Từ lễ hội đánh cá suối ở bản Mường đến giấc mơ phát triển du lịch cộng đồng

Vượt đường rừng để tìm một lễ hội nguyên sơ

Từ Quốc lộ 6, qua thành phố Hòa Bình cũ, vượt dốc Cun rồi men theo những cung đường quanh co của vùng Mường Khến, du khách phải mất thêm gần một giờ đồng hồ vượt gần 20km đường núi để vào xã Toàn Thắng.

Có đoạn đường hun hút giữa rừng, đá sỏi gập ghềnh khiến nhiều người tưởng mình đi lạc. Nhưng cũng chính hành trình ấy lại khiến nhiều du khách có cảm giác như đang đi tìm một lễ hội còn giữ nguyên vẻ mộc mạc giữa núi rừng.

Gia đình chị Hòa (Ba Vì, Hà Nội) khởi hành từ sáng sớm để tới Toàn Thắng sau khi biết thông tin về lễ hội đánh cá suối của người Mường.

"Khi vượt qua những đoạn đường núi cuối cùng, khung cảnh hiện ra thực sự rất đẹp. Dòng suối nằm giữa thung lũng, xung quanh là ruộng lúa, núi rừng và rất đông người dân đang mở hội", chị Hòa kể.

Không khí đông vui, sự thân thiện của người dân và cảm giác được hòa mình vào đời sống bản địa khiến nhiều du khách bất ngờ.

Người dân sẵn sàng chỉ đường, cho khách mượn bè tre, chài lưới để thử trải nghiệm đánh cá giữa dòng Tló. Nhiều du khách lần đầu được nghe tiếng cồng chiêng vang lên giữa núi rừng hay ngồi ăn cơm lam, cá suối nướng bên những gian hàng dựng tạm cạnh bờ suối.

Được bố kể về lễ hội đánh cá suối của người Mường, em Nguyễn Quốc Tùng Lâm, học sinh Trường THCS Nam Trung Yên (Hà Nội), háo hức xin bố cho đi cùng để tận mắt trải nghiệm.

Sáng hôm diễn ra lễ hội, hai bố con dậy từ 5 giờ sáng để xuất phát từ Hà Nội. Dù quãng đường khá xa, đường núi không dễ đi nhưng cả hai vẫn hồi hộp suốt hành trình.

Khi đến nơi, Tùng Lâm tỏ ra bất ngờ trước khung cảnh đông đúc bên dòng Tló. Tiếng cồng chiêng vang giữa núi rừng, hàng nghìn người mặc trang phục truyền thống đứng kín hai bên bờ suối khiến cậu bé thích thú.

Nhưng điều khiến Tùng Lâm nhớ nhất lại là khoảnh khắc được hòa mình xuống dòng suối mát lạnh cùng những đứa trẻ bản làng.

Đầu giờ chiều, khi dòng Tló bớt nhộn nhịp, cậu xin phép bố nhảy xuống suối tắm cùng đám trẻ địa phương. Những đứa trẻ thành phố và trẻ em bản làng nhanh chóng hòa vào nhau giữa tiếng cười vang bên dòng nước.

"Nước rất mát và sạch. Con thử bắt cá nhưng không bắt được con nào. Dù sao được tắm suối con cũng rất thích rồi", Tùng Lâm cười nói.

Không chỉ được trải nghiệm lễ hội, cậu bé còn lần đầu thưởng thức những món ăn đặc trưng của người Mường như cá suối nướng, gà luộc, cơm lam, tôm nướng…

Từ lễ hội làng đến cơ hội phát triển du lịch

Khi dòng Tló bớt đông hơn vào cuối buổi chiều, nhiều du khách vẫn nán lại bên dòng suối và trò chuyện với người dân địa phương.

Có người tranh thủ xuống suối tắm, có nhóm thanh niên xin mượn bè tre để chèo dọc dòng nước, vài em nhỏ lại thích thú chạy chân trần trên bãi đá ven suối. Không khí ấy khiến nhiều người cảm thấy Toàn Thắng không chỉ có một lễ hội để xem, mà còn có thể trở thành nơi để trải nghiệm đời sống văn hóa Mường một cách gần gũi và tự nhiên.

Nhiều du khách cho rằng điều hấp dẫn nhất ở Toàn Thắng chính là vẻ nguyên sơ còn được giữ lại khá trọn vẹn. Từ dòng suối trong xanh, những nếp nhà sàn thấp thoáng bên sườn núi đến tiếng cồng chiêng vang giữa thung lũng đều tạo cảm giác khác biệt so với những điểm du lịch đông đúc, thương mại hóa.

"Điều tôi thích nhất là cảm giác rất thật. Người dân thân thiện, cảnh đẹp và không khí rất yên bình", một du khách đến từ Hà Nội chia sẻ.

Lượng khách tìm về ngày một đông cũng khiến nhiều người dân ở Toàn Thắng bắt đầu nghĩ tới chuyện làm du lịch từ chính những nét văn hóa quen thuộc của bản làng.

Nếu được đầu tư bài bản hơn, Toàn Thắng hoàn toàn có thể phát triển thêm các hoạt động trải nghiệm như chèo SUP, kayak, câu cá, camping ven suối, ở nhà sàn hay khám phá đời sống văn hóa Mường.

"Tài nguyên ở đây còn rất đẹp và nguyên sơ. Điều người dân mong nhất là được hỗ trợ thêm về hạ tầng và kỹ năng làm du lịch để vừa giữ được bản sắc vừa có thêm thu nhập", một người dân địa phương chia sẻ.

Tuy nhiên, theo nhiều du khách, để giữ chân khách lâu hơn, địa phương vẫn cần cải thiện không ít vấn đề. Ngoài giao thông còn khó khăn, khu vực lễ hội hiện vẫn thiếu các điểm nghỉ chân, thùng rác công cộng hay các dịch vụ trải nghiệm được tổ chức bài bản hơn cho du khách.

"Đường vào hơi vất vả nhưng cảnh rất đẹp và đáng để trải nghiệm. Nếu có thêm các hoạt động gắn với dòng suối và văn hóa Mường thì chắc chắn nhiều người trẻ sẽ muốn quay lại", một du khách nói.

Giữ được "hồn Mường" mới giữ được khách

Theo ông Nguyễn Vũ Hùng, Chủ tịch UBND xã Toàn Thắng, lễ hội đánh cá suối không chỉ là hoạt động văn hóa cộng đồng mà còn là nền tảng để địa phương hướng tới phát triển du lịch cộng đồng gắn với bản sắc người Mường.

Địa phương đang từng bước xây dựng các hoạt động trải nghiệm như nghe cồng chiêng, thưởng thức ẩm thực dân tộc, khám phá nhà sàn, chèo bè tre hay tham gia các nghi lễ truyền thống bên dòng Tló. Song song với đó là các lớp tập huấn nhằm truyền dạy nghi thức lễ hội, kỹ thuật đánh bắt cá truyền thống và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho người dân.

Theo bà Bùi Minh Tuyến, Chủ tịch Hội LHPN xã Toàn Thắng, phụ nữ địa phương đang trở thành lực lượng quan trọng trong việc giữ gìn không gian văn hóa Mường, từ trang phục, tiếng chiêng, món ăn cho đến nếp sinh hoạt cộng đồng. Nhiều chị em cũng bắt đầu tham gia các hoạt động du lịch cộng đồng như nấu ăn, bán nông sản, quảng bá văn hóa bản địa hay chuẩn bị làm homestay phục vụ du khách.

Tuy nhiên, theo người dân địa phương, để lễ hội thực sự trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn vẫn còn nhiều khó khăn. Giao thông chưa thuận tiện, dịch vụ du lịch còn ít, nhiều người dân chưa có nhiều kinh nghiệm làm du lịch cộng đồng.

Nhưng cũng chính vẻ nguyên sơ ấy lại là điều níu chân du khách.