Vì sao cha mẹ lại kéo con vào bi kịch tự sát trong những cuộc hôn nhân bế tắc?

Khi khủng hoảng tâm lý đẩy con người đến lựa chọn cực đoan

Những ngày gần đây, mạng xã hội lan truyền thông tin về vụ việc một người mẹ tại phường Phượng Sơn (tỉnh Bắc Ninh) được cho là ôm con nhảy sông tự tử do mâu thuẫn gia đình. Theo xác nhận của lực lượng chức năng, đến nay mới phát hiện hai thi thể tại một con đập trên địa bàn, nguyên nhân cụ thể vẫn đang được cơ quan công an điều tra, làm rõ.

Trước đó, hàng loạt vụ việc đau lòng khác đã xảy ra tại nhiều địa phương. Tại tỉnh Quảng Ngãi, người cha Võ Văn Tin từng ôm hai con nhỏ nhảy xuống sông Trà Khúc sau mâu thuẫn gia đình, khiến một cháu bé tử vong. Tại Ninh Bình, một người mẹ mắc trầm cảm sau sinh cũng đã ôm con 5 tháng tuổi nhảy sông, để lại hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.

Nhìn từ góc độ chuyên môn, chuyên gia tâm lý Lê Anh cho rằng điểm chung của những vụ việc này là trạng thái khủng hoảng tâm lý cấp tính trên nền tuyệt vọng kéo dài. Khi con người rơi vào trạng thái này, nhận thức bị thu hẹp nghiêm trọng, cảm xúc tiêu cực lấn át lý trí, khiến họ tin rằng cuộc sống không còn lối thoát.

"Trong một số trường hợp, người trong cuộc hình thành suy nghĩ méo mó rằng việc đưa con đi cùng là một cách 'bảo vệ' con khỏi tương lai mà họ cho là u tối. Đây không phải là tình yêu thương lành mạnh mà là biểu hiện của sự mất cân bằng tâm lý nghiêm trọng", chuyên gia phân tích.

Bên cạnh đó, xung đột hôn nhân kéo dài, cảm giác bị xúc phạm, phản bội hoặc dồn ép cũng có thể khiến người trong cuộc rơi vào trạng thái bùng nổ cảm xúc. Khi oán giận lấn át khả năng tự kiểm soát, hành vi cực đoan có thể trở thành một cách thể hiện sự phẫn uất tột cùng hoặc nhằm gây tổn thương cho người còn lại.

Đáng lưu ý, các rối loạn như trầm cảm nặng, sang chấn tâm lý hoặc trầm cảm sau sinh nếu không được phát hiện kịp thời có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng của người bệnh và cả người thân. Ở giai đoạn nặng, người bệnh có thể mất năng lực phán đoán, xuất hiện ý nghĩ tự sát hoặc hành vi gây hại cho bản thân và con cái.

Một trong những nguy cơ lớn nhất là các biểu hiện ban đầu thường rất âm thầm, dễ bị gia đình bỏ qua. Không ít trường hợp, người thân cho biết trước khi xảy ra bi kịch, nạn nhân không có dấu hiệu rõ rệt, khiến mọi người bàng hoàng khi sự việc xảy ra.

Theo chuyên gia, bạo lực tinh thần, sự thờ ơ hoặc thiếu yêu thương trong gia đình cũng là những yếu tố nguy cơ lớn. Những tổn thương này không để lại dấu vết hữu hình nhưng có thể bào mòn sức chịu đựng tâm lý, khiến người phụ nữ dần mất cảm giác an toàn, suy giảm lòng tự trọng và rơi vào cô lập ngay trong chính gia đình mình.

Các dấu hiệu cảnh báo sớm thường bao gồm sự thay đổi rõ rệt trong hành vi và cảm xúc như buông xuôi, mất hứng thú với cuộc sống, hoặc trở nên dễ kích động, cực đoan trong suy nghĩ. Người có nguy cơ cao có thể thường xuyên nói về cái chết, bày tỏ cảm giác vô giá trị, hoặc có những phát ngôn mang tính từ bỏ, chia tay.

"Trong giai đoạn nguy cơ cao, người đó có thể tìm kiếm hoặc chuẩn bị phương thức gây hại cho bản thân. Khi những dấu hiệu này xuất hiện cùng với sự cô lập và thiếu điểm tựa hỗ trợ, đó là tín hiệu cần can thiệp chuyên môn khẩn cấp", chuyên gia nhấn mạnh.

Ngăn chặn bi kịch từ gốc – Vai trò của gia đình và xã hội

Theo chuyên gia Lê Anh, gia đình – đặc biệt là người bạn đời – giữ vai trò then chốt trong việc phòng ngừa khủng hoảng tâm lý. Một môi trường gia đình an toàn về cảm xúc, nơi mỗi thành viên được tôn trọng, được lắng nghe, là "lá chắn" quan trọng giúp giảm thiểu nguy cơ xảy ra những hành vi cực đoan.

Người chồng hoặc bạn đời cần chủ động quan sát những thay đổi bất thường về cảm xúc, hành vi của vợ, đặc biệt trong giai đoạn sau sinh hoặc khi hôn nhân gặp biến cố. Việc lắng nghe, chia sẻ trách nhiệm trong đời sống gia đình và không phán xét khi đối phương bộc lộ sự mệt mỏi, buồn bã có ý nghĩa bảo vệ rất lớn.

Đối với những trường hợp có tiền sử trầm cảm, từng có ý nghĩ tự làm hại bản thân hoặc gia đình có tiền sử rối loạn tâm thần, việc thăm khám và theo dõi chuyên môn cần được ưu tiên, không nên trì hoãn vì tâm lý e ngại.

Ở cấp độ cộng đồng, chuyên gia cho rằng việc phát hiện các trường hợp nguy cơ không thể chỉ dựa vào sự phỏng đoán hay thiện chí. Thay vào đó, cần xây dựng hệ thống hỗ trợ có tính chuyên nghiệp, đưa dịch vụ tham vấn tâm lý về gần cấp xã, phường để người dân có thể tiếp cận dễ dàng, kín đáo và kịp thời.

Song song đó, các tổ chức đoàn thể tại cơ sở cần được tập huấn kỹ năng nhận diện dấu hiệu cảnh báo và quy trình chuyển tuyến đúng chuyên môn, tránh tình trạng tự xử lý những vấn đề vượt quá năng lực.

Về mặt chính sách, chuyên gia đề xuất xây dựng mạng lưới hỗ trợ liên ngành giữa y tế, hội phụ nữ, chính quyền địa phương và các chuyên gia tâm lý nhằm bảo đảm khi phát hiện dấu hiệu nguy cơ sẽ có quy trình can thiệp rõ ràng, không bỏ sót và không đùn đẩy trách nhiệm.

Đặc biệt, việc truyền thông nhằm xóa bỏ kỳ thị đối với các vấn đề tâm lý là yếu tố then chốt. Khi người dân coi việc gặp chuyên gia tâm lý là bình thường như đi khám sức khỏe, nguy cơ tích tụ âm thầm sẽ giảm đáng kể.

"Chăm sóc sức khỏe tinh thần cần được nhìn nhận như một phần thiết yếu của an sinh xã hội, không phải là dịch vụ phụ trợ. Phòng ngừa luôn ít tốn kém hơn rất nhiều so với xử lý hậu quả", chuyên gia nhấn mạnh.

Gửi tới những người đang cảm thấy bế tắc trong hôn nhân và cuộc sống, chuyên gia Lê Anh nhắn nhủ: không có hoàn cảnh nào là bất biến. Cảm giác tuyệt vọng hôm nay không có nghĩa là tương lai cũng sẽ như vậy. Điều quan trọng nhất trong những thời điểm cực đoan không phải là chịu đựng thêm, mà là tìm kiếm sự hỗ trợ đúng chuyên môn.

"Hôn nhân rất quan trọng nhưng không phải toàn bộ giá trị của một con người. Đừng vì một giai đoạn chênh vênh mà đưa ra quyết định không thể quay lại. Tìm kiếm sự hỗ trợ tâm lý không phải là yếu đuối, mà là hành động tỉnh táo để bảo vệ chính mình và những người thân yêu", chuyên gia chia sẻ.