Thủ tướng: Cần hướng tới "tái thiết cuộc sống cho người dân" khi thu hồi đất

Chiều 19/8, Quốc hội thảo luận tại tổ về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 và các luật liên quan. Nêu ý kiến tại tổ, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết việc sửa đổi Luật Đất đai lần này xuất phát từ những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, đồng thời hướng tới thiết lập cơ chế, chính sách để kiến tạo, phát triển trong giai đoạn mới.

Giá đất là đầu vào của nền kinh tế

Đề cập vấn đề giá đất, Thủ tướng cho rằng đây là một trong những nội dung quan trọng khi sửa Luật Đất đai. Theo ông, giá đất theo thị trường khiến các địa phương phải tính giá đất cao.

"Giá đất là đầu vào của tất cả dự án và đầu vào của nền kinh tế. Khi giá cao thì tất cả chi phí sẽ cộng vào, chưa kể nhà đầu tư còn phải vay vốn và quy trình giao đất với thủ tục hành chính kéo dài, tất cả những cái đó cộng vào sẽ đẩy chi phí sản phẩm cuối cùng tăng, khiến giá nhà cao", Thủ tướng nói.

Theo Thủ tướng, để giải quyết vấn đề này phải thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Nhà nước quyết định giá đất trên cơ sở dữ liệu và phương pháp khoa học, công khai, minh bạch; đồng thời kết nối liên thông cơ sở dữ liệu đất đai với các dữ liệu chuyên ngành khác.

"Nhà nước phải điều tiết giá đất, phải có vai trò quản lý của Nhà nước mới kiểm soát được chi phí đầu vào", Thủ tướng nhấn mạnh.

Cùng với đó, Thủ tướng yêu cầu đơn giản hóa thủ tục hành chính, minh bạch, công khai việc giao đất cho nhà đầu tư và rút ngắn quy trình.

"Với giải pháp đồng bộ như vậy mới giảm được chi phí đầu vào, kiểm soát được giá nhà, giá đất", ông nói.

Theo Thủ tướng, các khoản chi phí cần được tính toán rõ ràng bằng những quy định cụ thể trong luật.

Tiến tới chỉ còn một quy hoạch sử dụng đất

Từ những vấn đề phát sinh trong thực tiễn, Thủ tướng cho biết Nghị quyết 21 của Trung ương đã đặt ra các quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và những luật có liên quan.

Dù Luật Đất đai mới được Quốc hội thông qua năm 2024, quá trình triển khai vẫn phát sinh nhiều vướng mắc, gây khó khăn cho các địa phương, bộ, ngành.

Theo Thủ tướng, định hướng của Nghị quyết 21 không chỉ liên quan đến Luật Đất đai, Luật Nhà ở hay Luật Kinh doanh bất động sản. Chính phủ đang rà soát, sửa đổi các luật có liên quan trực tiếp để bảo đảm tính đồng bộ, trong đó có pháp luật về đầu tư và thuế.

Khi trình định hướng chính sách các luật về thuế, Chính phủ sẽ phải bổ sung quy định về cơ chế điều tiết chênh lệch địa tô, cơ chế tài chính để khuyến khích đưa đất vào sản xuất, tránh tình trạng đầu cơ hoặc bỏ hoang đất đai.

"Luật Đất đai liên quan đến rất nhiều luật khác nhau nhưng trước hết ưu tiên cao nhất sửa đổi những luật trực tiếp triển khai các định hướng lớn", Thủ tướng nói.

Một nội dung lớn khác được Thủ tướng đề cập là đổi mới công tác quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất. Tinh thần của Trung ương là giảm, tiến tới chỉ xây dựng một quy hoạch trong phạm vi tỉnh.

"Hiện nay chúng ta có Quy hoạch tổng thể quốc gia, Quy hoạch đô thị và nông thôn, các quy hoạch ngành thuộc thẩm quyền của Thủ tướng hoặc các bộ, ngành và địa phương… Bây giờ cố gắng tích hợp chỉ còn một quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất để các địa phương dễ thực hiện hơn", Thủ tướng nói.

Theo Thủ tướng, việc này phải đi cùng các tiêu chí, điều kiện và cơ chế giám sát chặt chẽ, không để xảy ra tình trạng tự ý điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất nhằm thay đổi mục tiêu sử dụng, bảo đảm tuân thủ quy hoạch. Vì vậy, các tiêu chí này cần được cụ thể hóa trong luật.

Về hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất, Thủ tướng nhấn mạnh nguyên tắc công khai, minh bạch, có cạnh tranh, lựa chọn nhà đầu tư đủ năng lực và có kế hoạch sử dụng đất hiệu quả.

"Nhưng luật phải phân định rõ ràng các trường hợp áp dụng đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất và các trường hợp giao đất trực tiếp. Đồng thời, cần quy định minh bạch về phương thức nộp tiền sử dụng đất", ông nói.

Thủ tướng cho biết thực tế nhiều nhà đầu tư lớn, như các dự án khu công nghiệp quy mô lớn, mong muốn có cơ chế rõ ràng về việc nộp tiền thuê đất một lần hay hằng năm để chủ động tính toán phương án tài chính.

Từ "bồi thường tài sản" sang "tái thiết cuộc sống"

Về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, Thủ tướng cho rằng bước đột phá quan trọng là thay đổi cách tiếp cận.

Theo đó, thay vì chỉ tập trung vào "bồi thường tài sản bị thu hồi", chính sách cần hướng tới "tái thiết cuộc sống cho người dân" khi Nhà nước thu hồi đất, cải thiện điều kiện sống cho người dân.

Đây là tư duy cần được chuyển tải thành cơ chế phù hợp trong luật, đi cùng cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền để rút ngắn thời gian thực hiện các dự án bồi thường, tái định cư.

"Mỗi lần giao đất, thủ tục, quy trình kéo dài hằng năm, chưa nói đến vấn đề phát sinh, thì các dự án đầu tư như thế tất cả chi phí đều dội vào giá", Thủ tướng nói.

Theo ông, cùng với việc hoàn thiện các quy định về giá đất, giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất và tái định cư, luật cần bảo đảm tính công khai, minh bạch và quy định cụ thể về các quy trình, thủ tục.

Những định hướng này, theo Thủ tướng, nhằm tháo gỡ những vướng mắc đang phát sinh trong thực tiễn và thiết lập cơ chế, chính sách phù hợp cho giai đoạn phát triển mới.