Truyện ngắn: Ngã rẽ

Khuê thuộc lòng từng dãy nhà trên bản vẽ sơ đồ trường đại học mình mơ ước được dán trên vách ngăn của căn phòng trọ rẻ tiền. Với Khuê, bước chân vào ngôi trường ấy là cách chứng minh cho sự tồn tại của cậu giữa cuộc đời. Mặc cho mỗi tối, đều đều nghe giọng mẹ khắc khoải qua điện thoại: "Thôi con, về quê học nghề, hoặc thi vào một trường nào điểm thấp hơn, chứ cứ thế này...".

Khuê im lặng. Cậu không thể giải thích cho mẹ hiểu cái cảm giác của một kẻ đã đặt cược cả thanh xuân vào một ước vọng duy nhất. Nếu không phải ngôi trường ấy, mọi sự lựa chọn khác đều là thất bại. Cậu thà làm một sĩ tử thất trận còn hơn thay đổi mục tiêu. Khuê sinh ra ở một vùng quê nghèo miền Trung gió Lào cát trắng. Bố mẹ cậu cả đời cúi mặt cho đất, ngửa lưng cho trời. Sự cục mịch, chân chất thấm vào cơm khoai, vào manh áo bạc màu, vào cả cái nhìn khắc khổ khi dõi theo đứa con trai mang hy vọng đổi đời của cả dòng họ…

Khuê học giỏi. Những tấm giấy khen phủ kín bức tường vôi loang lổ. Ở cái xóm nhỏ mà con chữ nhiều khi phải nhường chỗ cho nỗi lo cơm áo, cậu từng là niềm tự hào với giải Khuyến khích học sinh giỏi cấp tỉnh năm cuối cấp. Khổ nỗi, danh hiệu ấy vô tình dệt nên một tấm lưới ảo tưởng. Cậu bước ra khỏi trường làng với tâm thế của kẻ đi chinh phục, để rồi nhận ra mình chỉ là hạt cát giữa biển người mênh mông. Cậu mải miết đuổi theo cái đích duy nhất mà quên mất rằng, đôi khi chính sự cố chấp lại là kẻ thù lớn nhất của sự trưởng thành.

***

Mùa hè năm thứ ba thi đại học, Khuê không còn run rẩy như lần đầu. Qua ô cửa sổ phòng thi, nhành phượng vĩ đỏ rực đang cháy hết mình dưới cái nắng tháng Sáu. Một ý nghĩ chợt lướt qua: "Nếu năm nay lại thiếu điểm thì sao? Liệu mình có tiếp tục thi lần nữa?". Phải chăng giảng đường đại học đã trở thành nhà tù không song sắt, nơi cậu tự nhốt mình vào sự kiêu hãnh hão huyền. Nhìn xuống tờ giấy thi, nơi những phương trình, định luật đang nằm im lìm, cậu hiểu ra, cuộc đời không phải là một bài toán luôn có nghiệm duy nhất.

Những ngày đầu sau khi quyết định rời bỏ phòng thi, Khuê sống như kẻ mộng du. Hà Nội trong mắt kẻ trượt đại học liên tiếp không còn là ánh đèn rực rỡ của tương lai mà là mê hồn trận của những sự phán xét. Cậu sợ những cuộc gọi từ quê, sợ giọng run run của mẹ hỏi về kết quả, sợ cả ánh mắt của bố.

Khuê thu dọn đồ đạc, trả phòng trọ, xin chân phụ việc cho một hiệu sách, kiêm luôn sắp xếp và hỗ trợ thiết kế trang bìa cho một nhà xuất bản nhờ chút năng khiếu hội họa từng bị bỏ quên suốt nhiều năm.

Hiệu sách nhỏ nằm lọt thỏm giữa những tòa nhà cao tầng, không gian nồng đượm mùi giấy cũ, mùi của thời gian và của sự tĩnh lặng. Chủ hiệu, người đàn ông ngoài sáu mươi, tóc bạc trắng nhưng đôi mắt như vẫn còn rất tinh anh.

Công việc của Khuê là phân loại sách, lau bụi và đóng gói đơn hàng. Nhìn những cô cậu sinh viên trạc tuổi mình, áo trắng tinh tươm, cầm trên tay những cuốn giáo trình dày cộp, lòng cậu lại dấy lên cơn sóng ngầm…

Rồi ngày qua ngày, chính những cuốn sách cũ ấy đã kích thích tính tò mò và đam mê với Khuê. Trong kho sách cũ, cậu tìm thấy cuốn đồ họa và thiết kế đã sờn gáy. Những đường nét, những mảng màu và những quy tắc về bố cục khiến cậu nhớ ra mình từng có đam mê cháy bỏng với hội họa. Hồi còn trung học, cậu vẽ rất đẹp, nhưng cha bảo: "Vẽ vời làm gì, gắng mà làm kỹ sư, bác sĩ cho chúng tôi nhờ, rồi mà thoát nghèo". Từ đó, cậu cất luôn cây bút vẽ.

Chiều muộn, khi nắng vàng mỏng rải một lớp lên những kệ sách, ông chủ hiệu vỗ vai Khuê:

- Ta thấy con có đôi bàn tay rất khéo và tâm hồn bay bổng, sao không thử vẽ lại cái bìa cho mấy cuốn sách cũ này? Giúp chúng mặc chiếc áo mới đi. Michael Faraday thuở đầu cũng chỉ là một người thợ đóng sách đấy thôi.

Khuê ngập ngừng, bối rối, rồi tự nhủ: Sao không thể? Đêm đó, dưới ánh đèn vàng nhạt, Khuê vẽ. Cậu vẽ bằng tất cả những khát khao bị kìm nén suốt 3 năm qua. Khuê không vẽ một phương trình dao động, trên trang giấy là nhành phượng vĩ đỏ rực. Khi vẽ, cậu không còn thấy mình là kẻ thất bại. Cậu thấy mình là một người kiến tạo, bay bổng, lâng lâng thêm đôi chút tự hào.

Ông chủ hiệu gật đầu:

- Con biết không, cuộc đời dạy người ta cách để làm người và tìm thấy chính mình. Học từ sách vở là đi trên con đường của người khác, học từ trường đời là tự mở lối cho chính mình.

Ngã rẽ của Khuê bắt đầu từ đó. Nhờ sự giới thiệu của ông, cậu nhận thiết kế bìa và minh họa cho nhiều nhà xuất bản. Những kiến thức toán học tưởng như bỏ đi nay lại giúp ích trong việc tính toán tỷ lệ vàng, bố cục và tư duy logic trong thiết kế đồ họa.

Khuê đã trải qua vô số đêm thức trắng, vật lộn với hàng trăm lớp layer đồ họa chỉ để pha ra một mã màu đúng điệu, hay tìm một font chữ vương vấn nếp gấp ấn chứa sức nặng của ký ức. Trước khi thiết kế, Khuê đọc đi đọc lại tác phẩm, thẩm thấu cái hồn cốt của những thế hệ đi trước, thổi luồng sinh khí mới vào những tác phẩm tưởng chừng đã ngủ quên trong từng trang giấy.

Vài năm sau, Khuê trở thành trưởng nhóm thiết kế. Thu nhập ổn định giúp cậu thuê một căn phòng ngập tràn ánh sáng tự nhiên chứ không phải căn hầm ẩm thấp năm nào. Mỗi tháng cậu đều gửi tiền về quê phụ giúp bố mẹ. Quan trọng hơn cả, mỗi ngày trở về nhà, cậu thấy lòng mình nhẹ tênh. Không còn áp lực phải chứng minh bản thân bằng một tấm bằng đại học, chỉ còn niềm vui được sống với công việc mình yêu.

Bầu trời ngoài kia vẫn rộng lớn, luôn có chỗ cho những cánh chim bay chậm, miễn là chúng không ngừng vỗ cánh. Ngã rẽ năm ấy, hóa ra lại là con đường ngắn nhất dẫn cậu trở lại là chính mình.

***

Tháng Sáu lại về, mang theo cái nắng đổ lửa và cả cái không khí hầm hập của mùa thi. Đi qua những điểm thi, nhìn đám sĩ tử ôm khư khư tập tài liệu dày cộp, Khuê thấy hình ảnh của chính mình năm nào. Khuê lướt qua, không ganh tị, cũng chẳng chút luyến tiếc xa xăm nào. Khuê mỉm cười, nụ cười an yên, nhẹ nhõm.

Cuộc đời không phải là một bài thi chỉ có một đáp án đúng. Sự thành công không chỉ được đong đếm bằng tấm bằng cử nhân treo trên tường mà còn bằng năng lực thực tế, giá trị mỗi người tạo ra và sự bình yên họ tìm thấy trong tâm hồn. Khuê mỉm cười, đặt bút vẽ thêm vài nhành hoa dưới chân nhân vật trên trang bìa mới. Ngày mai khi bình minh lên, cậu vẫn sẽ tiếp tục hành trình của một cánh chim bay chậm, không ồn ã, vội vàng.