Triển khai 3 cao tốc mới: Đại biểu Quốc hội lo ngại sẽ thu hẹp nguồn lực cho trường học, bệnh viện

Hàng nghìn hộ dân bị ảnh hưởng khi xây 3 tuyến cao tốc

Chiều 10/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về chủ trương đầu tư 3 dự án cao tốc gồm Bảo Hà - Lai Châu, đoạn Bảo Hà - Tân Phong; Quảng Ngãi - Kon Tum và Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, đoạn qua địa phận tỉnh Sơn La.

Theo tờ trình của Chính phủ, 3 dự án có tổng chiều dài hơn 430km, quy mô 4 làn xe, tốc độ thiết kế 80-100km/h. Tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 162.393 tỷ đồng, trong đó ngân sách Trung ương dự kiến bố trí 158.342 tỷ đồng, ngân sách địa phương tham gia 4.051 tỷ đồng.

Góp ý về phương án huy động vốn, đại biểu Dương Khắc Mai (tỉnh Lâm Đồng) đánh giá đây không chỉ là những dự án giao thông đơn thuần mà còn là các tuyến đường chiến lược, tạo động lực phát triển cho hai vùng còn nhiều khó khăn là miền núi phía Bắc và Tây Nguyên.

Tuy nhiên, ông lo ngại khả năng cân đối vốn đối ứng của các địa phương, nhất là Lai Châu và Quảng Ngãi. Theo đại biểu, Lai Châu phải bố trí hơn 2.000 tỷ đồng, tương đương 38,7% kế hoạch vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 của tỉnh. Đây là áp lực đáng kể đối với một địa phương còn nhiều khó khăn về ngân sách.

Ông đề nghị Quốc hội, Chính phủ xem xét sử dụng ngân sách Trung ương hỗ trợ toàn bộ hoặc phần lớn kinh phí giải phóng mặt bằng cho các tỉnh.

Cùng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) đồng tình với chủ trương ngân sách Trung ương và địa phương cùng tham gia đầu tư, song cho rằng cần tính toán mức đóng góp phù hợp với khả năng thực tế của từng tỉnh.

Theo bà, Lai Châu dự kiến phải bố trí khoảng 2.004 tỷ đồng. Qua tổng hợp sơ bộ 7 dự án cao tốc do địa phương quản lý, khoản vốn này tương đương 38,7% kế hoạch vốn ngân sách địa phương giai đoạn 2026-2030.

"Dành một phần lớn nguồn vốn địa phương cho cao tốc sẽ làm thu hẹp nguồn lực dành cho trường học, cơ sở y tế, nước sinh hoạt, hạ tầng nông thôn và các nhiệm vụ giảm nghèo", đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nói.

Nữ đại biểu đề nghị Chính phủ rà soát khả năng cân đối ngân sách, nghiên cứu tăng mức hỗ trợ từ Trung ương, thậm chí xem xét phương án Trung ương bảo đảm toàn bộ vốn dự án nếu điều kiện cho phép.

Đại biểu Nguyễn Đặng Ân (tỉnh Lạng Sơn) cũng đề nghị Chính phủ tính toán lại mức vốn đối ứng, nhất là với Lai Châu, nơi nguồn thu ngân sách hằng năm còn hạn chế.

Ngoài vấn đề nguồn lực, đại biểu Phạm Văn Hòa (tỉnh Đồng Tháp) lưu ý công tác giải phóng mặt bằng và tái định cư. Theo ông, phạm vi ảnh hưởng của các dự án lớn, có nơi hơn 1.000 hộ dân bị tác động, nên chính quyền địa phương cần quan tâm đời sống người dân trong vùng thu hồi đất, hạn chế ảnh hưởng đến đất rừng, đất trồng lúa.

Bộ trưởng Xây dựng: Chính phủ sẽ cân đối vốn nếu thiếu tiền làm 3 cao tốc

Giải trình cuối phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết ngân sách Trung ương đã ưu tiên cân đối, dự kiến bố trí 119.398 tỷ đồng cho 3 dự án, chiếm khoảng 75% tổng mức đầu tư.

Về phần vốn còn lại, Chính phủ sẽ tiếp tục nghiên cứu phương án cân đối. Bộ trưởng cũng dẫn thực tế triển khai một số dự án giai đoạn trước, trong đó có tuyến Cần Thơ - Cà Mau, cho thấy chi phí đầu tư có thể giảm đáng kể nhờ tiết kiệm qua đấu thầu, chỉ định thầu và sử dụng kinh phí dự phòng.

Bộ trưởng cho biết, hiện có 15 địa phương được giao làm cơ quan chủ quản các dự án cao tốc trên cả nước, từ những đô thị lớn như Hà Nội, TP HCM đến các tỉnh miền núi còn nhiều khó khăn. Các địa phương này đều tham gia bố trí ngân sách đối ứng.

Theo Bộ trưởng, một số tỉnh miền núi trong giai đoạn trước thậm chí tự nguyện cam kết bố trí 50-100% kinh phí giải phóng mặt bằng. Riêng Quảng Ngãi và Lai Châu, với vai trò cơ quan chủ quản hai dự án cao tốc, đã đồng ý đề xuất bố trí 50% kinh phí giải phóng mặt bằng.

Việc duy trì cơ chế địa phương cùng tham gia đóng góp vốn, theo vị trưởng ngành Xây dựng, nhằm bảo đảm sự đồng bộ và bình đẳng trong chính sách giữa các tỉnh, thành phố.

Trấn an những lo ngại về khả năng huy động nguồn lực, Bộ trưởng khẳng định các địa phương và đại biểu Quốc hội có thể yên tâm về phương án vốn được đề xuất. "Nếu thiếu vốn, Chính phủ sẽ nghiên cứu cân đối, bố trí từ các nguồn khác", ông Trần Hồng Minh nói.

Liên quan quy mô kỹ thuật, Bộ trưởng cho biết tốc độ thiết kế được lựa chọn căn cứ điều kiện địa hình và yêu cầu an toàn. Tại các khu vực miền núi có địa hình phức tạp, độ dốc lớn, đặc biệt đoạn Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên có chênh cao địa hình trên 1.000m, tốc độ thiết kế dự kiến 80km/h. Các đoạn qua địa hình thuận lợi có thể đạt 100-120km/h.

Các tuyến được nghiên cứu theo hướng phù hợp quy hoạch, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, đồng thời hạn chế tối đa tác động đến môi trường tự nhiên, xã hội, danh lam thắng cảnh, đất quốc phòng và chi phí giải phóng mặt bằng.