"Xóa cờ, đánh lại" với thuốc lá: Đề xuất tạo thế hệ người Việt sinh từ 2010 không khói thuốc

Chính sách cần thay đổi theo hướng "xóa cờ, đánh lại"

Bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên chỉ ra một nghịch lý tồn tại nhiều năm nay: xã hội rất nghiêm ngặt với an toàn thực phẩm, ô nhiễm môi trường, thuốc chữa bệnh, nhưng lại "dễ dãi" một cách khó hiểu với thuốc lá.

"Nếu một thực phẩm nhiễm độc chất, lập tức bị thu hồi. Nếu một nhà máy xả khói, người dân phải đứng cách xa hàng trăm mét. Thuốc chữa bệnh phải thử nghiệm nhiều năm mới được lưu hành. Nhưng thuốc lá thì người ta ngậm trực tiếp vào miệng, hít thẳng vào phổi hàng chục lần mỗi ngày", ông nói.

Theo các báo cáo của WHO, khói thuốc chứa hơn 7.000 hóa chất, trong đó có hàng chục chất gây ung thư. Nicotine - thành phần chính của thuốc lá - vừa là chất gây nghiện mạnh, vừa là một chất độc từng được sử dụng làm thuốc trừ sâu.

Đáng chú ý, đường hô hấp là con đường hấp thu chất nhanh và gần như hoàn toàn. Khi hút thuốc, các hóa chất độc hại đi thẳng vào phổi, vào máu và lên não chỉ trong vài giây. Điều này khiến mức độ nguy hiểm của thuốc lá trở thành một vấn đề cần được kiểm soát chặt chẽ, tương tự nhiều yếu tố nguy cơ khác mà xã hội đang nỗ lực phòng ngừa.

Thế nhưng, hành vi này lại đang được coi là "bình thường", tồn tại công khai trong đời sống hằng ngày.

Theo bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, các giải pháp hiện nay chủ yếu tập trung vào tuyên truyền, cảnh báo và kêu gọi người đang hút bỏ thuốc. Tuy nhiên, cách tiếp cận này chưa đủ mạnh để đảo ngược xu hướng.

Ông đề xuất một hướng đi khác, không tạo ra người hút thuốc mới. Đề xuất mang tính bước ngoặt là công dân sinh từ năm 2010 trở đi sẽ không được phép hút thuốc lá, bao gồm thuốc lá truyền thống, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

"Thay vì loay hoay xử lý hậu quả của thế hệ cũ, chúng ta xây dựng một thế hệ mới hoàn toàn không có thuốc lá", ông nói.

Chặn "điểm bùng nổ" 19-24 tuổi

Một thực tế đáng chú ý là tỷ lệ hút thuốc tăng vọt sau tuổi vị thành niên. Luật hiện hành cấm trẻ em hút thuốc, nhưng sau 18 tuổi, người trẻ bước vào "tuổi được hút thuốc" một cách hợp pháp. Đây lại là giai đoạn họ rời gia đình, bắt đầu tự chủ và dễ bị ảnh hưởng bởi môi trường xã hội.

"Chúng ta vô tình tạo ra một cửa mở cho thuốc lá đúng vào thời điểm nhạy cảm nhất của đời người", bác sĩ Trung Nguyên nhận định.

Ông đề xuất cấm hút thuốc trong nhóm học sinh, sinh viên, kể cả ở bậc đại học, cao đẳng, nhằm chặn ngay "điểm bùng nổ" này.

Một đề xuất đáng chú ý khác là tích hợp thông tin hút thuốc vào hồ sơ sức khỏe điện tử. Theo bác sĩ Nguyên, điều này mang lại nhiều lợi ích: bác sĩ có cơ sở đánh giá nguy cơ bệnh tật khi khám, chữa bệnh; cơ quan quản lý có thể theo dõi, kiểm soát hành vi mua thuốc lá; đồng thời hỗ trợ ngăn hình thành người hút mới thông qua cơ chế quản lý.

Trong bối cảnh hệ thống hồ sơ sức khỏe điện tử đang được triển khai rộng rãi, việc bổ sung dữ liệu này, theo ông, là hoàn toàn khả thi.

Theo bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, chính sách phòng, chống thuốc lá không chỉ nhằm giảm bệnh tật hiện tại mà còn liên quan trực tiếp đến chất lượng giống nòi trong tương lai.

"Không ai muốn con mình yếu ớt, bệnh tật. Vậy thì tại sao lại chấp nhận một môi trường bình thường hóa thuốc lá cho thế hệ trẻ?", ông đặt vấn đề.

Bên cạnh đó, bác sĩ Trung Nguyên cho rằng, tư duy chính sách cần chuyển từ "giảm hại" sang "ngăn tạo mới", từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ gốc.

Theo ông, giai đoạn hiện nay là cơ hội quan trọng để điều chỉnh chính sách phòng, chống tác hại thuốc lá theo hướng mạnh mẽ hơn. Nếu bỏ lỡ, sẽ rất khó có cơ hội tương tự trong nhiều năm tới.

"Không thể chỉ dừng ở cảnh báo trên bao bì. Cần những giải pháp mang tính thế hệ, có khả năng thay đổi hành vi xã hội trong dài hạn", bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên nhấn mạnh.