Uể oải sau kỳ nghỉ lễ dài ngày là phản ứng tự nhiên của não bộ

Tuy nhiên, theo chuyên gia tâm lý Hoàng Thị Ngọc Duyên - Giám đốc Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam, đây thực chất là phản ứng hoàn toàn tự nhiên của não bộ khi chuyển từ trạng thái nghỉ ngơi sang làm việc, chứ không phải sự yếu đuối hay trì trệ như nhiều người lầm tưởng.

Chuyên gia phân tích, trong những ngày nghỉ, cơ thể và não bộ được "lập trình" theo một nhịp sống chậm rãi, ít áp lực. Việc ngủ nhiều hơn, ăn uống thoải mái, gặp gỡ người thân, du lịch hay tham gia các hoạt động giải trí giúp não nhận được nhiều tín hiệu dễ chịu – những "phần thưởng" dopamin tự nhiên. Khi đó, hệ thần kinh được thả lỏng, cơ thể ở trong trạng thái an toàn và thư giãn.

Nhưng khi kỳ nghỉ kết thúc, não buộc phải chuyển sang "chế độ kỷ luật", đòi hỏi tập trung, ra quyết định và đối diện với áp lực công việc. Vùng vỏ não trước trán (khu vực chịu trách nhiệm cho tư duy logic, lập kế hoạch và kiểm soát hành vi) phải hoạt động mạnh mẽ trở lại, trong khi phần não cảm xúc vẫn muốn duy trì trạng thái nghỉ ngơi. Sự "lệch nhịp" này khiến nhiều người cảm thấy nặng nề, thiếu động lực, thậm chí sợ quá tải ngay cả khi công việc chưa thực sự bắt đầu.

Không khó để bắt gặp những biểu hiện quen thuộc sau kỳ nghỉ dài. Anh Minh (32 tuổi), một nhân viên văn phòng tại Hà Nội, chia sẻ rằng sáng đầu tiên đi làm sau Tết, anh ngồi trước màn hình gần 30 phút nhưng không biết bắt đầu từ đâu. "Cảm giác đầu óc mơ màng, dù trước đó tôi rất hào hứng với các kế hoạch đầu năm," anh nói. Trong khi đó, chị Hiền (35 tuổi, quản lý kinh doanh), thừa nhận mình dễ cáu gắt hơn, thiếu kiên nhẫn với đồng nghiệp và liên tục cảm thấy buồn ngủ dù đã ngủ đủ giấc. Có người lại chọn cách trì hoãn: mở email rồi đóng lại, lướt điện thoại vài phút, tự nhủ "chút nữa làm cũng được".

Theo chuyên gia Hoàng Thị Ngọc Duyên, với những người khó nhận diện cảm xúc, trạng thái này thường biểu hiện bằng việc thiếu năng lượng, dễ bực bội, mất tập trung, ngủ nướng hoặc không muốn khởi động ngày mới. Trong tâm lý học, đây được xem là phản ứng kháng cự khi chuyển trạng thái - khi não có xu hướng giữ con người ở vùng quen thuộc vì cảm thấy an toàn. Điều quan trọng là hiểu rằng cảm giác này chỉ mang tính tạm thời và hoàn toàn có thể điều chỉnh.

Để lấy lại nhịp làm việc sau kỳ nghỉ dài, điều đầu tiên mỗi người cần làm là ngừng tự trách. Não bộ cần thời gian để tái thích nghi, giống như cơ thể cần khởi động trước khi tập luyện. Việc ép bản thân đạt 100% hiệu suất ngay trong ngày đầu tiên chỉ làm gia tăng áp lực và cảm giác thất bại. Thay vào đó, hãy cho mình từ 2 đến 3 ngày để điều chỉnh nhịp sinh học và làm quen dần với khối lượng công việc.

Song song với đó, việc thiết lập lại giấc ngủ điều độ đóng vai trò then chốt. Đi ngủ sớm hơn, thức dậy đúng giờ, hạn chế sử dụng thiết bị điện tử trước khi ngủ sẽ giúp đồng hồ sinh học ổn định trở lại. Các hoạt động vận động nhẹ vào buổi sáng như hít thở sâu, đi bộ, chạy bộ hoặc tập yoga có thể kích hoạt hệ thần kinh giao cảm ở mức vừa phải, tăng tuần hoàn máu và giúp não tỉnh táo hơn. Chỉ cần 15–20 phút vận động mỗi sáng cũng có thể tạo khác biệt rõ rệt về năng lượng trong ngày.

Một chiến lược hiệu quả khác là chia nhỏ công việc. Thay vì nhìn vào danh sách dài những nhiệm vụ cần hoàn thành và cảm thấy choáng ngợp, hãy bắt đầu bằng một việc đơn giản nhất. Khi hoàn thành từng bước nhỏ, não sẽ ghi nhận thành tựu và tạo ra cảm giác kiểm soát. Chính những "chiến thắng" nhỏ này sẽ dần khơi lại động lực nội tại.

Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, điều chỉnh góc nhìn cảm xúc cũng rất quan trọng. Thay vì kháng cự suy nghĩ "lại phải đi làm", mỗi người có thể thử chuyển sang trạng thái biết ơn: Biết ơn vì còn công việc để quay về, còn sức khỏe để lao động, còn cơ hội tạo ra giá trị và kết nối với đồng nghiệp mỗi ngày. Khi cảm xúc lo lắng được thay thế bằng sự ghi nhận tích cực, hệ thần kinh sẽ dịu lại, mức độ căng thẳng giảm xuống và não bộ bớt kháng cự với sự thay đổi.

Các chuyên gia tâm lý cũng lưu ý, nếu cảm giác mệt mỏi, chán nản kéo dài nhiều tuần, kèm theo mất ngủ, giảm hứng thú với hầu hết hoạt động thường ngày, suy giảm hiệu suất nghiêm trọng hoặc xuất hiện các triệu chứng lo âu, người lao động nên cân nhắc tìm đến sự hỗ trợ chuyên môn. Khi đó, vấn đề có thể không chỉ đơn thuần là "hội chứng sau kỳ nghỉ" mà là dấu hiệu của stress mạn tính hoặc rối loạn cảm xúc cần được can thiệp sớm.

Kỳ nghỉ dài mang lại sự tái tạo năng lượng, nhưng quá trình quay lại guồng quay công việc cũng cần được thực hiện một cách mềm mại. Hiểu rằng cảm giác uể oải không phải là lười biếng mà là phản ứng sinh học tự nhiên sẽ giúp mỗi người bớt áp lực với chính mình. Khi não bộ có đủ thời gian thích nghi, động lực sẽ quay trở lại một cách tự nhiên, bền vững và chủ động hơn.