1,5 tỷ phụ nữ và trẻ em gái đang sống tại các điểm nóng khí hậu

Bức tranh toàn cầu về khủng hoảng khí hậu

Theo Cơ quan Liên hợp quốc về Bình đẳng giới và Trao quyền cho phụ nữ (UN Women), cứ 3 phụ nữ và bé gái trên toàn thế giới thì có hơn 1 người - tương đương ít nhất 1,5 tỷ người - đang sống ở các điểm nóng khí hậu, nơi rủi ro khí hậu cao, công việc không ổn định và sự bất bình đẳng giới sâu sắc giao thoa với nhau. 

UN Women cảnh báo rằng mặc dù 73% quốc gia thừa nhận những rủi ro khí hậu mà phụ nữ và bé gái phải đối mặt, nhưng chỉ có hơn 1/3 giải quyết các rủi ro này một cách toàn diện.

Thế giới đang hướng tới mức tăng nhiệt tối thiểu 1,8°C, gây ra những đợt hạn hán, lũ lụt, cháy rừng và siêu bão thậm chí còn tàn khốc hơn, đồng thời tạo ra những tổn thất và thiệt hại cho các cộng đồng và hệ sinh thái. Dữ liệu mới từ UN Women cho thấy phụ nữ và bé gái ở các quốc gia ít chịu trách nhiệm nhất về khủng hoảng khí hậu lại là những người chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Từ lượng thực phẩm bị thiếu hụt đến bạo lực mà họ phải đối mặt, biến đổi khí hậu đang tác động đến mọi khía cạnh trong cuộc sống của họ. Theo kịch bản tồi tệ nhất, có thêm tới 141 triệu phụ nữ và bé gái có thể phải sống trong tình trạng nghèo đói cùng cực vào năm 2050.

Biến đổi khí hậu đang làm gia tăng trách nhiệm chăm sóc không lương, chẳng hạn như lấy nước, thu gom nhiên liệu và chăm sóc thành viên gia đình sau thiên tai. Các đợt thiên tai dồn dập (lũ lụt, siêu bão, nắng nóng cực đoan) làm bùng phát dịch bệnh, chấn thương tâm lý. Phụ nữ phải đảm nhận gần như toàn bộ việc chăm sóc người già, trẻ nhỏ và người ốm đau trong gia đình sau thiên tai, khiến họ bị kiệt sức và không còn thời gian cho học tập hay lao động tạo thu nhập.

Trong số 1,8 tỷ người không có nước sạch sinh hoạt, phụ nữ là người lấy nước chính trong 2/3 số hộ gia đình. Theo kịch bản phát thải cao, nguồn nước ngầm và sông hồ cạn kiệt buộc phụ nữ phải đi xa hơn, mất thêm tới 30% thời gian mỗi ngày chỉ để tìm kiếm và gánh nước về cho gia đình.

Mất nguồn sống liên quan đến khí hậu, sự di dời và tình trạng khan hiếm tài nguyên có thể làm tăng các yếu tố gia tăng bạo lực trên cơ sở giới. Tại 14 quốc gia, việc tiếp xúc với hạn hán kéo dài có liên quan đến nguy cơ bạo lực tình dục đối với các thiếu nữ và phụ nữ trẻ cao hơn 21%. 

Trong thập kỷ qua, tiến trình giảm thiểu nạn tảo hôn đã tăng tốc gần như gấp đôi. Biến đổi khí hậu đe dọa làm đảo ngược tiến trình đó. Ở 24 trong số 46 quốc gia, nơi dữ liệu về tảo hôn có thể tách biệt theo mức độ tiếp xúc với các hiện tượng diễn biến chậm, tỷ lệ tảo hôn ở các khu vực khô hạn cao hơn so với các khu vực ẩm ướt.

Dù 73% quốc gia đã thừa nhận rủi ro khí hậu mang tính đặc thù giới trong kế hoạch hành động, nhưng chỉ 1/3 thực sự đưa ra giải pháp toàn diện. Đáng báo động hơn, phụ nữ hiện chỉ nắm 12% danh mục đầu tư năng lượng toàn cầu và dòng vốn tài chính khí hậu hướng đến bình đẳng giới vẫn ở mức "khiêm tốn" 4%. Hơn 326 triệu phụ nữ và bé gái vẫn chưa được tiếp cận với nguồn điện cơ bản ngay cả khi nhu cầu năng lượng đang tăng lên trên toàn cầu. Những nhà hoạt động bảo vệ môi trường là nữ phải đối mặt với sự quấy rối, bị đe doạ, thậm chí cả cái chết vì bảo vệ cộng đồng và hành tinh.

Phụ nữ có cơ hội nắm giữ 68 triệu việc làm vào năm 2035

Tại COP31, UN Women kêu gọi các nhà lãnh đạo thế giới đặt bình đẳng giới và quyền của phụ nữ vào trung tâm của hành động vì khí hậu, hướng tới các nền kinh tế đặt con người và hành tinh lên trên lợi nhuận, xây dựng khả năng tự cường cho tất cả mọi người và thúc đẩy bình đẳng giới. 

Điều đó có nghĩa là bảo đảm quyền của tất cả phụ nữ và bé gái được sống trong một môi trường sạch, lành mạnh và bền vững, bảo vệ những nhà hoạt động nhân quyền môi trường là nữ, những người mạo hiểm mạng sống vì cộng đồng và hành tinh, đồng thời trao cho phụ nữ và bé gái quyền quyết định.

Điều đó có nghĩa là cung cấp tài chính khí hậu có trách nhiệm giới đến được với phụ nữ và các tổ chức hoạt động vì phụ nữ, thúc đẩy một quá trình chuyển dịch công bằng nhằm phân bổ lại công việc chăm sóc, giải quyết các rủi ro bạo lực gia tăng đối với phụ nữ và bé gái khi khủng hoảng khí hậu ngày càng sâu sắc. Kế hoạch Hành động Giới Belém phải được thực thi đầy đủ và tài trợ toàn diện, để các cam kết biến thành hành động, tạo sự thay đổi thực sự cho phụ nữ và bé gái trên tuyến đầu của các cuộc khủng hoảng khí hậu.

UN Women chỉ ra rằng, sự tiến bộ là hoàn toàn có thể. Với sự đầu tư có mục tiêu, phụ nữ có cơ hội nắm giữ tới 66% việc làm "xanh" (tương đương 68 triệu việc làm vào năm 2035) và tái phân bổ công việc chăm sóc không được trả lương.

Còn theo Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA), các cuộc đàm phán tại COP31 không thể chỉ được đo đếm bằng số lượng gigawatt năng lượng tái tạo hay các chỉ số phát thải được cam kết trên giấy tờ. Nó phải được đo bằng việc liệu một nữ hộ sinh tại khu vực thiên tai có đủ trang thiết bị để đỡ đẻ an toàn không, liệu một nữ nông dân có quyền tiếp cận nguồn lực thích ứng để bảo vệ nguồn sống của gia đình mình hay không? 

Nếu bàn đàm phán COP31 tiếp tục ngó lơ mối liên kết hữu cơ giữa biến đổi khí hậu, sức khỏe sinh sản và bình đẳng giới, mọi giải pháp được đưa ra sẽ chỉ là những mảnh ghép dở dang. Đã đến lúc ngoại giao khí hậu toàn cầu phải bước qua những lời hứa, trở thành hành động thực chất và công lý xã hội.

Việc triển khai Kế hoạch Hành động Giới Belém (được thông qua tại COP30) đòi hỏi các gói tài chính khí hậu phải được phân bổ trực tiếp cho các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, bảo vệ phụ nữ và trao quyền quyết định cho giới trẻ.