Về Toàn Thắng xem hội Đánh cá suối của đồng bào Mường

Vượt đường rừng vào xem người Mường mở hội

Từ Quốc lộ 6, qua thành phố Hòa Bình cũ, vượt dốc Cun, đi qua những đồi cam Cao Phong để tới Mường Khến, huyện Tân Lạc cũ, từ đây, hành trình đến với làng Lỗ Sơn, xã Toàn Thắng vẫn còn thêm hơn 20km đường núi quanh co.

Quãng đường không quá dài nhưng phải mất hơn một giờ đồng hồ di chuyển bằng ô tô. Có đoạn đường đất đá gập ghềnh, có đoạn xuyên giữa rừng núi hun hút, hiếm bóng người qua lại. Với nhiều du khách lần đầu đến đây, hành trình ấy giống như một chuyến "đi tìm lễ hội giữa đại ngàn".

Gia đình chị Hòa (Ba Vì, Hà Nội) khởi hành từ sáng sớm, vượt gần 100km để tới xã Toàn Thắng sau khi biết thông tin về lễ hội đánh cá suối.

"Có lúc tôi tưởng mình đi lạc vì cứ theo Google Maps mãi mà xung quanh chỉ thấy núi rừng. Có đoạn đi cả cây số không gặp ai", chị Hòa kể.

Nhưng rồi khi vượt qua những cung đường núi cuối cùng, trước mắt chị là một khung cảnh hoàn toàn khác.

Dòng suối Tló xanh trong uốn quanh chân núi. Những thửa ruộng đang vào vụ chín ngả vàng bên sườn đồi. Dọc hai bên bờ suối, hàng nghìn người dân và du khách đã đứng kín từ sớm để chờ giờ khai hội.

Tiếng cồng chiêng vang lên từ giữa bản làng đến bên bờ suối. Trên các triền đồi, nhiều người trèo lên cây để nhìn rõ hơn cảnh dưới suối. Những tốp thanh niên Mường khiêng bè tre, mang chài lưới xuống dòng nước mát lạnh. Không khí lễ hội rộn ràng lan khắp thung lũng nhỏ dưới chân núi.

Không chỉ khu vực dòng suối, dọc các lối vào lễ hội, người dân địa phương còn dựng nhiều gian hàng giới thiệu ẩm thực, nông sản và những món ăn truyền thống của người Mường.

Trong gian hàng của thôn Tân Lập, chị Bùi Thị Thiên tất bật chuẩn bị mâm cơm truyền thống để phục vụ du khách. Trên mẹt tre là xôi đồ, thịt lợn thui, cá suối nướng, rau rừng cùng nhiều món ăn mang đậm hương vị núi rừng.

"Với người Mường, mâm cơm đãi khách phải có cơm đồ, nước mát, lợn thui. Năm nay lễ hội đông và vui hơn mọi năm nên ai cũng háo hức chuẩn bị", chị Thiên chia sẻ.

Theo chị Thiên, sau khi sáp nhập, xã Toàn Thắng nhận được nhiều sự quan tâm hơn nên lễ hội cũng được tổ chức quy mô và bài bản hơn trước. Người dân địa phương mong muốn lễ hội ngày càng được nhiều người biết đến, nhưng vẫn giữ được dòng suối sạch và không gian văn hóa vốn có.

"Tôi thật sự thích khung cảnh nơi đây và không khí lễ hội. Bà con rất hiếu khách, họ chỉ đường, cho chúng tôi mượn cả bè tre và chài để thử đánh cá", chị Hòa nói.

Khi cả dòng suối trở thành sân hội

Ngồi trên chiếc bè tre giữa dòng suối, ông Bùi Văn Dựng cùng nhóm trai làng chờ đến giờ khai hội đánh cá. Dù đã 64 tuổi, ông vẫn giữ vẻ háo hức như thời trai trẻ.

"Mỗi năm có một lần nên dù không còn trẻ nữa nhưng tôi vẫn mong tới ngày khai hội. Có năm tôi bắt được con cá hơn 10kg. Tôi mong lễ hội sẽ được gìn giữ để con cháu sau này còn biết đến", ông Dựng nói.

Đến giờ chính hội, hàng trăm người dân đồng loạt xuống dòng Tló.

Tiếng reo hò vang lên dọc hai bên bờ suối khi những mẻ chài đầu tiên được tung xuống nước. Người dùng vó, người quăng lưới, người lặn bắt cá bằng tay. Giữa dòng suối mát lạnh, nhiều thanh niên thích thú bơi lội, thi nhau thử tài đánh bắt.

Không chỉ người dân địa phương, nhiều du khách cũng hào hứng nhập cuộc.

Chồng chị Hòa là một trong số đó. Sau ít phút làm quen với chiếc bè và chài được người dân cho mượn, anh đã hòa vào dòng người đang đánh cá giữa suối Tló.

"Cảm giác rất đặc biệt. Nước suối mát lạnh, không khí thì cực kỳ sôi động. Đây là lần đầu tiên tôi được tham gia một lễ hội như thế này", anh chia sẻ.

Không chỉ dưới suối, dọc hai bên bờ, tiếng cồng chiêng, tiếng cổ vũ và tiếng cười nói hòa lẫn tạo nên bầu không khí náo nhiệt kéo dài suốt nhiều giờ.

Nhiều người cao tuổi chống gậy, chống nạng vẫn cố gắng tới xem hội. Ông Bùi Văn Thịnh, gần 80 tuổi, dù đi lại khó khăn vẫn nhờ người thân đưa tới lễ hội từ sớm.

"Năm nay lễ hội đông vui và hoành tráng hơn mọi năm nhiều. Công tác tổ chức cũng rất chu đáo", ông Thịnh nói.

Ở khu vực sân lễ hội, những hồi cồng chiêng vẫn vang lên không ngớt. Chị Bùi Thị Hằng, nhà cách nơi tổ chức lễ hội khoảng 14km, được xóm cử tham gia đội đánh cồng chiêng phục vụ ngày hội.

"Dù trời rất nắng nhưng tôi vẫn thấy vui vì không khí lễ hội đông vui, bà con và du khách đều hưởng ứng rất nhiệt tình. Tôi mong những năm sau lễ hội sẽ còn đông vui hơn nữa", chị Hằng chia sẻ.

Theo ông Nguyễn Vũ Hùng, Chủ tịch UBND xã Toàn Thắng, lễ hội đánh cá suối không chỉ là hoạt động đánh bắt tập thể mà còn là không gian văn hóa cộng đồng đặc sắc của người Mường.

"Cả bản cùng xuống suối, cùng hò reo khi có người bắt được cá lớn. Đây cũng là dịp để thế hệ trẻ sống trong không gian văn hóa Mường với cồng chiêng, hát đối, chèo bè, quăng chài và nhiều hoạt động truyền thống khác", ông Hùng cho biết.

Dù hành trình đến với xã Toàn Thắng vẫn còn nhiều khó khăn, song chính vẻ đẹp nguyên sơ của núi rừng, sự thân thiện của người dân và không khí lễ hội đậm bản sắc lại đang trở thành sức hút đặc biệt với du khách.

"Nếu đường sá thuận lợi hơn, tôi nghĩ sẽ có rất nhiều người muốn quay lại nơi này", chị Hòa chia sẻ trước khi rời dòng suối Tló.