Vòng xoáy nguy hiểm của cô bạn gái thân

Chị Thanh Tâm kính mến!

Em đang rất bối rối và không biết mình nên làm gì. Có những lúc em nghĩ, giá như mình không biết chuyện này thì có lẽ đã nhẹ lòng hơn. Nhưng nếu không biết, có lẽ em lại càng day dứt vì đã không ở bên bạn lúc bạn cần nhất.

Em và bạn là hàng xóm của nhau từ nhỏ. Hai đứa gọi bố mẹ hai bên là bố mẹ từ khi còn bập bẹ. Chúng em học cùng nhau suốt từ mẫu giáo đến hết cấp 3, chỉ khi vào đại học mới mỗi đứa một trường.

Em không phải cô gái quá nổi bật. Học hành của em chỉ ở mức khá, muốn lọt top 15 của lớp lúc nào cũng phải cố gắng rất nhiều. Em vật vã mới thi được vào một trường đại học top 2.

Bạn em thì khác. Bạn học giỏi, năng động, tham gia đủ các câu lạc bộ, còn làm thủ lĩnh đoàn trường. Sau khi tốt nghiệp phổ thông, bạn vào một trường quốc tế ở Hà Nội. Ai cũng nghĩ con đường phía trước của bạn rộng mở.

Vậy mà học được hơn nửa chặng đường, bạn bất ngờ nói muốn chuyển trường. Bố mẹ bạn rất giận. Họ tiếc gần 2 năm học phí, công sức và những kỳ vọng đã dành cho con nên dù cuối cùng vẫn phải đồng ý, hai bên lại rơi vào cảnh chiến tranh lạnh.

Em nghĩ có lẽ cú sốc ấy khiến bạn suy sụp. Bạn tăng cân rất nhanh, tâm trạng thay đổi, rồi phải điều trị tâm lý. Em không biết chính xác bạn đã trải qua những gì vì bạn không kể hết. Em chỉ cố ở bên, rủ bạn đi chơi, nói chuyện, giúp bạn tiết kiệm chi tiêu.

Nhưng gần đây em phát hiện một chuyện khiến em thực sự hoảng: bạn vay tiền qua app ngân hàng. Khoản nọ chồng khoản kia, vay chỗ này để trả chỗ khác. Em cũng không rõ tổng số tiền là bao nhiêu. Tiền gia sư bạn kiếm được chẳng thấm vào đâu. Em chỉ có thể dành dụm được một khoản nhỏ để đưa bạn giải quyết những việc trước mắt.

Điều khiến em sợ nhất là bạn nói với em, nếu em kể chuyện này cho bố mẹ bạn, kể cả bố mẹ em, bạn sẽ tự tử. Em đã nghe câu ấy không chỉ một lần. Trước đây, có lần bạn làm đau bản thân và em phải đưa bạn đi cấp cứu. Vì thế, mỗi khi điện thoại của bạn không nghe máy, em lại hoảng. Có những đêm em cứ nhìn điện thoại, sợ nhận được một tin nhắn nào đó.

Em muốn báo cho bố mẹ bạn nhưng lại sợ mình đẩy bạn đến một quyết định không thể cứu vãn. Em cũng muốn nói với bố mẹ em để xin giúp đỡ, nhưng như thế có phải là phản bội bạn không? Em càng giúp tiền, em càng sợ mình chỉ đang kéo dài vấn đề. Nhưng nếu không giúp, em lại sợ bạn không biết xoay xở thế nào.

Em cũng bắt đầu kiệt sức. Em thương bạn, nhưng thú thật có những lúc em thấy mình như đang phải chịu trách nhiệm cho cả cuộc đời của bạn. Em vừa học, vừa đi làm thêm, vừa lo chuyện của bạn. Em không dám kể với ai vì đã hứa giữ bí mật.

Có lúc em tự hỏi: Bạn là người thân thiết nhất của em. Nếu em không bảo vệ bạn thì còn ai? Nhưng cũng có lúc em nghĩ: Nếu một ngày chuyện tồi tệ xảy ra, liệu em có ân hận vì đã im lặng?

Em không muốn bỏ bạn. Em chỉ muốn tìm một cách nào đó để bạn được an toàn mà vẫn giữ được tình bạn của chúng em.

Xin chị Thanh Tâm hãy cho em một lời khuyên. Em nên giữ bí mật hay nói ra? Em phải làm gì để giúp bạn mà không khiến mọi chuyện trở nên tồi tệ hơn?

Em xin được giấu tên

Em gái thân mến!

Đọc thư em, Thanh Tâm muốn nói ngay với em là: em đã làm rất nhiều cho người bạn của mình. Em không vô tâm, cũng không phải một người bạn đang đứng ngoài cuộc. Em đã ở bên khi bạn khó khăn, đưa bạn đi cấp cứu, chia sẻ tiền bạc, tiết kiệm chi tiêu và cố gắng giữ bí mật vì sợ bạn tổn thương. Những điều ấy đáng trân trọng.

Nhưng có một ranh giới em cần nhìn thật rõ: em là bạn của bạn, không phải người chịu trách nhiệm cứu bạn một mình.

Trong câu chuyện này có ít nhất ba vấn đề đang đan vào nhau: sức khỏe tâm lý của bạn em, hành vi tự làm đau bản thân và vấn đề tài chính. Cả ba đều vượt quá khả năng giải quyết của một người bạn, đặc biệt khi chính em cũng còn rất trẻ.

Điều khiến Thanh Tâm lo nhất là tiền sử tự làm đau bản thân cộng với lời đe dọa tự tử nếu em tiết lộ bí mật. Vì vậy, đây không còn là một "bí mật riêng tư" mà em có thể đơn độc gánh giữ. An toàn của bạn phải được đặt cao hơn lời hứa giữ bí mật em ạ.

Nếu bạn nói mình đang muốn chết, có kế hoạch, chuẩn bị phương tiện, hoặc có hành vi tự làm đau bản thân, em đừng tranh luận, trách móc hay hứa rằng "tớ sẽ giữ bí mật". Hãy ở cạnh bạn và tìm ngay người lớn có trách nhiệm, người đang điều trị cho bạn ấy hoặc cơ sở y tế để được hỗ trợ khẩn cấp. Khi nguy cơ trước mắt, đừng để bạn ở một mình.

Còn trong điều kiện chưa có nguy cơ cấp tính, em có thể lựa chọn một cách mềm hơn: nói với bạn trước khi nói với bố mẹ. Em có thể nói: "Tớ không muốn phản bội cậu. Nhưng tớ cũng không thể một mình chịu trách nhiệm cho sự an toàn của cậu. Tớ muốn cùng cậu tìm một người lớn có thể giúp chúng ta!". Đừng bắt đầu câu chuyện bằng khoản nợ. Hãy bắt đầu bằng sự an toàn và sức khỏe của bạn.

Về tiền bạc, em cũng cần dừng việc trở thành "nguồn cứu trợ" duy nhất. Cho tiền để trả khoản này rồi phát sinh khoản khác có thể khiến vòng xoáy vay - trả tiếp tục. Thay vào đó, cần giúp bạn minh bạch toàn bộ các khoản vay, số tiền phải trả, thời hạn và nguồn thu, sau đó cùng một người lớn đáng tin cậy tìm phương án xử lý. Nếu bạn đang điều trị tâm lý, vấn đề vay nợ, mất kiểm soát chi tiêu và những hành vi bốc đồng cũng nên được trao đổi với chuyên gia đang theo dõi bạn.

Và em hãy nhớ một điều rất quan trọng: đe dọa tự tử không có nghĩa em phải làm theo mọi yêu cầu của bạn để ngăn điều đó xảy ra. Ta có thể tôn trọng nỗi đau của một người mà vẫn tìm kiếm sự trợ giúp bên ngoài cho họ.

Có lẽ em đang sợ rằng nói ra sẽ làm mất tình bạn hoặc dồn bạn có hành động manh động. Nhưng tình bạn trưởng thành không phải là cùng nhau giữ một bí mật bằng mọi giá. Đôi khi, yêu thương một người chính là dám đưa họ đến gần những người có khả năng giúp họ hơn mình.

Em cũng cần chăm sóc chính mình. Hãy tìm một người lớn đáng tin cậy để chia sẻ, dù không cần kể những chi tiết bạn em không muốn công khai. Em không thể vừa làm sinh viên, người bạn thân, người cho vay tiền, người giám sát nguy cơ tự tử và "nhà trị liệu" cho bạn.