Vì sao ngày càng nhiều nghệ sĩ nữ chọn rời bỏ "vùng an toàn"?

Vô vàn khó khăn

Không còn phụ thuộc vào các đơn vị quản lý hay sản xuất, nhiều nữ nghệ sĩ lựa chọn con đường độc lập. Nhưng đi cùng với sự chủ động ấy là vô vàn khó khăn mà họ phải đối mặt.

Khó khăn đầu tiên nằm ở việc tự vận hành toàn bộ guồng máy. Họa sĩ, thạc sĩ Nguyễn Thu Huyền – Giám đốc Trung tâm Nghệ thuật House of Art cho biết khi làm việc độc lập, chị không chỉ sáng tác mà còn phải đảm nhận hàng loạt vai trò khác nhau. Từ tổ chức triển lãm, kết nối đối tác, quản lý tài chính đến truyền thông, tất cả đều do một mình chị xử lý. Ngay cả những công việc hậu trường nhỏ nhất như sắp xếp không gian, chuẩn bị vật liệu hay xử lý kỹ thuật, chị cũng không thể đứng ngoài.

Việc “một mình một ê-kíp” khiến thời gian dành cho sáng tạo bị thu hẹp đáng kể. Trong khi đó, sáng tạo lại không phải là thứ có thể ép buộc. “Có những giai đoạn vẫn có ý tưởng, nhưng không đủ thời gian triển khai tác phẩm. Khi phải phân tán năng lượng cho nhiều vai trò cùng lúc, nghệ thuật dễ bị lùi lại phía sau" - chị Huyền nói.

Không có ê-kíp để chia sẻ, mỗi quyết định từ nội dung sáng tác đến cách tổ chức, đều gắn trực tiếp với uy tín cá nhân. Sai sót cũng trở thành gánh nặng cá nhân.

Theo Nguyễn Thu Huyền, tiếng nói chuyên môn của phụ nữ không phải lúc nào cũng được lắng nghe ngay từ đầu. Điều này buộc họ phải nỗ lực nhiều hơn để chứng minh năng lực, ngay cả khi chuyên môn không hề thua kém.

Bên cạnh đó, áp lực tài chính lại là gánh nặng kéo dài. Khi thực hiện album đầu tay “Và anh đã đến”, ca sĩ Hải Yến phải tự bỏ ra khoản chi phí lớn để mua hơn 20 ca khúc và hàng chục bản hòa âm. Không có công ty quản lý, mọi chi phí đều do cô tự chi trả, đồng nghĩa với việc tự chịu rủi ro nếu sản phẩm không đạt hiệu quả như mong muốn.

Để duy trì cuộc sống và tiếp tục theo đuổi nghệ thuật, cô phải làm nhiều công việc khác nhau. Từ kinh doanh đến các công việc ngoài nghệ thuật, tất cả đều nhằm mục tiêu đảm bảo tài chính. Điều này cho thấy, nghệ sĩ độc lập không chỉ làm nghệ thuật, mà còn phải giải bài toán tồn tại mỗi ngày.

Áp lực tâm lý cũng không hề nhỏ, ở những năm đầu sự nghiệp, khi mạng xã hội bắt đầu phát triển, Hải Yến phải đối diện với nhiều bình luận về ngoại hình và cách ứng xử. Không có ê-kíp hỗ trợ, cô buộc phải tự mình vượt qua. Những tác động này không chỉ dừng ở cảm xúc, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sự tự tin và quá trình sáng tạo của nghệ sĩ.

Á hậu Đặng Thanh Ngân gọi đó là “tự do đầy sức nặng” khi không có ai định hướng, người nghệ sĩ phải tự đặt ra kỷ luật và mục tiêu cho mình. Thời gian dành cho sáng tạo chỉ là một phần, phần lớn còn lại là vận hành, xây dựng hình ảnh và tìm kiếm cơ hội. Thu nhập không ổn định, công việc không đều, tất cả tạo nên một trạng thái luôn biến động.

Trong khi đó, với họa sĩ Lily Lai, áp lực lớn nhất lại nằm ở việc giữ bản sắc cá nhân. Không có ai chia sẻ trách nhiệm, cũng không có “vùng đệm” để thử sai. Trong bối cảnh nghệ thuật ngày càng chịu tác động của thị trường, việc không chạy theo thị hiếu đồng nghĩa với việc chấp nhận rủi ro tài chính. Nếu lựa chọn chiều theo thị trường, tranh có thể dễ bán hơn nhưng dễ đánh mất bản sắc. Ngược lại, giữ vững quan điểm cá nhân đồng nghĩa với việc đi chậm hơn và đối diện nhiều rủi ro.

Những áp lực này không tách rời mà đan xen vào nhau: vận hành, tài chính, tâm lý, định kiến và bản sắc. Tất cả tạo thành một hệ thống thử thách liên tục, buộc người nghệ sĩ phải tự cân bằng nếu muốn đi đường dài.

Sáng tạo theo cách của mình

Với Hải Yến, lựa chọn là sự linh hoạt, thay vì chờ đợi điều kiện thuận lợi, cô chủ động tạo ra điều kiện cho mình. Sau hơn 20 năm làm nghề, nữ ca sĩ nhìn lại và khẳng định: “Đi con đường độc lập có thể vất vả hơn, nhưng tôi thấy nhẹ lòng vì được làm nghề theo cách của mình, không bị chi phối bởi bất cứ định hướng nào từ bên ngoài”.

Trong khi đó, Lily Lai chọn cách giữ vững nguyên tắc sáng tạo. Không điều chỉnh tác phẩm chỉ để dễ bán, cô kiên nhẫn tìm kiếm sự đồng điệu với người xem. Lựa chọn này đi kèm không ít rủi ro, nhưng đổi lại, giúp cô bảo toàn tiếng nói cá nhân, yếu tố làm nên giá trị lâu dài của nghệ thuật.

“Con đường độc lập buộc mình phải tự đặt kỷ luật và chịu trách nhiệm cho mọi quyết định, nhưng đổi lại, tôi được đi theo hướng mình tin là đúng, không phải uốn mình theo bất kỳ khuôn mẫu nào”- Đặng Thanh Ngân bày tỏ.