Truyện ngắn: Nghĩa tình

Ông Văn rất có tiếng nói trong dòng họ. Mỗi khi hội họp, ông thường được ngồi chiếu trên, chỉ tay năm ngón, ai cũng nể ông một phép. Còn Hùng lại thích hòa mình vào những người mà theo cha anh là "chiếu dưới", vì anh thấy mình không hơn ai cả và mỗi người đều có cái đáng để học hỏi.

Từ khi vợ bỏ đi, ông Văn vì tự ái mà trở nên sống khép kín. Những dịp giỗ quả, ông lại ra vẻ bề trên, chỉ trỏ cho con cháu trong dòng họ chuẩn bị. Vì tính cách khinh khi người dưới, lại ít đóng góp cho những lần giỗ chạp, ông vẫn hay bị điều tiếng sau lưng. Khi Hùng lớn lên một chút, có thể đi chạy việc cho mấy chú trong xưởng gỗ ở dưới quê, có ít tiền, anh vẫn hay dúi cho ông:

- Giỗ nội mình cũng nên góp chút ba ạ. Con mới chạy được một ít đưa cho cô Ba chả nem, còn chỗ này mình bỏ vào thùng góp cho đợt giỗ tới.

- Ai mượn bây bày vẽ vậy? Tao anh cả trong nhà mà thằng nào dám đòi tao lấy một đồng? Lo cho cả cái họ này còn chưa tính lương bổng mà dăm ba bạc lẻ lại đòi tao?

Biết không thể khuyên được cha, Hùng cũng chỉ dấm dúi gửi cho cô Ba, người thường được xem là "thủ quỹ" của dòng họ, để con cháu góp tiền mỗi mùa giỗ quả và phân người đi chạy việc.

Hùng nhiệt tình không chỉ với dòng họ mà với cả bà con hàng xóm. Như bận ông Phụng cuối xóm bị trâu chèn gãy chân, anh lén ba nói với chủ xưởng cắt bớt 2 ngày lương của mình cho ông, đặng đỡ vợ ông khi ông nằm viện. Những việc như thế, nếu biết, ông Văn sẽ gạt phắt ngay: "Chưa ăn được một đồng của chúng nó thì sao phải rót tiền của nhà cho chúng?".

Ngay cả với con gái ruột, ông Văn vẫn giữ khoảng cách. Ông quan niệm: "Con gái là con người ta". Khi hai đứa lớn lên, ngày càng trở nên giống mẹ, ông sinh ra ghét bỏ.

Năm Hùng lên lớp 9, ông bắt nghỉ ngang để phụ lo công việc đồng áng, vườn tược. Lần đầu tiên Hùng cãi cha là khi ông bắt hai đứa em gái sinh đôi của anh bỏ học. Từ đó, Hùng gánh trên vai việc nhà, còn làm thêm ở xưởng gỗ để kiếm tiền lo cho em ăn học. Anh thường nỉ non với em:

- Tính ba hay nóng nhưng ba rất thương hai đứa. Do nhà mình khó nên ba mới ép hai đứa nghỉ, chứ ba luôn muốn anh động viên hai đứa ráng học.

Tất nhiên, không bao giờ có chuyện ông Văn âm thầm nhờ Hùng động viên hai đứa con. Chỉ là anh tự nói để an ủi hai em của mình. Hai đứa học hết cấp ba, tự đi làm thêm kiếm tiền trang trải và đậu đại học trên thành phố. Rồi hai đứa tốt nghiệp, cùng lấy chồng xa.

Ngày cưới của hai đứa, ông Văn không cho của hồi môn lấy một đồng, còn cạnh khóe: "Nuôi cho ăn học rồi cũng về làm dâu lo cho nhà chồng tất".

Nhưng Hùng đã tính từ rất sớm. Đám cưới mỗi đứa em, anh dúi 1 chỉ vàng tích cóp từ bao năm...

***

Cơn bão đến đột ngột vào những ngày cuối năm, cuốn theo mọi thứ của làng quê nghèo. Mọi cố gắng trong năm bỗng chốc trôi một cách không ai ngờ tới. Căn nhà của ông Văn trở nên trống hoác. Ông ngồi một mình trên tấm phản nhìn vườn tược tan hoang. Suốt vụ mùa chờ cuối năm thu hoạch bỗng chốc mất trắng.

Hùng trèo lên nóc trải lại bạt, chỗ nào dột thì sửa, khúc nhà nào hư hỏng thì lo gia cố lại cửa nẻo, sợ mưa lại hắt vào. Cơn bão đi qua, ông Văn ngồi bần thần. Dường như ông hiểu được sẽ chẳng ai có thể cưu mang giúp đỡ mình qua những ngày khốn khó như thế này.

- Chú Hùng có nhà không vậy? Chú Hùng ơi!

Tiếng ông Phụng kêu vang phía nhà trước. Hùng đang sửa lại chái bếp lật đật chạy lên:

Con lên ngay chú Phụng ơi!

Ông Phụng khẽ chào khi thấy ông Văn ngồi bó gối trên tấm phản. Vừa nhác thấy bóng Hùng, ông Phụng đã xởi lởi:

- Qua ăn cơm với cô chú và sắp nhỏ.

Thấy Hùng định từ chối, ông Phụng gạt phắt:

- Không lẽ bây nghĩ tao không mời được bây bữa cơm hay sao? Nhớ cái hồi tao nằm viện cả tháng cũng mày hay qua giúp đỡ trong nhà...

Nhà Hùng cuối xóm, nằm trong những căn ảnh hưởng bão nặng nhất do lũ tràn qua đê. Chính lúc này, những người vẫn còn miếng ăn lại nhớ đến người đã từng cưu mang mình…

Khoảng một tuần sau, khi vừa ngủ dậy, ông Văn đã nghe tiếng đục đẽo phía nhà trước. Chống gậy bước ra, ông thấy những người mà ngày trước ông vẫn hay gọi là "đám sỗ sàng", vốn là những người làm trong cùng xưởng gỗ với Hùng, đang hè nhau sửa lại nhà trước.

Ông Văn từng dạy học, rất coi thường những người làm chân tay. Dù nghỉ việc sớm, ông vẫn luôn cho mình là trí thức, cao hơn một bậc so với những người ở xóm nghèo, như cách ông vẫn hay kẻ cả so với người trong gia đình. Chính vì thế, khi Hùng xin vào làm xưởng gỗ và thân thiết với những người trong xưởng, ông thường cấm họ lại nhà.

- Con chào bác Văn, tụi con mấy nay cũng lo sửa sang nhà, giờ mới qua giúp thằng Hùng được. Bác cho tụi con xin phép sửa nhà mình để an toàn đợt gió tới ạ.

Ông Văn phẩy tay, cay mắt quay đi. Những người ngày trước ông từng hắt hủi, nay lại quay trở lại xin phép ông cho sửa nhà của chính ông. Ông liếc nhìn Hùng. Cả một đời ông dạy biết bao học trò, nhưng với con của mình, ông lại dạy sai. May sao anh lại nhận thức được và đi theo con đường đúng đắn của nghĩa tình.

***

Những ngày tháng cuối đời, từng chút một, ông nhận ra nhiều điều mà trước giờ vì sống khép kín và kẻ cả mà không nhận ra. Hoặc chính ông không mở lòng đến mức không nhận ra, rằng vẫn có rất nhiều tấm chân tình tồn tại trong đời…

Ngày ông bệnh nặng phải nằm viện, hai người con gái đã không được ông quan tâm từ lâu tranh nhau kéo về đòi lo phụng dưỡng. Cả hai người con rể ông không muốn giao du vì họ là lao động chân tay, cũng về đủ cả. Ông nghe tiếng họ bàn ngoài sảnh bệnh viện:

- Để ba đó vợ chồng tui nuôi. Vợ chồng cô út cứ ráng chăm ba những ngày nằm viện, đặng hai vợ chồng tui về quê lo ít giấy tờ rồi lên đón ba ngay.

- Thôi hai vợ chồng anh chị cũng khó, nhà em thì ở tỉnh bên lại gần hơn...

Ông nằm mà nghe nước mắt rơi. Dù chưa một lần ông tỏ ra yêu thương, nhưng con cái ông luôn hiếu thảo. Ông lại nhìn sang Hùng, thấy anh đang cắm phích nước nóng, đợi nguội để lấy thuốc cho ông uống.

Ngày ông xuất viện về nhà trước khi đến tịnh dưỡng tại nhà con gái út, họ hàng kéo đến thăm rất đông. Ai cũng xởi lởi: "Ông cả mau khỏi bệnh", "Anh cả mau khỏe, còn đau nhức không anh?"… Những mối quan hệ nghĩa tình mà vốn ông nghĩ có lẽ ông sẽ không bao giờ nhận được, vì bản thân ông hà khắc và ông cho rằng mọi thứ đều phải được đánh đổi.

Ông lại nhìn Hùng, chỉ thấy anh mỉm cười. Dường như tất cả những thân tình ông đang nhận được ngày hôm nay cũng là từ cách sống của anh với mọi người xung quanh.

Xét cho cùng, nghĩa tình cũng là bởi nghĩa tình tạo dựng. Dường như người con trai của ông đã giúp ông hiểu ra rất nhiều điều…