Những mái nhà chỉ còn tiếng thời gian

Ở tuổi 86, đáng lẽ bà Ngô Thị Sáo (sinh năm 1940, hộ nghèo, sinh sống tại tổ dân phố Ninh Động) phải được quây quần bên con cháu, an hưởng tuổi già sau cả một đời tần tảo. Nhưng căn nhà nhỏ của bà vẫn đều đặn mở ra mỗi sáng bằng những nỗi lo chưa bao giờ vơi cạn.

Chiếc lưng đã còng theo năm tháng, đôi chân không còn nhanh nhẹn, vậy mà bà vẫn phải lo từng bữa cơm, từng viên thuốc cho hai người con đều mang bệnh tật. Một người con trai mắc bệnh tâm thần, nhiều năm nay sống dựa vào khoản trợ cấp ít ỏi. Người con còn lại đang chống chọi với căn bệnh ung thư gan, sức khỏe suy kiệt nhưng chưa được hưởng chế độ hỗ trợ nào. Khoản trợ cấp dành cho chính bà chỉ vỏn vẹn 500 nghìn đồng mỗi tháng. Chừng ấy tiền chưa đủ để người mẹ già trang trải cuộc sống của bản thân, càng không thể gánh nổi những chi phí thuốc men, sinh hoạt của cả gia đình.

Ở cái tuổi mà nhiều người đã có thể yên tâm nương tựa con cháu, bà Sáo vẫn lặng lẽ gánh trên vai trách nhiệm của một người mẹ. Mỗi ngày trôi qua là thêm một ngày bà tự hỏi mình còn đủ sức chăm sóc các con được bao lâu nữa.

Cách đó không xa là căn nhà của bà Ngô Thị Phòng, cũng sinh năm 1940. Cuộc sống của bà Phòng ít gánh nặng gia đình hơn nhưng lại chất chứa nỗi cô quạnh của tuổi già neo đơn. Không còn khả năng lao động, mọi sinh hoạt đều trở nên khó khăn khi sức khỏe ngày một giảm sút. Thu nhập duy nhất của bà là khoản trợ cấp bảo trợ xã hội khoảng 1,25 triệu đồng mỗi tháng. 

Sau những khoản chi thiết yếu và tiền thuốc men, gần như chẳng còn gì để phòng khi đau yếu. Có những ngày mưa gió, việc bước vài chục mét ra chợ cũng trở thành điều quá sức với bà. Có hôm mệt, bà chỉ ăn qua loa một bữa rồi nằm nghỉ vì không đủ sức nấu nướng. Căn nhà nhỏ nhiều khi chỉ có tiếng quạt cũ quay đều và khoảng lặng kéo dài đến hết một ngày.

Bà Sáo và bà Phòng chỉ là hai trong hàng chục phận đời mà cán bộ Hội LHPN phường Vân Hà gặp trong những ngày đi khảo sát các hộ nghèo.

Sau mỗi cánh cửa khép kín là một câu chuyện khác nhau, nhưng đều có điểm chung: Tuổi già đi cùng bệnh tật, cuộc sống thiếu thốn và sự cô độc. Những hoàn cảnh ấy khiến những người làm công tác Hội trăn trở. Bởi phía sau những con số thống kê về hộ nghèo là những phận người đang từng ngày vật lộn để sống bình yên trong những năm tháng cuối đời. 

"Làm thế nào để giúp những người phụ nữ ấy không chỉ bớt khó khăn về vật chất mà còn có thêm chỗ dựa tinh thần?" là câu hỏi đặt ra với những cán bộ làm công tác Hội LHPN tại phường.

Khi điều người già cần không chỉ là những khoản trợ cấp

Bà Nguyễn Thị Mỹ, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ phường, Chủ tịch Hội LHPN phường Vân Hà cho biết: Những chuyến đi thực tế của cán bộ Hội LHPN phường Vân Hà không chỉ dừng lại ở việc rà soát danh sách hộ nghèo. Họ bước vào từng căn nhà, ngồi xuống trò chuyện với từng người, lắng nghe những tâm sự chưa từng được ghi trong bất kỳ bản thống kê nào. Càng đi nhiều, càng gặp nhiều, những người làm công tác Hội càng nhận ra một thực tế khiến ai cũng trăn trở.

Toàn phường hiện có 40 hộ nghèo với 49 nhân khẩu cần được hỗ trợ. Trong đó, có tới 37 phụ nữ cao tuổi đơn thân thuộc diện hộ nghèo. Phần lớn đều đã ngoài 60 tuổi, nhiều người bước sang tuổi 80, 90; sức khỏe suy giảm, không còn khả năng lao động, nguồn sống chủ yếu dựa vào trợ cấp xã hội hoặc sự cưu mang của cộng đồng. 

Trong đó, có tới 34 hộ chỉ có một nhân khẩu, chủ yếu là người cao tuổi sống một mình hoặc người khuyết tật. 6 hộ còn lại đều là những gia đình đặc biệt khó khăn, có người già, người khuyết tật hoặc đang trực tiếp chăm sóc con mắc bệnh tâm thần, bệnh hiểm nghèo hay trẻ mồ côi.

Chia sẻ về quá trình khảo sát, bà Nguyễn Thị Mỹ cho biết mỗi lần đến một hộ dân, cán bộ Hội lại mang về thêm một câu chuyện khiến mình không thể yên lòng.

"Qua khảo sát thực tế, chúng tôi nhận thấy điều các cụ cần không chỉ là một khoản kinh phí hỗ trợ. Điều các cụ thiếu hơn cả là có người đồng hành trong cuộc sống hằng ngày. Có cụ chỉ mong có người đến hỏi thăm, giúp quét dọn nhà cửa, đi chợ, nấu giúp bữa cơm hay đơn giản là ngồi trò chuyện để vơi đi cảm giác cô đơn. Chính từ thực tế đó, Hội đã tham mưu xây dựng mô hình đồng hành, chăm sóc người cao tuổi đơn thân thuộc hộ nghèo, với mong muốn chăm lo cho các cụ cả về vật chất lẫn tinh thần".

Suy nghĩ ấy đã trở thành điểm khởi đầu cho một cách làm mới. Thay vì hỗ trợ dàn trải, Hội LHPN phường lựa chọn chăm sóc theo từng hoàn cảnh cụ thể. 

Những phụ nữ cao tuổi đơn thân có mức trợ cấp thấp được rà soát để huy động thêm nguồn lực xã hội hóa, phấn đấu bảo đảm mức hỗ trợ phù hợp với nhu cầu sinh hoạt hằng tháng. 

Những người sức khỏe yếu được hội viên phụ nữ luân phiên đến thăm hỏi, hỗ trợ dọn dẹp nhà cửa, đi chợ, chuẩn bị bữa ăn hoặc kết nối với lực lượng y tế khi cần thiết.

Mỗi chi hội phụ nữ nhận đồng hành với từng trường hợp cụ thể, coi các cụ như chính người thân trong gia đình mình. Cũng từ đó, mô hình "Phụ nữ phường Vân Hà đồng hành, chăm sóc người cao tuổi đơn thân thuộc hộ nghèo" đã dần hình thành. Không chỉ là một chương trình an sinh, đó còn là sự chuyển biến trong cách nhìn về chăm sóc người yếu thế: Từ hỗ trợ ngắn hạn sang đồng hành lâu dài; từ trao đi vật chất sang vun đắp những điểm tựa tinh thần để tuổi già không còn đơn độc.

Cùng dựng nên một điểm tựa cho tuổi già

Một mô hình muốn đi đường dài không thể chỉ dựa vào lòng nhiệt tình của vài cá nhân. Điều Hội LHPN phường Vân Hà hướng tới là xây dựng một mạng lưới chăm sóc bền vững, nơi mỗi người cao tuổi đơn thân đều có một "điểm tựa" của riêng mình.

Để làm được điều đó, bà Nguyễn Thị Mỹ cho biết Hội đã chủ động phối hợp với Ủy ban MTTQ Việt Nam phường, các đoàn thể, doanh nghiệp, nhà hảo tâm và cán bộ, công chức trên địa bàn cùng tham gia hỗ trợ. Nguồn lực được huy động từ Quỹ "Xóa nghèo" và nguồn xã hội hóa, không chỉ để bổ sung kinh phí cho các trường hợp có mức trợ cấp quá thấp mà còn duy trì việc chăm sóc thường xuyên, lâu dài.

Mỗi chi hội phụ nữ được phân công phụ trách những hoàn cảnh cụ thể. Những hội viên vốn quen với công việc gia đình nay lại trở thành những "người con", "người cháu" đặc biệt của các cụ. Họ đến thăm hỏi, dọn dẹp nhà cửa, đi chợ, nấu cơm, đưa các cụ đi khám bệnh khi cần hoặc đơn giản chỉ ngồi bên hiên nhà, lắng nghe những câu chuyện của một đời người. 

Chính những điều bình dị ấy đã làm nên giá trị khác biệt của mô hình. Người được giúp đỡ không còn cảm giác mình chỉ là đối tượng nhận hỗ trợ, mà thực sự cảm nhận được mình đang sống trong vòng tay của một cộng đồng luôn sẵn sàng sẻ chia.

Để không ai bước qua tuổi già trong cô độc

Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh. Cùng với đó là sự thay đổi về quy mô gia đình, nhịp sống đô thị và xu hướng lao động xa quê, khiến ngày càng nhiều người cao tuổi phải sống một mình hoặc thiếu người chăm sóc.

Trong bối cảnh ấy, câu chuyện ở phường Vân Hà không chỉ là một mô hình hỗ trợ hộ nghèo của địa phương. Đó là lời nhắc nhở rằng, bên cạnh những chính sách an sinh của Nhà nước, người cao tuổi rất cần một mạng lưới chăm sóc dựa trên sự gắn kết của cộng đồng, của Hội LHPN các cấp. Không chỉ giúp phụ nữ đơn thân cao tuổi vượt qua khó khăn trước mắt, mô hình còn vun đắp niềm tin và thắp lên hơi ấm của tình người. Và mục tiêu "không để ai bị bỏ lại phía sau" đang được tiếp nối bằng những việc làm giản dị và những câu chuyện đầy yêu thương đang diễn ra mỗi ngày ở phường Vân Hà.