nghỉ ngơi. Tùy theo mức độ thoái hóa và tình trạng chèn ép các rễ thần kinh, người bệnh có thể xuất hiện đau lan theo đường đi của dây thần kinh, như đau từ cột sống lan xuống tay hoặc chân. Ngoài ra, thoái hóa khớp còn có thể gây biến dạng cột sống như gù, vẹo, hạn chế vận động; với các khớp ngoại vi, có thể thấy khớp sưng to, biến dạng so với bình thường.

Trong chẩn đoán thoái hóa cột sống, các bác sĩ thường kết hợp giữa triệu chứng lâm sàng và các phương tiện cận lâm sàng. Trên hình ảnh X-quang thường, CT hoặc cộng hưởng từ, các dấu hiệu thoái hóa có thể được phát hiện sớm hơn so với biểu hiện lâm sàng. Việc đánh giá mức độ thoái hóa khớp thường dựa trên phân loại Kellgren - Lawrence, căn cứ vào mức độ hẹp khe khớp, hình thành gai xương và biến dạng đầu xương, chia thành bốn giai đoạn từ nhẹ đến nặng. Trên thực tế, triệu chứng lâm sàng có thể xuất hiện ở giai đoạn muộn, nhưng cũng có trường hợp biểu hiện sớm ngay từ những giai đoạn đầu của bệnh.

Theo các chuyên gia, thoái hóa cột sống có thể được chẩn đoán sớm và can thiệp kịp thời nhằm làm chậm tiến triển bệnh, hạn chế xuất hiện các triệu chứng lâm sàng. Tuy nhiên, với thoái hóa khớp nguyên phát, việc điều trị triệt để hoàn toàn là rất khó. Riêng với thoái hóa khớp thứ phát, nếu xác định và xử lý được nguyên nhân ngay từ giai đoạn sớm, có thể ngăn ngừa hoặc làm chậm đáng kể quá trình thoái hóa.

Để phòng ngừa thoái hóa cột sống thắt lưng, các chuyên gia khuyến cáo người dân xây dựng chế độ ăn uống hợp lý, giàu canxi, vitamin D và các khoáng chất cần thiết. Người làm việc văn phòng nên chủ động nghỉ giải lao sau mỗi 1–2 giờ làm việc, đứng dậy đi lại, thực hiện các động tác giãn cơ lưng nhằm giảm áp lực lên cột sống.

Với người lao động chân tay, cần hạn chế bê vác vật nặng kéo dài, tránh các động tác cúi lưng nhấc vật nặng không đúng tư thế. Bên cạnh đó, việc duy trì tập luyện thể dục thể thao phù hợp như đi bộ, bơi lội, yoga, gym giúp tăng cường sức mạnh cơ xương khớp và nâng cao sức khỏe tổng thể. Khám sức khỏe định kỳ ít nhất 6 tháng một lần cũng là biện pháp quan trọng để sớm phát hiện các dấu hiệu bất thường và có hướng can thiệp kịp thời.