Tín dụng xanh không còn là "đặc quyền" của doanh nghiệp lớn

Từ "khó với tới" thành cơ hội cho doanh nghiệp nhỏ

Biến đổi khí hậu, yêu cầu ngày càng khắt khe từ các thị trường xuất khẩu và xu hướng tiêu dùng bền vững đang khiến tiêu chí xanh trở thành một phần của năng lực cạnh tranh doanh nghiệp.

Với nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhất là doanh nghiệp do phụ nữ điều hành trong các lĩnh vực thực phẩm, dệt may, nông nghiệp, bán lẻ hay dịch vụ, thách thức không chỉ nằm ở việc thay đổi công nghệ mà còn là khả năng tiếp cận nguồn vốn để đầu tư.

Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước, đến hết quý I/2026, dư nợ tín dụng xanh đạt khoảng 828.000 tỷ đồng, tăng gấp 4,6 lần so với năm 2017. Tuy nhiên, con số này mới chiếm khoảng 4,3% tổng dư nợ toàn nền kinh tế, cho thấy dư địa phát triển vẫn còn rất lớn.

Đáng chú ý, tín dụng xanh hiện không còn chỉ hướng tới các dự án quy mô lớn như xây dựng nhà máy hay đầu tư năng lượng tái tạo. Nhiều ngân hàng đã phát triển các sản phẩm tài chính linh hoạt hơn để hỗ trợ doanh nghiệp từng bước chuyển đổi, từ đổi mới thiết bị tiết kiệm điện, cải thiện quy trình sản xuất đến bổ sung vốn lưu động phục vụ các đơn hàng đáp ứng tiêu chuẩn xanh.

Điều này mở ra cơ hội đáng kể cho các doanh nghiệp nhỏ, vốn gặp nhiều khó khăn trong việc huy động nguồn lực tài chính.

Xu hướng này cũng đang nhận được sự hỗ trợ từ các tổ chức tài chính quốc tế. Cuối năm 2025, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) và BIDV công bố gói tài chính trị giá 250 triệu USD nhằm thúc đẩy nông nghiệp bền vững, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong đó ưu tiên các doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ. Nguồn vốn được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu, nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường quốc tế.

Không cần chờ dự án lớn mới tiếp cận được vốn

Theo các chuyên gia tài chính, chuyển đổi xanh không nhất thiết phải bắt đầu bằng một dự án đầu tư hàng trăm tỷ đồng. Quan trọng hơn là doanh nghiệp xác định được những hạng mục vừa giúp giảm chi phí vận hành, vừa tạo ra hiệu quả về môi trường.

Đó có thể là thay thế máy móc tiết kiệm điện, cải thiện hệ thống xử lý nước, giảm hao hụt nguyên liệu, tối ưu logistics hoặc áp dụng các quy trình sản xuất giúp giảm phát thải.

Bên cạnh các khoản vay xanh dành cho đầu tư, doanh nghiệp hiện còn có thể tiếp cận nhiều hình thức tài chính khác như khoản vay liên kết bền vững hoặc các giải pháp tài trợ thương mại. Các công cụ này giúp doanh nghiệp có thêm vốn lưu động để nhập nguyên liệu, hoàn thành đơn hàng hoặc cải tiến quy trình sản xuất theo yêu cầu của khách hàng mà không phải chờ đến khi triển khai một dự án quy mô lớn.

Theo bà Hoàng Thị Diệu Thúy, Giám đốc Quan hệ khách hàng cấp cao, Khối Khách hàng Doanh nghiệp và Định chế Tài chính của HSBC Việt Nam, khi các giải pháp tài chính được thiết kế gắn với tiêu chí tiết kiệm năng lượng, minh bạch dữ liệu hay phát triển chuỗi cung ứng bền vững, doanh nghiệp có thể từng bước "xanh hóa" hoạt động thường nhật thay vì chỉ thực hiện các dự án lớn.

Doanh nghiệp nữ có thêm lợi thế để nâng sức cạnh tranh

Với các doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, chuyển đổi xanh đang dần trở thành một cơ hội hơn là một gánh nặng.

Phần lớn doanh nghiệp nữ hoạt động trong các lĩnh vực như thực phẩm, nông sản, thủ công mỹ nghệ, dệt may, bán lẻ hay dịch vụ - những ngành chịu tác động trực tiếp từ yêu cầu phát triển bền vững của thị trường. Không ít doanh nghiệp đã lựa chọn những bước đi "xanh" phù hợp với quy mô của mình như sử dụng bao bì thân thiện với môi trường, đầu tư thiết bị tiết kiệm điện, giảm nguyên liệu thất thoát hoặc xây dựng vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn. Những khoản đầu tư này không quá lớn nhưng giúp doanh nghiệp giảm chi phí sản xuất, đáp ứng yêu cầu của các đối tác và gia tăng khả năng giữ vững đơn hàng xuất khẩu.

Nếu trước đây rào cản lớn nhất là thiếu tài sản bảo đảm hoặc khó tiếp cận các khoản vay đầu tư lớn thì nay, việc đa dạng hóa các công cụ tài chính giúp doanh nghiệp có thể thực hiện chuyển đổi theo từng bước phù hợp với quy mô và dòng tiền của mình.

Các chuyên gia cũng cho rằng, để tận dụng tốt cơ hội này, doanh nghiệp không cần xây dựng ngay những bộ báo cáo ESG phức tạp mà nên bắt đầu từ việc xác định một số hạng mục ưu tiên có thể đo lường hiệu quả, đồng thời lưu trữ đầy đủ dữ liệu về tiêu thụ năng lượng, nguyên liệu và kết quả cải tiến. Đây là cơ sở để ngân hàng đánh giá dự án, đồng thời giúp doanh nghiệp tránh nguy cơ "tẩy xanh" khi thị trường ngày càng coi trọng tính minh bạch.

Bên cạnh nguồn vốn tín dụng, hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp nữ chuyển đổi xanh cũng đang mở rộng. Thông qua nhiều chương trình hợp tác giữa các tổ chức quốc tế, doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ có thêm cơ hội tiếp cận tư vấn kỹ thuật, đào tạo về ESG, quản trị phát triển bền vững cũng như các khoản hỗ trợ tài chính để triển khai các sáng kiến về kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Cần thêm "đòn bẩy" để dòng vốn xanh đến gần doanh nghiệp nhỏ

Theo các chuyên gia, để dòng vốn xanh phát huy hiệu quả hơn nữa, bên cạnh nỗ lực của các tổ chức tín dụng, cần sớm hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn xanh, cơ chế chứng nhận và hướng dẫn thực hiện ESG để doanh nghiệp dễ xác định mục tiêu và xây dựng kế hoạch chuyển đổi.

Đối với các doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, điều quan trọng không chỉ là có thêm nguồn vốn mà còn là được tiếp cận các công cụ tài chính phù hợp với quy mô sản xuất, được hướng dẫn xây dựng dữ liệu, nâng cao năng lực quản trị và kết nối với các chuỗi cung ứng xanh.

Khi những "điểm nghẽn" này từng bước được tháo gỡ, chuyển đổi xanh sẽ không còn là "đặc quyền" của các doanh nghiệp lớn mà trở thành cơ hội để hàng trăm nghìn doanh nghiệp nhỏ, đặc biệt là doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, nâng cao sức cạnh tranh, mở rộng thị trường và phát triển bền vững trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng xanh.